Étiquette : ĐÔI LỜI NHẮN NHỦ (3)(Trần Văn Khê)

ĐÔI LỜI NHẮN NHỦ (3)(Trần Văn Khê)

ĐÔI LỜI NHẮN NHỦ (3)(Trần Văn Khê)

Trong cuộc đời, nếu muốn tự lực cánh sinh, nhiều khi ta phải làm những công việc không liên quan trực tiếp đến chuyên môn. Tuy vậy, chúng ta cũng nên cố gắng làm với hết lương tâm của mình. Những công việc đó đôi lúc không hao sức, tốn ít thời gian mà có thể đem đến cho chúng ta những lợi tức cao. Tôi xin kể lại một vài câu chuyện để minh chứng cho quan điểm này.

Trước thời gian chuẩn bị văn bản cho luận án Tấn sĩ về Âm nhạc truyền thống Việt Nam (từ năm 1952 đến năm 1958), ngoài công việc chánh là cộng tác viên cho báo Thần Chung và Việt báo tại Sài Gòn, đồng thời là sanh viên Viện Khoa học chánh trị Paris (Sciences Po de Paris), tôi phải làm nhiều việc khác để sanh sống hàng ngày như: đi đờn cho các hiệu ăn Việt Nam trong những đêm cuối tuần, thông dịch viên cho những cơ quan dịch thuật của tòa án, và lồng tiếng phim. Những công việc đó tôi có thể làm trong lúc rảnh rỗi vào buổi tối và những ngày cuối tuần.

Đi đờn cho các hiệu ăn thì mỗi buổi chiều, tôi chỉ đờn độ 45 phút, mà được trả thù lao là 2.000 francs cũ (tức 20 francs mới, lối 3 Euro rưỡi) và được bồi dưỡng thêm một bữa ăn ngon. Chưa kể tiền cho thêm của khách khi hỏi tôi về những nhạc khí dân tộc. Tiền thêm thường là hơn hẳn tiền trả thù lao.

Thông dịch cho tòa án thì từ 1 câu đến một trang giấy 20 câu, tôi phải mất 30 phút mà được trả 1.000 francs cũ.

Lồng tiếng phim thì khi nói xong vai của mình, nếu là chỉ là nói 1 câu đến 20 câu đối thoại thì được trả 8.000 francs cũ.

Trong lúc đó, khi bảo tàng viện Guimet mời tôi thuyết trình một buổi khoảng hai tiếng, những đề tài âm nhạc như « Đờn Tài tử miền Nam », « Dân ca trong đời sống người Việt »… thì tôi phải viết ra văn bản tóm tắt đại ý buổi nói chuyện, đem hình ảnh dưới dạng dương bản (slide) để rọi lên màn hình, đem tư liệu ghi âm dưới dạng dĩa hát hay băng từ, tự trả tiền xe di chuyển và chuyên chở tư liệu mà chỉ được trả 5.000 francs cũ.

Mà muốn có được những tư liệu dùng trong buổi nói chuyện cho bảo tàng viện, và sau này cũng dùng trong luận án Tấn sĩ (tức là công việc chính, lý tưởng chính cho cuộc đời), tôi phải mất rất nhiều thời gian đọc sách, ghi chép, chụp ảnh lưu vào hồ sơ, nghe băng ghi âm, phân tích những bài ca, bản nhạc… mà công việc đó không đem lại lợi nhuận nhiều trong sinh kế

.Điều này làm tôi luôn tự nhắc mình việc kiếm tiền bằng những công việc kia chỉ là phương tiện giúp tôi thực hiện lý tưởng và mục đích cuộc đời. Không thể vì lợi nhuận và sự dễ dàng thuận lợi của những công việc đó mà bỏ quên đi công việc chính ta đang theo đuổi.

Đó là chạy theo phương tiện mà bỏ quên cứu cánh vậy! Nhưng không phải công việc gì đem lại lợi nhuận nhiều mà mình đều làm cả.

Tôi thà đờn cả giờ trong hiệu ăn, vừa đem đến sự êm dịu cho khách hàng mà cũng vừa có cơ hội giới thiệu Âm nhạc truyền thống Việt Nam, dầu cho số tiền 1.000 francs thù lao chẳng có là bao. Trong khi một đài truyền hình nhờ tôi đờn cò trong 5 phút để lấy tiếng đờn đó làm nền cho bộ phim nước Việt Nam dưới thời kỳ bị đô hộ (cảnh phim miêu tả một anh phu xe đổ mồ hôi kéo xe chở một người Pháp to lớn) thì tôi được họ đề nghị trả thù lao là 3.000 francs. Tôi bằng lòng với hãng phim chỉ lấy tiếng đờn của tôi mà không thâu hình người đờn. Đề nghị này không được chấp nhận. Vì vậy tôi rời phim trường và không cần hợp tác.

Các bạn thấy đó, không thể vì nhận đồng tiền mà phải mang nỗi nhục góp sức vào việc tuyên dương chánh sách thực dân và làm nhục nhân cách người Việt thuở ấy, vì kế sanh nhai mà biến thành con ngựa người!

Trong một trường hợp khác, Hiệp hội « Những người Pháp đã từng sống tại Đông Dương » (Association des Anciens Colons en Indochine) tổ chức một tiệc lớn để gặp gỡ nhau nhắc lại chuyện xưa khi các ông còn làm quan lớn trong các cơ quan hành chánh và quan thuế, ban tổ chức có nghe tôi giới thiệu về Âm nhạc truyền thống Việt Nam với thù lao rất thấp nên định trả tôi số tiền gấp 20 lần so với các hiệu ăn. Nhưng tôi đã không nhận lời mời này. Lý do là không muốn đem tiếng đờn của mình làm vui tai cho những người đã từng bóc lột dân tộc tôi. Nếu đêm tiệc tổ chức cho các cựu giáo sư, cựu bác sĩ đã từng sang Đông Dương giúp ích hoặc đem văn hóa đến thì chắc tôi sẽ nhận lời dầu tiền thù lao có ít hơn.

Trong cuộc sinh kế, đối với tôi – một người xa xứ, sống trên đất khách quê người, việc mưu sinh là rất cần thiết, nhưng không phải đồng tiền từ đâu đến ta cũng đều nhận cả.