Catégorie : HÁT XẨM

THƯƠNG HUYỀN : Nhạc sĩ Thao Giang – cánh chim không mỏi

Nhạc sĩ Thao Giang – cánh chim không mỏi

09:13 | 06/08/2020

Mặc dù đã ngoài 70 tuổi, sức khỏe giảm sút nhưng nhạc sĩ Thao Giang – Giám đốc Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vẫn đeo đuổi, miệt mài nghiên cứu, giữ gìn và lưu truyền các loại hình nghệ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là hát xẩm.

Một đời nặng lòng với xẩm

Gặp nhạc sĩ trong khuôn viên của đình Hào Nam (phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, TP. Hà Nội), nơi ông nói được nhân dân cưu mang, cho mượn để làm trụ sở hoạt động, tôi mới thấy được tình yêu của ông dành cho âm nhạc dân gian nhiều đến nhường nào. Với mong muốn khôi phục lại những loại hình âm nhạc truyền thống đang dần bị lãng quên, năm 2005, ông cùng cố GS, NGND Phạm Minh Khang thành lập nên Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Những ngày đầu thành lập khó khăn chồng chất khó khăn, kinh phí thì thiếu, trụ sở lại không, ông cùng các cộng sự phải lăn lộn khắp nơi, kêu gọi các nghệ sĩ như: Thanh Ngoan, Xuân Hoạch, Văn Ty, Hạnh Nhân… chung tay giúp đỡ nhưng không lương. Rất may Trung tâm nhận được sự ủng hộ của các nghệ sĩ, cùng với sự đón nhận nồng nhiệt của nhân dân, đặc biệt là sự quan tâm của nhiều bạn trẻ muốn được theo học các loại hình nghệ thuật dân gian, Thao Giang càng thêm vững tin trên con đường “lội ngược dòng” của mình.

Nhạc sĩ Thao Giang chia sẻ về những dự định phát triển âm nhạc truyền thống

Đằng sau dáng người nhỏ của ông là cả bầu trời nhiệt huyết, nỗ lực không ngừng để khôi phục những làn điệu tưởng chừng như đã thất truyền. Ngọn lửa đam mê với âm nhạc dân tộc nhen nhóm trong ông từ những ngày ấu thơ, qua nhiều năm tháng cuộc đời, nó vẫn âm ỉ cháy. Đối với người nhạc sĩ ấy, xẩm hay những làn điệu dân ca khác luôn mang lại bình yên trong tâm hồn con người, để rồi chúng thôi thúc ông phải xắn tay áo lên, đi tìm hướng vực dậy các loại hình âm nhạc truyền thống.

Vào mỗi tối thứ bảy hàng tuần, sân khấu biểu diễn âm nhạc truyền thống trước cửa chợ Đồng Xuân của Trung tâm luôn đông nghịt người xem, đủ mọi lứa tuổi. Đối với những người cao tuổi sống tại khu phố cổ, gánh xẩm nơi đây là điều họ mong ngóng mỗi tuần. Những lời ca, tiếng hát do các nghệ nhân của Trung tâm thể hiện đã gợi lại cho họ những ký ức đẹp về nhịp sống của phố phường Hà Nội thuở nào. Xẩm không chỉ “sống” lại gần hơn với nhân dân Thủ đô mà còn “sống” lại trong lòng thính giả yêu nhạc truyền thống trên khắp cả nước, đặc biệt là nhận được sự quan tâm của các du khách nước ngoài. Có lẽ, đây là tín hiệu đáng mừng đối với những người mà cả cuộc đời nặng lòng với xẩm như nhạc sĩ Thao Giang.

Luôn đặt chữ “tâm” hàng đầu

Nhạc sĩ Thao Giang quê ở Thanh Oai – Hà Nội, học Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Việt Nam) từ năm 1958. Ban đầu chỉ là học lớp sơ cấp. Sau đó học dần lên, ông được giữ lại làm công tác giảng dạy sau mười năm rèn rũa tại Nhạc viện. Ông cũng từng được cử sang Ấn Độ 5 năm để học hàm thụ, biểu diễn giao lưu học hỏi kinh nghiệm. Sau nhiều năm công tác, nhận thấy cách giảng dạy theo lối cũ không còn phù hợp và khơi gợi được niềm đam mê của sinh viên, ông đã mạnh dạn đề xuất lên Khoa được thay đổi giáo trình và phương pháp dạy học, thế nhưng gặp nhiều bất cập nên không thành. Vì tình yêu xẩm quá đỗi nhiều nên nhạc sĩ Thao Giang đã từ bỏ cả cương vị Phó khoa Âm nhạc truyền thống ở Nhạc viện Hà Nội để dồn vào nghiên cứu và tìm ra “hơi thở” mới cho những loại hình nghệ thuật cổ truyền.

Nhạc sĩ Thao Giang

Qua mỗi ngày, quần chúng nhân dân lại biết đến xẩm nhiều hơn. Giọng xẩm từ đình Hào Nam đã vươn xa, vẫy gọi các học viên ở nhiều lứa tuổi khác nhau nhưng cùng chung một niềm đam mê đến Trung tâm để học âm nhạc truyền thống, đặc biệt là sự quan tâm của thế hệ trẻ. Từ chỗ chưa biết kéo đàn, chưa biết nhịp phách, gõ trống, ngân nga trau chuốt câu xẩm… qua sự dìu dắt và chỉ bảo tận tình của nhạc sĩ Thao Giang cùng các nghệ nhân khác, nay họ đã có thể biểu diễn thuần thục và đi diễn cả trong và ngoài nước. Tâm sức của những người thầy như nhạc sĩ Thao Giang đã phần nào được đền đáp xứng đáng.

Để có thể đưa xẩm vào cuộc sống hiện nay, thì ngoài việc giữ gìn và bảo tồn làn điệu cổ, nhạc sĩ Thao Giang còn dày công nghiên cứu, tìm ra những quy luật, nguyên lý xưa để bổ sung, chỉnh lý thành những làn điệu mới sao cho phù hợp với thị hiếu của công chúng hiện đại. Đối với khán giả trong nước, các nghệ sĩ phải biểu diễn làm sao đúng với tinh thần của một loại hình nghệ thuật dân gian vừa dí dỏm, hài hước, đậm chất “quê mùa” nhưng cũng vừa kiêu hãnh, đầy sự tự tôn. Đối với khán giả nước ngoài, họ lại phải biểu diễn sao cho hấp dẫn, dễ nhớ và dễ hiểu mà vẫn không làm giảm đi “bản sắc” vốn rất “đời” của loại hình này. Từ những bộ nhạc cụ đã sờn, cùng với những câu hát mộc mạc, xẩm từ chỗ tưởng chừng như mai một bỗng nhiên “cựa mình”, và ngày càng trỗi dậy, chiếm một vị trí nhất định trong lòng công chúng. Đó là kết quả xứng đáng cho những nỗ lực, sự “vật lộn” quên mệt mỏi của nhạc sĩ Thao Giang.

Cả một cuộc đời gắn bó với nghệ thuật, tình cảm của nhạc sĩ Thao Giang dành cho âm nhạc dân gian, cho Trung tâm và cho các học viên vẫn luôn vẹn nguyên như những ngày đầu. Dù tuổi đã cao nhưng ngày nào ông cũng nghiên cứu các tài liệu, tìm tòi những phương pháp giảng dạy để truyền đạt đến học viên một cách hiệu quả nhất.

Thấm thoắt 15 năm trôi qua, giờ đây Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang và các đồng sự đã tự khẳng định và được khẳng định là một trong những địa chỉ tin cậy trong việc gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian tại Hà Nội, đáng kể nhất là việc khôi phục nghệ thuật hát xẩm Hà Thành.

Trải qua năm rộng tháng dài với nhiều biến thiên lịch sử, đã có lúc ngỡ như xẩm Hà Thành lụi tắt. Nhưng rồi nó vẫn tồn tại, vẫn “vươn mình” trở thành “thương hiệu” văn hóa không thể thiếu trong phố đi bộ. Ấy là bởi có những người thầy, những người “giữ lửa” và “truyền lửa” đầy nhiệt huyết như nhạc sĩ Thao Giang. Ông mong muốn việc đào tạo tại trung tâm được cơ quan nhà nước giúp đỡ, cùng trung tâm góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy để xẩm trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Nhạc sĩ mong rằng thế hệ trẻ sau này sẽ không còn quay lưng lại với xẩm – một nền nghệ thuật dân gian độc đáo có từ lâu đời của dân tộc ta.

Trong âm hưởng ngân nga của tiếng sáo, tiếng đàn cất lên từ phía sân đình Hào Nam, các học viên của trung tâm đang say sưa tập luyện, nét mặt họ tươi tắn, vui mừng như được sống với niềm đam mê của mình. Tôi chợt nghĩ, tâm nguyện của người nhạc sĩ sẽ thành sự thật vào một ngày không xa…!

Thương Huyền

https://thoibaonganhang.vn/nhac-si-thao-giang-canh-chim-khong-moi-104989.html

HOÀNG THI : Sức sống của hát xẩm trong đời sống văn hóa Hà Nội

Thứ ba, 31/3/2015, 14:36 (GMT+7)

Sức sống của hát xẩm trong đời sống văn hóa Hà Nội

Những chiếu xẩm dần trở lại với người dân phố cổ, « tấn công » sân khấu lớn và được đón nhận nồng nhiệt. Loại hình âm nhạc dân gian tưởng mai một đang có đà sống dậy mạnh mẽ.

Chiếu xẩm chợ Đồng Xuân, từ gần 10 năm nay, đã trở thành nếp văn hóa của phố cổ Hà Nội mỗi dịp cuối tuần. Diễn ra tại nơi buôn bán sầm uất, quy tụ nhiều khách du lịch trong và ngoài nước, chiếu xẩm Đồng Xuân thu hút sự quan tâm của nhiều người. Trong đó, không ít người lần đầu được mục sở thị những màn trình diễn xẩm trên sân khấu; nhiều người trở thành khán giả trung thành, nhiều năm « lót dép » ngồi nghe xẩm mỗi cuối tuần; du khách thập phương, mỗi lần đến Hà Nội, thường tìm đến chiếu xẩm để thưởng thức loại hình nghệ thuật dân gian hiếm hoi xuất hiện giữa cuộc sống thường nhật thời nay.

Nhạc sĩ Thao Giang – người đứng đầu Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam, cũng là người đã cất công đưa chiếu xẩm trở thành nét sinh hoạt văn hóa thường kỳ của người dân thủ đô từ năm 2006 – kể, có những hôm trời mưa, tưởng là không có khán giả. Thế nhưng, các nghệ sĩ vẫn diễn và không lâu sau đó, mọi người lại nườm nượp kéo đến xem. Trên sân khấu rộng chừng 20 m2, người dân được cuốn theo không khí rộn ràng của các bài xẩm Vui nhất có chợ Đồng Xuân, Chân quê, Mẹ ra thành phố thăm con, Tiễu trừ tham nhũng… rồi được lắng đọng cùng ca từ, nội dung bài hát. Người nghe đủ các thành phần, từ anh bán vải, chị bán phở tới bà hàng nước, từ dân quanh khu phố cổ tới khách du lịch gần xa…

a3-7571-1427776308.jpg
Chiếu xẩm đều đặn diễn ra mỗi cuối tuần tại cổng chợ Đồng Xuân.

Từ sức hút của chiếu xẩm chợ Đồng Xuân, đến nay, thành phố Hà Nội đã ủng hộ nhân rộng mô hình. Mỗi cuối tuần, gánh hát dân gian của Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam biểu diễn ở ba nơi, với năm đêm diễn trong khu phố cổ.Advertising

Không chỉ được dân chúng đón nhận khi diễn miễn phí, hát xẩm được khán giả chào đón trên sân khấu lớn, trong những đêm diễn bán vé, như tất cả loại hình nghệ thuật có giá trị hiện nay. Đầu năm 2015, chương trình « Xẩm và Đời » của nhóm xẩm Hà Thành được trình diễn trên sân khấu Nhà hát Lớn. Người mẫu Trà Ngọc Hằng đảm nhận vai trò dẫn dắt chương trình, với vai một cô gái trẻ miền Nam tìm hiểu về nghệ thuật hát xẩm miền Bắc, trong hành trình từ xa xưa tới hiện tại. Trà Ngọc Hằng cho biết, cô đã rất bất ngờ trước lượng khán giả đông đảo yêu mến, ủng hộ nghệ thuật hát xẩm. « Khán phòng Nhà hát Lớn chật kín, đặc biệt, có một số khán giả là giám đốc câu lạc bộ Arsenal châu Á cũng mua vé đi xem nhưng đến muộn một chút nên họ phải kê ghế nhựa ngồi tận trên tầng ba. Sau buổi diễn, nói chuyện với tôi, họ hết lòng khen. Dù không hiểu ca từ, họ thích giai điệu, thích bản sắc rất Việt Nam của xẩm », Trà Ngọc Hằng kể.

Một tín hiệu nữa cho thấy sức sống bền vững của xẩm, đó là sự đón nhận, ủng hộ của công chúng với các tiết mục xẩm trên truyền hình thực tế. Hoài Lâm trong chương trình « Gương mặt thân quen 2014 » đã tạo nên cơn sốt khi hóa thân nghệ nhân Hà Thị Cầu với bài xẩm Thập Ân « Công cha ngãi mẹ sinh thành« . Nhạc sĩ Thao Giang cho rằng, bản thân tiết mục đó không phải là hát xẩm mà chỉ là sự bắt chước giỏi. Tuy nhiên, tác dụng của nó là gây hiệu ứng, khiến khán giả quan tâm và tìm nghe phiên bản gốc, từ đó đến gần, hiểu và yêu hơn hát xẩm.

Hát xẩm – tiếng lòng của dân gian

Ngày 22/2 Âm lịch được xem là ngày giỗ tổ nghề hát xẩm. Trước đây, hàng năm vào ngày này, các phường hát xẩm lại tụ họp tại một địa điểm nhất định, sinh hoạt và chỉ dẫn nhau về làn điệu, chỉ dạy con cháu tập luyện. Gián đoạn mấy chục năm, đến năm 2008, nhạc sĩ Thao Giang cùng trung tâm của ông đã khôi phục ngày giỗ tổ nghề hát xẩm tại Văn Miếu, mời tất cả nghệ nhân còn sống từ Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Bắc Ninh, Bắc Giang… tới. Trong ngày này, các cụ gặp gỡ nhau và cùng tập những bài xẩm xa xưa.

Theo nhạc sĩ Thao Giang, xẩm vốn bắt nguồn từ các làng quê miền Bắc. Sau này, khi Hà Nội hình thành 36 phố phường, nghệ nhân các làng nghề khắp nơi lên sinh sống ở Hàng Nón, Hàng Mành, Hàng Khoai, Lò Rèn… mở ra cho Hà Nội một thị trường mới, không bó hẹp trong hoạt động nông nghiệp nữa. Các nghệ nhân hát xẩm theo chân họ lên đây. Và khi đó, hát xẩm có đối tượng mới. Những bài hát xẩm ở làng quê tập hợp về đây đã được thích hợp hóa với nhịp sống Hà Nội bấy giờ. Từ đó, sinh ra dòng xẩm riêng của Hà Nội. Đặc biệt, xẩm Tàu điện ra đời, gắn với môi trường diễn xướng riêng cho đối tượng là những người đi tàu điện. Các bài hát vừa vặn một chuyến tàu từ bến này đến bến kia chứ không lê thê như ở làng quê. Về mặt văn học, nội dung các bài xẩm được đổi mới, gần gũi với người Hà Nội, đánh vào tình cảm người Hà Nội bằng thơ Nguyễn Bính, Á Nam Trần Tuấn Khải, Tú Xương, Tú Mỡ, Tản Đà…

a2-2745-1427776309.jpg
Nghệ sĩ Thu Phương biểu diễn tại chợ Đồng Xuân.

Trong khi hát văn dành cho những người đi theo đạo Mẫu, hát chèo là âm nhạc của sân khấu, hát ả đào dành cho những người sành thơ Đường, hát xẩm là thể loại thuộc về nhiều đối tượng, từ bình dân đến cao cấp. Về mặt nội dung, mỗi bài hát xẩm là một câu chuyện có đầu có cuối và bao giờ kết quả cũng có hậu. Hát xẩm mang nhiều tính đạo lý, răn dạy con người, mượn nhiều câu nói của dân gian đưa vào. Các làn điệu xẩm có thể chia theo môi trường diễn xướng – trong xẩm chợ thì nội dung gì hợp với không khí chợ sẽ đưa vào, hay xẩm nhà tơ, xẩm sông nước…

Ở từng vùng miền, xẩm có sự khác nhau do ảnh hưởng dân ca của địa phương. Trong Hà Tĩnh, xẩm đậm chất dân ca Nghệ Tĩnh, trong khi xẩm vùng gần Thuận Thành, Bắc Ninh chịu ảnh hưởng của dân ca quan họ nhưng cơ bản vẫn mang cốt cách xẩm.

a5-2398-1427776311.jpg
Nhạc sĩ Thao Giang hướng dẫn các học trò hát xẩm.

Âm nhạc dân gian vốn là những diễn xướng bắt nguồn và lớn lên, lưu truyền từ dân gian. Chính vì thế, khi được đưa ngược về môi trường khai sinh ra nó, xẩm giống như « cá gặp nước ». Tối 27/3, chương trình « Hà thành 36 phố phường » của Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Việt Nam đã đến với khán giả phường Nhật Tân, Tây Hồ, Hà Nội. Chương trình diễn ra trong không gian sân đình. Khán giả là những người dân sau một ngày lao động, ăn vội bữa tối chạy ra xem. Sự tán thưởng, hưởng ứng, tương tác của người dân với các tiết mục cho thấy, âm nhạc dân gian cần được tôn vinh trên những sân khấu lớn như một loại hình nghệ thuật.

Hát xẩm trong đời sống ngày nay

Hoàng Thi  

https://vnexpress.net/suc-song-cua-hat-xam-trong-doi-song-van-hoa-ha-noi-3175266.html

HOÀNG THI : Tâm huyết của các nghệ sĩ ‘cứu’ và bảo tồn hát xẩm

Tâm huyết của các nghệ sĩ ‘cứu’ và bảo tồn hát xẩm

thứ sáu 10/04/2015

Nhạc sĩ Thao Giang đi đầu trong sưu tầm, phục dựng nghệ thuật hát xẩm. Nhiều nghệ sĩ trong đó có những người trẻ tuổi góp phần nhân rộng và mang lại sức sống cho loại hình này.

Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang ra đời năm 2005 với mục đích khôi phục, bảo tồn các loại hình âm nhạc dân gian, trong đó có hát xẩm. Đây được coi là cái nôi phục dựng, phát triển hát xẩm trong đời sống hiện nay. Nhạc sĩ Thao Giang cho biết, trước đó ông đã mất gần 20 năm nghiên cứu, sưu tầm bài xẩm từ các nghệ nhân dân gian khắp tỉnh thành thông qua phương pháp điền dã. 

Thời đó, phương tiện ghi âm còn hạn chế. Việc ghi chép chủ yếu là bằng trí nhớ, học trực tiếp từ các cụ. Phương tiện đi lại cũng khó khăn. Tuy nhiên, bằng nỗ lực và niềm đam mê, nhạc sĩ Thao Giang đã ghi lại một phần lớn di sản âm nhạc dân tộc trước khi nhiều nghệ nhân hát xẩm qua đời.

Ha-Thi-Cau-6780-1428634134.jpg
Việc cứu xẩm diễn ra giữa bối cảnh chỉ rất ít các nghệ nhân dân gian còn sống. Cụ Hà Thị Cầu cũng đã qua đời năm 2013.

Nhà nghiên cứu khẳng định, xẩm là loại hình âm nhạc dân gian có tính chuyên nghiệp chứ không phải bản năng, thô sơ. Nghiên cứu về hát xẩm, hệ thống lại toàn bộ làn điệu, ông thấy rằng nó được quy định chặt chẽ ở bốn điểm: cấu trúc âm nhạc, văn học, nhạc khí và môi trường diễn xướng.

Xưa nay, nhiều người vẫn nghĩ, hát xẩm là chỉ những người đi hát ăn xin. Thực tế không phải vậy. « Người hát xẩm không chỉ lang thang. Ngoài xẩm chợ, xẩm tàu điện… còn có hát xẩm nhà tơ (hát xẩm thính phòng). Đối chiếu bốn điểm quy chuẩn, chúng tôi thấy trong xẩm thính phòng, cấu trúc âm nhạc không ồn ào, giai điệu nhẹ nhàng, tinh tế hơn, không xô bồ như ngoài chợ mà cũng không trữ tình như trên tàu điện. Về văn học, nó đề cập đến những câu chuyện có tích của Trung Hoa chứ không phải chuyện con tôm, con cá. Về nhạc khí, đàn bầu, đàn hồ được thay cho trống phách vì diễn trong nhà ». Nhạc sĩ Thao Giang cho rằng, việc giới thiệu xẩm phải giới thiệu toàn diện để thấy xẩm là loại hình nghệ thuật có thể sánh ngang với mọi thứ nghệ thuật mà mọi người đã và đang yêu thích.Advertising

Nghệ sĩ Quang Long của nhóm Xẩm Hà Thành cũng là một trong những người theo đuổi nghiên cứu nghệ thuật này. Ông cho rằng, xẩm khó tiếp cận với các thế hệ sau bởi chủ yếu được chuyển tải bằng hình thức truyền miệng, không như chèo, quan họ… sớm được đưa lên sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp, được biểu diễn thường xuyên trong các dịp lễ hội. Vì thế, việc phục dựng thể loại này trong điều kiện các nghệ nhân đã ra đi gần hết, đưa lên sân khấu là một nỗ lực không hề nhỏ.

Nhạc sĩ Thao Giang, Quang Long, ca sĩ Thanh Ngoan, nghệ sĩ Văn Ty, Xuân Hoạch, Mai Tuyết Hoa, Khương Cường… là những người đi đầu trong việc bảo tồn, gìn giữ thể loại này. Ngoài việc « cứu » một phần di sản mà các nghệ nhân để lại, những người nghiên cứu về hát xẩm còn có trách nhiệm tìm ra quy luật, nguyên lý cổ xưa, rồi bổ sung, sáng tác làn điệu mới phù hợp với nội dung và nhịp sống hiện đại.

Nghệ sĩ không nghĩ tới việc kiếm tiền từ hát xẩm

Các nghệ sĩ theo học xẩm tại Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang phần lớn thuộc thế hệ 8X, đều đã thành nghề, cùng thầy của họ đi diễn nhiều nơi. Ngoài các đêm diễn hàng tuần ở chợ Đồng Xuân và quanh phố cổ được thành phố Hà Nội hỗ trợ một khoản nhỏ, các buổi diễn trong nội thành của nhóm thu được từ 12 tới 16 triệu đồng một đêm. Số tiền này, theo nhạc sĩ Thao Giang, có thể giúp các học trò của ông trang trải việc học nâng cao kiến thức về hát xẩm. 

Nhạc sĩ chia sẻ thêm, các nghệ sĩ trẻ hoàn toàn có thể đi diễn phòng trà kiếm tiền nhưng họ vẫn gắn liền với gánh hát của ông vì đam mê với xẩm và các loại hình âm nhạc dân tộc. « Mục tiêu của chúng tôi là tạo ra những thế hệ nghệ sĩ không chỉ biết biểu diễn mà phải có trình độ lý giải, nghiên cứu, đúc kết, tìm ra quy luật, tiếp tục truyền dạy và sau này có thể sáng tác thêm các làn điệu mới… Các em sau này sẽ là chủ nhân của những di sản tinh thần này », Thao Giang nói.

xam-4679-1428634138.jpg
Các nghệ sĩ biểu diễn trong đêm « Xẩm và Đời » của nhóm xẩm Hà Thành.

Nhóm Xẩm Hà Thành với ba thành viên chính là Quang Long, Mai Tuyết Hoa, Khương Cương vốn cũng từ cái nôi do nhạc sĩ Thao Giang gây dựng, nhưng đã tách ra từ khoảng năm 2009 – 2010 để nhân rộng nghệ thuật hát xẩm đồng thời được hoạt động theo ý thích riêng. Nghệ sĩ Quang Long chia sẻ, để theo đuổi nghệ thuật hát xẩm, các nghệ sĩ đều phải bỏ tiền túi rất nhiều bên cạnh sự hỗ trợ của các đơn vị, bạn bè… 

Theo Quang Long, nghệ thuật hát xẩm vốn không phải để kiếm tiền. Các nghệ nhân dân gian như cụ Hà Thị Cầu, Tô Quốc Phương… đều có cuộc sống vất vả. Họ hát vì niềm đam mê là chính. Các nghệ sĩ ngày nay, cũng không mong muốn kiếm tiền nhờ hát xẩm, mà chỉ mong nghệ thuật này sống lại trong đời sống và ngày càng khẳng định được giá trị của nó. Nghệ sĩ Quang Long cũng mong rằng việc bảo tồn xẩm không chỉ xuất phát từ đam mê, ý thích của các cá nhân, mà được đưa vào chiến lược phát triển văn hóa chung của nhà nước.

hoàng thi

https://vnexpress.net/tam-huyet-cua-cac-nghe-si-cuu-va-bao-ton-hat-xam-3175650.html

Việt Trần:Bất ngờ khi Xẩm Hà Thành thêm mỹ nhân gảy đàn bầu

05/02/2017 10:32 GMT+7 0 0 Lưu

TTO – Sau thời gian hoạt động với nhiều sản phẩm âm nhạc,, nhóm Xẩm Hà Thành vừa có thêm thành viên mới, đó là nghệ sĩ đàn bầu Phạm Trang.

Trong MV mới nhất của nhóm vừa ra mắt đầu xuân Đinh Dậu là Tương tư, nhiều người khi xem MV khá bất ngờ khi thấy bên cạnh những gương mặt quen của Xẩm Hà Thành như nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, Quang Long còn xuất hiện 1 “mỹ nhân” mới với cây đàn bầu. Đó là nghệ sĩ trẻ Phạm Trang.

 “MV Tương tư đánh dấu sự kiện lần đầu tiên nhóm chính thức giới thiệu cây đàn bầu qua phần trình diễn của nghệ sĩ Phạm Trang”, nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long – đại diện nhóm Xẩm Hà Thành- chia sẻ. Phạm Trang – “mỹ nhân” mới của Xẩm Hà Thành theo học đàn bầu từ nhỏ và đã học tới hệ Cao học tại Học viện Âm nhạc quốc gia về cây đàn này.

Phạm Trang đến với nhóm Xẩm Hà Thành và trở thành học trò của nhạc sĩ Mai Tuyết Hoa đã vài năm, nhưng tới thời điểm này mới xuất hiện với tư cách một thành viên chính bổ sung cho sự thiếu vắng âm sắc của đàn bầu trong nhóm bấy lâu nay.

Nói thêm về gương mặt mới này, đại diện nhóm Xẩm Hà Thành cho biết: Ông nội của Phạm Trang là một nghệ nhân chế tác nhạc cụ truyền thống nổi tiếng đất Hà Thành, có cửa hàng tại Hàng Nón. Xưa kia, cụ Trùm Nguyên- một trùm xẩm Hà Nội những năm thập niên 1970 thường ghé qua trò chuyện và nhờ ông nội Trang chế tác hoặc sửa chữa tiếng đàn.

Được biết, hiện nay gia đình trang vẫn tiếp tục duy trì nghề truyền thống. Bố Trang, ông Phạm Chí Khánh, nối nghiệp cha, cũng là nghệ nhân chế tác nhạc cụ nổi tiếng, đồng thời là  tay trống của Nhà hát Tuồng Việt Nam.

Nghệ sĩ đàn bầu Phạm Trang – Ảnh: Việt Trần

https://tuoitre.vn/bat-ngo-khi-xam-ha-thanh-them-my-nhan-gay-dan-bau-1260022.htm

NGỌC DIỆP Nguyễn Quang Long – ‘nhà khảo cổ’ xẩm

Nguyễn Quang Long – ‘nhà khảo cổ’ xẩm

12/03/2020 10:46 GMT+7 4 0 Lưu

TTO – Thuộc « đội đặc nhiệm » đã đưa nghệ thuật hát xẩm trở về với đời sống hiện đại, nhà lý luận phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long đã làm việc cật lực suốt gần 20 năm qua.

Nguyễn Quang Long - nhà khảo cổ xẩm - Ảnh 1.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long (giữa) và hai diễn viên tham gia MV Trách ông nguyệt lão – Ảnh: BÌNH QUÁCH

Chính anh đã trở thành một nghệ sĩ biểu diễn xẩm và mới đây anh còn tự sáng tác xẩm.

Nguyễn Quang Long sinh ra ở làng Thương Giang, một trong 49 làng quan họ cổ ở Bắc Ninh. Cha anh là nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Tưởng, một giọng nam dòng ca khúc trữ tình cách mạng nổi tiếng ở tỉnh Hà Bắc ngày xưa.

Nguyễn Quang Long từng học thanh nhạc, nhưng bệnh viêm xoang không cho phép theo nghề này lâu dài nên anh chuyển sang học lý luận, phê bình âm nhạc.

“Xẩm không chỉ dân dã mà nó còn đầy tính triết lý, nhiều tầng nghĩa, thể hiện tinh thần lạc quan của người Việt nên gần gũi lắm. Tôi nghĩ rất cần có những nhóm độc lập như chúng tôi bảo tồn xẩm. Tuy nhiên, bảo tồn như thế nào là câu chuyện dài, mà ngành văn hóa không thể phó mặc cho những nhóm độc lập.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long

Đi tìm các mảnh ghép của xẩm

Năm 2005, khi nhà lý luận phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long còn là phó ban biên tập của Nhà xuất bản Âm Nhạc (Dihavina), anh vô tình gặp nhạc sĩ Thao Giang, được nghe ông chia sẻ về tâm huyết khôi phục xẩm, anh mới hiểu xẩm thực sự là « vàng rơi » của âm nhạc dân gian. Anh nhanh chóng xin một chân trong « đội đặc nhiệm chấn hưng xẩm » của nhạc sĩ Thao Giang.

Ngay trong năm 2005, « đội đặc nhiệm » này đã vận động thành lập Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Nhóm nhạc sĩ Thao Giang, GS.TS Phạm Minh Khang, NSND Xuân Hoạch, nhạc sĩ Hạnh Nhân, NSƯT Văn Ty, NSND Thanh Ngoan, Nguyễn Quang Long, Mai Tuyết Hoa… bắt đầu nghiên cứu tất cả các nguồn tài liệu, đi điền dã khắp Hà Nội, Bắc Ninh, Sơn Tây, Hà Đông, Thanh Hóa, Ninh Bình, Bắc Giang… để gặp những nghệ nhân hát xẩm còn sót lại.

« Những bài xẩm nổi tiếng như Mục hạ vô nhân, Cô hàng nước, Lỡ bước sang ngang, Giăng sáng vườn chè, Quyết chí tu thân… theo thời gian chỉ còn là những mảnh ghép rời rạc trong trí nhớ của những nghệ nhân ở tuổi xế chiều.

Công việc của chúng tôi không khác gì những nhà khảo cổ. Sau khi tìm kiếm được những mảnh vỡ, chúng tôi ráp nối lại thành những bài xẩm hoàn chỉnh » – nhạc sĩ Nguyễn Quang Long nhớ lại.

Họ mất rất nhiều công sức để tìm nghệ nhân vì « xẩm thiệt phận nên nghệ nhân giấu thân phận với ngay cả gia đình, con cái của họ ». Cuộc gặp gỡ đáng giá nhất của những người nghiên cứu xẩm là cuộc gặp nghệ nhân Hà Thị Cầu – nghệ nhân hát xẩm danh tiếng còn sót lại của thế kỷ XX.

Dù lúc đó tuổi cao sức yếu nhưng khi bà Cầu cất lời thì « cả một vùng văn hóa dân gian sống dậy ». Bằng những bài báo của mình, Nguyễn Quang Long đưa nghệ nhân Hà Thị Cầu ra ánh sáng, khiến báo chí biết đến bà như một « di sản sống » của âm nhạc dân gian.

Nguyễn Quang Long - nhà khảo cổ xẩm - Ảnh 3.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long

Trở thành ca sĩ bất đắc dĩ

Không chỉ những nghệ sĩ chèo như Thanh Ngoan, Thúy Ngần học hát xẩm để giữ xẩm, mà chính Nguyễn Quang Long và Mai Tuyết Hoa, hai người nghiên cứu, cũng lao vào học hát, bởi họ biết chắc chắn xẩm chỉ sống khi có người hát.

Đến giờ, xẩm đã được nhân lên ở Hà Nội, Hải Phòng, Thái Bình, Vĩnh Phúc, Ninh Bình, Sài Gòn, Thanh Hóa… chứ trong giai đoạn mới bắt đầu khôi phục gần như không có ai hát cả.

Đến với xẩm với tư cách nhà nghiên cứu, Nguyễn Quang Long cũng không ngờ một ngày nào đó anh trở thành một nghệ sĩ hát xẩm. Mấy năm trở lại đây, chính anh cũng phải bất ngờ khi mình bắt đầu có khả năng sáng tác bài xẩm mới.

Sáng tác đầu tiên của Nguyễn Quang Long là bài xẩm Tiễu trừ cướp biển năm 2016, lên tiếng để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Đến tết năm đó, Nguyễn Quang Long ra bài Bốn mùa hoa Hà Nội « dành tặng cho Hà Nội, là tuổi thanh xuân của tôi ».

Anh khai thác thêm làn điệu khác như đồng dao, đẩy nhanh tiết tấu giống rap để thu hút người nghe hơn. Đến năm 2019, anh chính thức ra mắt album Trách ông nguyệt lão – album gồm 9 bài xẩm trữ tình do anh sáng tác toàn bộ.

« Trong giai đoạn hiện nay, xẩm cũng phải thay đổi để thu hút người nghe. Văn hóa phải có tiếp nối, chứ nếu chỉ bảo tồn là tự ngắt mạch sống của nó. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn phải đảm bảo gieo cây gì phải mọc lên cây đó chứ không thể là cây khác » – Nguyễn Quang Long nói.

13 năm chiếu xẩm Hà thành

Nguyễn Quang Long là người đề xuất làm một chiếu xẩm khi chợ đêm Hàng Đào – Đồng Xuân hình thành. Anh, Mai Tuyết Hoa cùng với Khương Cường, Phạm Đình Dũng đã thành lập nhóm Xẩm Hà thành…

Suốt 13 năm qua, chiếu xẩm Hà thành 36 phố phường hoạt động không nghỉ. « Chỉ có tình yêu vô bờ bến của nghệ sĩ với xẩm mới làm được điều đó. Mình biết xẩm đẹp, nếu mình không gìn giữ, cái mất đi không chỉ là xẩm mà còn là văn hóa » – nghệ sĩ Nguyễn Quang Long nói. Xẩm Hà Thành ra MV Rượu bia tối kỵ lái xe – Dặn chồng chớ uống rượu bia

TTO – Trước tình trạng tai nạn xảy ra liên tiếp do lái xe uống rượu bia, nhóm Xẩm Hà Thành đã công bố 2 MV ‘Rượu bia tối kỵ lái xe’, ‘Dặn chồng chớ uống rượu’ bia góp phần nâng cao nhận thức về việc tham gia giao thông. NGỌC DIỆP

https://tuoitre.vn/nguyen-quang-long-nha-khao-co-xam-20200312094056381.htm

Nguồn: vietnamplus.vn: Bảo tồn nghệ thuật hát Xẩm – loại hình diễn xướng dân gian độc đáo

Thứ Tư, 11/12/2019 16:53′(GMT+7) Bảo tồn nghệ thuật hát Xẩm – loại hình diễn xướng dân gian độc đáo

(TTĐN) – Hát Xẩm thực sự là một loại hình âm nhạc chuyên nghiệp, chỉ khác ở chỗ, sân khấu của nghệ sỹ là đường phố, là gốc đa, bến nước, sân đình… hoặc đơn giản chỉ là một góc chợ quê nghèo.

Tiết mục « Giăng sáng vườn chè » do các nghệ sỹ Trung tâm Âm nhạc truyền thống Thăng Long, Hà Nội biểu diễn tại Liên hoan câu lạc bộ hát Xẩm các tỉnh khu vực phía Bắc (Ảnh: TTXVN) 

Với lối kể tích sâu sắc, khéo léo và hấp dẫn, hát Xẩm là thể loại âm nhạc dân dã, một lối diễn xướng dân gian độc đáo trong kho tàng âm nhạc cổ truyền của dân tộc Việ Nam.

Là sản phẩm của người lao động, âm nhạc và lời ca của nghệ thuật hát Xẩm hết sức mộc mạc chân thành nhưng chứa đựng những nội dung tư tưởng sâu sắc.

Lời ca trong hát Xẩm không chỉ phong phú về thể loại như ca dao, tục ngữ, thơ…, mà còn rất đa dạng về mặt nội dung. Những ca từ của Xẩm hàm chứa những triết lý, những lời răn dạy đạo lý ở đời.

Nguồn gốc của hát Xẩm

Hát Xẩm là một thể loại âm nhạc dân gian chuyên nghiệp, một lối diễn xướng dân gian độc đáo trong kho tàng âm nhạc cổ truyền của dân tộc Việt Nam. Nghệ thuật hát Xẩm được hình thành vào khoảng thế kỷ thứ 14. Từ khi ra đời đến khoảng nửa đầu thế kỷ 20, hát Xẩm được gọi với những tên khác nhau như hát rong, hát dạo.

Sức ảnh hưởng và lan tỏa mãnh liệt của Xẩm trong đời sống dân gian thể hiện ở số lượng bài Xẩm lên tới hàng trăm bài, đa dạng về nội dung, làn điệu cũng như môi trường diễn xướng.

Theo nghiên cứu, Xẩm có khoảng trên dưới 10 làn điệu, và hơn 400 lời Xẩm đã được thu tập trong đó các làn điệu phổ biến là: Xẩm Thập Ân, Xẩm Huê Tình, Xẩm Hà Liễu, Xẩm Ba Bậc, Xẩm Trống Quân, Xẩm Hò Khoan, Xẩm Phồn Huê, Xẩm Chợ, Xẩm Sai, Xẩm Ngâm Vịnh, Xẩm Tàu Điện và Hát Ai.

Cách gọi tên các làn điệu Xẩm cũng rất đa dạng và thú vị, phản ánh khả năng “sinh sôi nảy nở” của loại hình âm nhạc này.

Xẩm có thể được đặt tên theo không gian biểu diễn, đi từ chợ (Xẩm Chợ) ra Hà Nội lên tàu điện (Xẩm Tàu điện hay Xẩm Hà Nội), vào nhà trò (Xẩm Nhà trò); được đặt tên theo mục đích bài Xẩm (Xẩm Hò khoan); đặt theo nội dung hoặc tên bài Xẩm nổi tiếng như Xẩm Thập Ân; theo nguồn gốc như Xẩm Sai…

Cách gọi tên các bài Xẩm lại còn đa dạng hơn nữa. Từ những nhân vật lịch sử (Bà ba Cai Vàng), nhân vật trữ tình (Hỡi cô em yếm đỏ), những thói hư tật xấu (Xẩm Thuốc phiện), những hình ảnh mang tính biểu trưng (Lênh đênh mặt nước cánh bèo),… đều có thể trở thành tên của bài Xẩm.

Các bài Xẩm bao gồm một hoặc nhiều làn điệu kết hợp với nhau, tùy thuộc độ dài câu chuyện khi cần hát kể nhiều tình tiết hay trạng thái cảm xúc. Nghệ sỹ Xẩm có khi hòa mình vào nhân vật trong câu chuyện, có khi lại chỉ đứng ở góc độ “người kể”, khiến các bài Xẩm có sắc thái rất đa dạng.

Thời phong kiến, hát Xẩm là tiếng nói phản kháng lên án những bất công cường quyền, áp bức, những thói hư tật xấu của xã hội, cất lên tiếng nói bênh vực những số phận bất hạnh nghèo khổ bị chà đạp. Sau chiến tranh, các làn điệu Xẩm được các nhạc sỹ, cán bộ văn hóa sử dụng như một công cụ để tuyên truyền chính sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Riêng Hà Nội có một dòng Xẩm rất đặc trưng mà không đâu có được, đó là Xẩm Tàu điện vì nó thường được hát trên tàu điện.

Ra đời vào đầu thế kỷ 20, Xẩm Tàu điện xuất hiện trong môi trường đô thị, khi những người hát Xẩm biểu diễn bằng hình đi qua các toa tàu điện.

Được xem là một nhánh sau của Xẩm cổ, Xẩm Tàu điện có tiết tấu nhanh, ngắn gọn, thường sử dụng thơ của những thi sỹ nổi tiếng như “Anh khóa,” “Cô hàng nước” (của Á Nam Trần Tuấn Khải), “Giăng sáng vườn chè”, “Em đi tỉnh về” của Nguyễn Bính… vào các điệu Xẩm, đưa Xẩm đã trở thành loại hình âm nhạc đường phố vô cùng độc đáo, góp phần tạo nên nét đặc sắc riêng văn hóa phố phường của Thăng Long-Hà Nội.

Nghệ sỹ nhân dân Xuân Hoạch cho biết: “Mỗi bài Xẩm đều có nhịp điệu đu đưa ăn khớp với chu kỳ chao đảo và độ giật, lắc mỗi khi tàu phanh, nhờ thế mà át được tiếng ồn không hề dễ chịu của tàu điện”.

Trong hệ thống làn điệu của Xẩm nói trên, có những làn điệu hấp dẫn, đặc sắc nên nhiều bộ môn nghệ thuật khác như Chèo, Ca trù phải “vay mượn”, như các điệu Xẩm huê tình, Xẩm chợ, Xẩm xoan…

Bài Xẩm huê tình khi được các đào nương, kép đàn ca trù du nhập vào trong hình thức ca quán, thường gọi là điệu Xẩm Cô đầu (hay Xẩm Nhà trò). Như vậy cũng đủ thấy các nghệ sỹ giáo phường ca trù rất tôn trọng nghệ thuật Xẩm, họ vẫn giữ chữ “Xẩm” ở làn điệu này nhằm chỉ rõ gốc gác của làn điệu.

Ngày nay, nhiều người vẫn hiểu Xẩm là lối hát của người khiếm thị, ăn xin. Thật ra, đúng ra là người khiếm thị đã dùng Xẩm làm phương tiện kiếm sống. Vì thế, hát Xẩm thực sự là một loại hình âm nhạc chuyên nghiệp, chỉ khác ở chỗ, sân khấu của họ chính là đường phố, là gốc đa, bến nước, sân đình… hoặc đơn giản chỉ là một góc chợ quê nghèo.

Thăng trầm nghề hát Xẩm

Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 là thời gian thịnh vượng nhất của hát Xẩm. Lúc này, không còn đơn thuần là loại hình giải trí lúc nông nhàn, Xẩm đã phát triển thành một nghề kiếm sống của người nghèo nơi thành thị và được truyền dạy từ thế hệ này qua thế hệ khác.

Trong quá trình phổ biến lối hát Xẩm, có những người mù hoặc nghèo khổ nhưng rất có năng khiếu về âm nhạc đã vận dụng hát Xẩm làm phương tiện kiếm sống, vô hình trung, đưa hát Xẩm trở thành nghệ thuật biểu diễn của những người ăn xin.

Lượng người hát Xẩm đông nhất là thời kỳ Pháp thuộc và những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Một thời gian dài, hát Xẩm trở thành món ăn tinh thần của quần chúng lao động. Nó đề cập đến nhiều vấn đề ở mọi khía cạnh, trong mọi tình huống của cuộc sống, từ công cha nghĩa mẹ, tình yêu, tình vợ chồng, tình huynh đệ cho đến những tình cảm riêng tư của mỗi con người, hay những vấn đề mang tính thời sự cập nhật, đả kích và phê phán những thói hư tật xấu của xã hội đương thời…

Không chỉ phục vụ cho đám đông ngoài xã hội, người nghệ sỹ Xẩm còn sẵn sàng phục vụ theo yêu cầu như trong dịp cưới xin, ma chay, giỗ kỵ… và thậm chí nhiều khi chỉ đơn giản là “nhờ bác Xẩm đánh tiếng dùm” với cô nàng thôn nữ đang đứng bên đàng.

Một trong những chức năng vô cùng độc đáo của nghệ thuật hát Xẩm là một kênh truyền thông bằng tiếng hát rất hữu hiệu.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và cả trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Xẩm địch vận đã xuất hiện và phát huy vai trò tích cực của mình.

Để động viên tinh thần đấu tranh anh dũng của các chiến sỹ trong trận tuyến quyết giữ mạch máu lưu thông cầu Hàm Rồng, nghệ nhân Xẩm Minh Sen (Thanh Hóa) đã ôm cây đàn nhị đi khắp mọi nơi trên mặt trận để mang những lời ca hóm hỉnh, mang lại tiếng cười sảng khoái cho các chiến sỹ.

Các em nhỏ tập hát xẩm tại nhà cố nghệ nhân Hà Thị Cầu
(Ảnh: TTXVN)
 

Rồi nghệ nhân Xẩm đất Ninh Bình là bà Hà Thị Cầu, người được mệnh danh là người đàn bà hát Xẩm cuối cùng của thế kỷ 20, tuy không hề biết đến mặt chữ, nhưng cách đây hơn nửa thế kỷ đã sáng tác ra bài Xẩm “Theo Đảng trọn đời” theo điệu thập ân với những câu thơ: “Vững tâm theo Đảng nghe con/ Đạp bằng sóng gió sắt son lời thề”.

Hay nghệ nhân Vũ Ðức Sắc với bài “Tiễu trừ giặc dốt” hưởng ứng Phong trào Bình dân học vụ do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động…

Tới giữa thế kỷ 20, nghề hát Xẩm vẫn còn với các tên tuổi nghệ nhân tài ba như Nguyễn Văn Nguyên – tức cụ Trùm Nguyên, Vũ Đức Sắc (Hà Nội); Thân Đức Chinh (Bắc Giang); Nguyễn Phong Sắc (Hải Dương), cụ Trùm Khoản (Sơn Tây), cụ Chánh Trương Mậu (Ninh Bình); cụ Đào Thị Mận (Hưng Yên); cụ Trần Thị Nhớn (Nam Định); Trần Thị Thìn, Nguyễn Văn Khôi (Hà Đông)… và nhiều nghệ nhân khuyết danh khác.

Từ thập niên 60 trở lại đây, vì nhiều nguyên nhân khác nhau do điều kiện môi trường và xã hội, đặc biệt là do những quan niệm sai lầm nên các phường Xẩm dần tan rã và không hoạt động nữa.

Các nghệ nhân Xẩm tài danh bước dần vào tuổi xế chiều, rồi lần lượt ra đi, vĩnh viễn đem theo những giá trị nghệ thuật đặc sắc mà họ đã từng lưu giữ và thực hành. Nhất là khi “người giữ hồn Xẩm” – nghệ nhân Hà Thị Cầu (vợ út của ông Chánh Trương Mậu – trùm Xẩm đất Ninh Bình khi xưa) qua đời vào năm 2013.

Tín hiệu vui về nghệ thuật hát Xẩm

Sau bao thăng trầm và ít nhiều bị mai một, thất truyền, hát Xẩm đang dần được khôi phục bởi những tấm lòng nhiệt huyết và đam mê với nghệ thuật truyền thống.

Các tỉnh phía Bắc thành lập nhiều câu lạc bộ, nhóm Xẩm như chiếu Xẩm Hà Thành, chiếu Xẩm Hải Phòng, các Câu lạc bộ hát Xẩm tỉnh Quảng Ninh, Nam Định, Vĩnh Phúc, Thái Bình… đã tạo nên sức sống mới cho loại hình nghệ thuật hát Xẩm.

Nội dung các bài hát Xẩm đã phong phú hơn, ngoài ngợi ca tình yêu quê hương đất nước, nghĩa mẹ, tình cha thì những vấn đề xã hội đã được đưa vào Xẩm để phù hợp với cuộc sống đương đại.

Từ những nỗ lực của những nghệ sỹ nặng lòng với nghệ thuật dân gian như Thao Giang, Văn Ty, Xuân Hoạch, Thúy Ngần, Thanh Bình, Mai Tuyết Hoa… nghệ thuật hát Xẩm dần được hồi sinh.

Lớp truyền dạy nhạc cụ hát xẩm tại huyện Yên Mô (Ninh Bình) (Ảnh: TTXVN) 

Từ một loại hình diễn xướng dân gian phổ biến nơi đông người qua lại như bến sông, hè đường, góc chợ… và là phương tiện cho không ít người khiếm thị mưu sinh, Xẩm đã lên sân khấu trong các chương trình nghệ thuật, phục vụ khách du lịch.

Sự chào đón nồng nhiệt của khán giả Thủ đô đối với Xẩm chưa bao giờ giảm kể từ năm 2005 – khi nhạc sỹ Thao Giang lần đầu tiên thử nghiệm đưa Xẩm lên sân khấu tại khu vực ngã năm Hàng Đào.

Năm 2006, một CD về Xẩm Hà Nội đã ra đời và một chiếu Xẩm hằng đêm vào tối thứ bảy vẫn duy trì ở khu vực chợ đêm Đồng Xuân. Có những đêm diễn, hàng trăm người đứng xem.

Cũng ở đó, nhiều nhân sỹ, trí thức đã đến thưởng thức một không gian riêng của Xẩm như Giáo sư Trần Văn Khê, Giáo sư Nguyễn Thuyết Phong, nhà thơ Nguyễn Duy… Và những đốm lửa đã được nhóm Xẩm Hà Thành và những người thầy miệt mài, bền bỉ thắp lên như thế, để Xẩm đi vào đời sống và người dân Hà Nội bắt đầu biết về Xẩm.

Năm 2018, nhân ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11, Chiếu Xẩm Hải Phòng và Nhóm Đình làng Việt phối hợp với Ban Quản lý Di tích Phố cổ Hà Nội tổ chức chương trình Tọa đàm và biểu diễn « Nghệ thuật hát Xẩm – Từ hè đường đến sân khấu ».

Ngay trong chương trình biểu diễn vừa qua, khán giả không chỉ ngạc nhiên, vui mừng được nghe những làn điệu tưởng như đã mai một do các nghệ nhân dân gian và các nghệ sỹ hát Xẩm trình diễn trong một không gian sân khấu hoàn toàn khác lạ, mà còn được gặp gỡ, giao lưu với các thế hệ tâm huyết lưu giữ, duy trì hát Xẩm.

Tiêu biểu là nghệ sỹ nhân dân Xuân Hoạch, người được xem là “trưởng lão” của làng Xẩm Việt Nam đương đại với nhiều năm nghiên cứu, kế thừa và phát triển tinh hoa của các thế hệ đi trước, đồng thời là người có công phục chế nhiều loại nhạc cụ dân tộc như đàn bầu, đàn nhị, đàn đáy, đàn nguyệt.

Bên cạnh đó, có nghệ nhân dân gian Lê Minh Sen đến từ Thanh Hóa, một “cây đa, cây đề” trong làng Xẩm, từng ôm cây đàn nhị ra mặt trận trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ, cứu nước, mang lời ca hóm hỉnh, tiếng cười sảng khoái động viên tinh thần các chiến sỹ, thôi thúc ý chí quyết tâm chiến đấu của quân và dân Thanh Hóa.

Đặc biệt là nghệ nhân dân gian Đào Bạch Linh, học trò của nghệ nhân Hà Thị Cầu, một trong những nghệ nhân hát Xẩm ít ỏi của Việt Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Chiếu Xẩm Hải Thành của Hải Phòng, một người trẻ luôn đau đáu với trách nhiệm phải gìn giữ loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Bà Nguyễn Thị Mận, con gái nghệ nhân hát Xẩm Hà Thị Cầu, xúc động chia sẻ: “Trải qua bao thăng trầm, tôi không ngờ có ngày những làn điệu Xẩm lại được vang lên trên sân khấu, không còn ở hè đường như trước đây. Xẩm bây giờ được truyền dạy, biểu diễn ở khắp nơi và nhận được sự yêu mến từ công chúng ».

Tại Ninh Bình, sau nhiều nỗ lực, Liên hoan các Câu lạc bộ hát Xẩm khu vực miền Bắc lần đầu tiên đã được tỉnh đăng cai tổ chức. Ninh Bình được coi là một trong những cái nôi sản sinh ra bộ môn nghệ thuật hát Xẩm và là quê hương của cố nghệ nhân hát Xẩm nổi tiếng Hà Thị Cầu – “báu vật nhân văn sống” quốc gia.

Hiện, Ninh Bình có nhiều câu lạc bộ hát Xẩm đang hoạt động, trong đó tập trung ở huyện Yên Mô với sự tham gia học hát của nhiều người ở các lứa tuổi.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao tỉnh Ninh Bình, cho biết tỉnh sẽ cùng các tỉnh khu vực phía Bắc chuẩn bị lập hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch trình Thủ tướng Chính phủ công nhận hát Xẩm là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Sau đó, ban tổ chức có kế hoạch xây dựng những điều kiện để làm hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Đây có thể coi là nguồn động lực lớn để những người nghệ nhân hát Xẩm và người yêu loại hình âm nhạc dân tộc này tiếp tục cố gắng bảo tồn, phát triển và đào tạo, để trong một ngày không xa nghệ thuật hát Xẩm sẽ được ghi nhận một cách đúng đắn, có vị trí xứng đáng trong công chúng trong nước và bạn bè quốc tế./.

Nguồn: vietnamplus.vn

http://tapchithongtindoingoai.vn/viet-nam-dat-nuoc-con-nguoi/bao-ton-nghe-thuat-hat-xam-loai-hinh-dien-xuong-dan-gian-doc-dao-29871

TRACY DO: Hat Xam or Blind Singing in North Vietnam

Hat Xam or Blind Singing in North Vietnam

Tracy Do October 3, 2018 Vietnamese CultureNo Comments

Xẩm is a Sino-Vietnamese word which means blind. Hát Xẩm or Blind Singing is a type of folk singing art form in North Vietnam. In the past, the blind, the poor often used this art type to earn a living in the market or where many people were up and down. In this article, let’s explore this art form seeming strange.

According to legend, in the Tran Dynasty, King Tran Thanh Tong had two princes Tran Quoc Toan and Tran Quoc Dinh. As a result of the power struggle, Tran Quoc Dinh was killed by Tran Quoc Toan. Tran Quoc Toan blinded Tran Quoc Dinh’s eyes and dropped him in the middle of the forest. Waking up, because of the blind eyes, Tran Quoc Dinh just cried and fell asleep. In his sleep, he dreamed to see a fairy teach teaching him how to make a Vietnamese two-chord fiddle. Waking up, he made it and strangely, the echoes of the sound so good. The birds heard the echoes,  landed and bringing fruit to him to eat. After that, the foresters heard the echoes and found him. Tran Quoc Dinh taught the poor, the blind music and songs. Rumors about his music spread to the palace, the king called him to come to sing and recognized his son. Returning to royal life, Tran Quoc Dinh continued to bring the sound of the Vietnamese two-chord fiddle and songs to teach people to earn a living. Hát Xẩm was born from that and Tran Quoc Dinh was worshiped as an ancestor of Hát Xẩm. The people took 22 February and 22 August of the lunar calendar to celebrate his death.

Hat Xam or Blind Singing in North Vietnam

The musical instruments of Hát Xẩm are very simple. If a player, just using a Vietnamese two-chord fiddle is okay. If a player group, there are more other instruments such as a small drum, sênh sứa (2 pieces of bamboo), sênh tiền (coins), a flute or a monochord.

Hát Xẩm has 2 main tunes as Xẩm Chợ and Xẩm Cô Đào. Xẩm Chợ, strong singing, and Xẩm Cô Đào gentler singing. In addition, Xẩm also uses other folk melodies of the Red River Delta such as Trống Quân, Cò Lã, Hát Ru, Quan Họ, Chèo, Thơ. The folk melodies used in Hát Xẩm have been bent according to Xẩm tune. The content of the Xẩm songs is very rich such as lamenting the condition of poverty, praising national heroes, criticizing human bad habits.

Hát Xẩm was considered a form of livelihood for the poor, especially the blind before. Xẩm was performed in markets, streets, crowded places, but was not performed in the large stage. Therefore, in the present, few people know about this traditional art form. However, Hát Xẩm is still loved by the workers and the old in North Vietnam, is highly appreciated and tried to preserve by the state.

Related Posts

Southern Folk Song in Vietnam – Don Ca Tai Tu

The “Neu” tree on the Vietnamese new year (Tet)

Kinh Duong Vuong Festival in Bac Ninh, Vietnam

Mid-Autumn Festival in Vietnam

Vietnamese Culture

Death Anniversary of The Hung Kings

About The Author

Tracy Do

Hi everybody! I would like to say thank you for reading my blogs whether you are planning your trip to Vietnam, expats who live and work in the country, students and researchers who would like to find information about Vietnam, especially Vietnamese culture, foodies who are interested in delicious Vietnamese foods and recipes and others. My friends call me Tracy and I am living in Ho Chi Minh City. Having a huge passion for travel and a master’s degree of Information Technology, I have launched some travel projects including Athena Travel Vietnam, Vietnam Trip Advice, Hidden Travel Vietnam, OXO Tour, Scooter Saigon Tour, Ao Dai Saigon Food Tour after graduating from abroad. Thousands of trav elers use our services and 99% of them are satisfied. What are my hobbies? Traveling, going to pagodas, museums and studying beautiful architectural works, visit tourist attractions. I have loved writing since I was a child. Writing blogs as well as sharing travel tips, tourist attractions and lots of hidden places are my top thing to do with my free time. Why are my blogs different from others? Ease of reading is the number one highlight. I have tried my best to use simple structures and vocabulary so that readers feel comfortable and convenient and find it easy to read. You may tend to read articles and blogs written by journalists of famous travel magazines, newspapers, travel websites or big travelers who travel around the world and have their own blogs. My blogs are written by a local so that you have a chance to learn more about less-known things, untold tips, hidden gems and foods. If you like my blogs, just share it on your social media. If you have any question relating to Vietnam, just comment or contact me via live chat, email, WhatsApp, Facebook. If you are going to travel to Vietnam, give our team a chance to show you Ho Chi Minh City and South Vietnam. Tracy’s team can handle all of your needs including Ho Chi Minh city tours, Ho Chi Minh scooter (motorbike) tours, Ho Chi Minh food tours, Saigon unseen tours, Mekong Delta tours, Cu Chi Tunnels Tour, Ho Chi Minh City transfer services, Ho Chi Minh City shore excursions.

Leave a Reply