Catégorie : HÁT XẨM

THU HANG : LE HAT XAM ET LES CHANTEURS DE RUE

Le hat xam et les chanteurs de rue

Thu Hang –   lundi, 23 juin 2014 | 17:16:14

(VOVworld) – Soyez les bienvenus, chers auditeurs ! Depuis une semaine, la planète entière vit au rythme du ballon rond. Tous les yeux sont tournés vers le Brésil qui accueille la Coupe du monde de 2014. Parmi les nombreux supporters, se trouvent certains de nos fidèles auditeurs. Le plus passionné est sans doute M. André Biot de Belgique. Il nous confie : « L’équipe belge est qualifiée pour la Coupe du monde 2014 (la dernière fois, c’était en 2002). Ici, c’est la folie dans le pays, certains sont complètement fous et pensent que la Belgique peut aller très, très loin dans cette compétition. Je me suis mis en tête de regarder tous les matchs en direct. Même si certains matchs démarrent à minuit ici en Belgique, cela ne me posera pas de problème car je suis à la retraite, je me réveille quand je veux. »

Ici au Vietnam, le football est le sport roi et les Vietnamiens en sont fous. La Coupe du monde, la Coupe d’Europe, les Championnats du Royaume-Uni, d’Espagne, d’Allemagne, etc… rien ne nous échappe. Les matchs sont souvent retransmis à minuit  en raison du décalage d’horaire, et beaucoup se sont préparés aux nuits blanches. Le lendemain matin, les fans de foot ont l’habitude de se retrouver au café pour discuter du match de la veille, comme une manière de débuter une nouvelle journée. M. Biot, j’espère que le foot ne vous fera pas oublier pas les émissions de VOV que vous pouvez ré-écouter sur notre site web, après les matchs !

Le hat xam et les chanteurs de rue  - ảnh 1

Photo : internet

A la demande de notre ami allemand, Thomas Ulrich, nous vous parlerons aujourd’hui du chant des aveugles – le hat xam. Son origine remonte à la dynastie des Tran, au 13ème siècle. Selon la légende, Trần Quốc Đĩnh, le prince héritier du roi Trần Nhân Tông aurait été rendu aveugle par son propre frère Trần Quốc Toán, qui s’empara du trône. Trần Quốc Đĩnh fut abandonné dans une forêt lointaine. Emu par ses pleurs déchirants, le Bouddha lui apparut et lui révéla des airs capables d’adoucir les coeurs les plus durs. Sauvé, ce prince aveugle refusa de revenir au palais pour passer le reste de sa vie à enseigner cet art musical, qui, au fil du temps, devint le gagne-pain des malvoyants.

Le hat xam et les chanteurs de rue  - ảnh 2

Photo : internet

Le hat xam relève du genre folklorique, dont les phrases mélodiques sont constituées sur le pied des vers six-huit. Les chanteurs ne sont pas effectivement des mendiants, mais plutôt de véritables artistes ambulants de rue qui voyagent en groupe de deux à cinq ou en famille. Les instruments de musique utilisés comprennent une viole à deux cordes, des claquettes et clinquettes en bambou, mais aussi de deux tambourins. Les airs mélancoliques de xam évoquent surtout le destin et le malheur des pauvres. Mais ces chants exaltent également les héros et critiquent, avec l’humour, les vices sociaux.

Le hat xam et les chanteurs de rue  - ảnh 3

Photo : internet

Le hat xam a connu son apogée entre les années 1920-1939 dans le nord du pays. Après quelques décennies de désuétude, il est aujourd’hui reconnu en tant que patrimoine immatériel à sauvegarder. Et c’est en 2008 que le Centre de développement des arts musicaux du Vietnam a réussi à monter le premier spectacle de xam.

Le hat xam et les chanteurs de rue  - ảnh 4

Artiste Ha Thi Cau (Photo : internet)

https://vovworld.vn/fr-CH/courrier-des-auditeurs/le-hat-xam-et-les-chanteurs-de-rue-249072.vov

Hát Chèo, Hát Văn, Hát Xẩm Về Mẹ Cảm Động Hay Nhất 2018 | Những Bài Hát Về Mẹ NGHE LÀ KHÓC

Hát Chèo, Hát Văn, Hát Xẩm Về Mẹ Cảm Động Hay Nhất 2018 | Những Bài Hát Về Mẹ NGHE LÀ KHÓC

1,256,821 views•Dec 6, 2018 4K1.2KShareSaveSoạn Giả Mai Văn Lạng Hát Chèo, Hát Văn, Hát Xẩm Về Mẹ Cảm Động Hay Nhất 2018 | Những Bài Hát Về Mẹ NGHE LÀ KHÓC

Xẩm. Những bài hát xẩm Mai Tuyết Hoa

Xẩm. Những bài hát xẩm Mai Tuyết Hoa

45,769 views•Dec 7, 2016 9836ShareSaveSÔNG MÃ CA 303K subscribers Xẩm. Những bài hát xẩm Mai Tuyết Hoa

Music in this video

Learn more

Listen ad-free with YouTube Premium

Song

Xẩm « Lỡ bước sang ngang »

Artist

NSƯT Thanh Ngoan, NS Tuyết Hoa

Album

Xẩm Hà Nội

Licensed to YouTube by

[Merlin] BHMedia Inc. (on behalf of Dihavina), and 2 Music Rights Societies

Lạc Thành: Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi ‘giữ xẩm’ cho thế hệ sau

20.02.2018 by Hai Tran Quang

Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi ‘giữ xẩm’ cho thế hệ sau

11:21 23/08/20130Chia sẻhttps://sp.zalo.me/plugins/follow_only?oaid=2754308560683001796&style=blue&customize=false&callback=null&domain=www.nguoiduatin.vn&id=61ac5ea8-05bb-46ef-a97a-4e8fd3d430ffhttps://sp.zalo.me/plugins/share?dev=null&color=blue&oaid=2754308560683001796&href=http%3A%2F%2Fdevelopers.zalo.me&layout=1&customize=false&callback=null&id=fbe8a1a4-23e4-4fef-a600-f16a468a27b4&domain=www.nguoiduatin.vn&android=false&ios=false

Đã gần 10 năm nay, có một người đàn ông luôn muốn lưu giữ vốn âm nhạc cổ truyền ở Việt Nam như: Ca trù, hát xẩm, hát trống quân… để truyền cho thế hệ trẻ, với mong muốn âm nhạc dân tộc sẽ không bị mai một. Đó là nhạc sĩ Thao Giang, hiện đang là phó giám đốc trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam.

Người ta vẫn gọi đùa ông là “ông bầu của nghệ thuật hát xẩm”. “Ông bầu” của ca nhạc, bóng đá… có rất nhiều fan hâm mộ, nhưng nhạc sĩ Thao Giang lại làm “ông bầu” của hát xẩm – “ông bầu” không nhận lương…

Có cả hát xẩm về tàu điện

Chúng tôi đến gặp nhạc sĩ Thao Giang tại đình Hào Nam, Hà Nội – nơi làm việc của trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam, ông và ban lãnh đạo trung tâm vừa có buổi họp để kêu gọi một số doanh nghiệp chung tay giữ gìn các loại hình âm nhạc dân tộc. Đã gần 10 năm nay, ngày nào ông cũng có mặt tại Trung tâm để làm việc và hướng dẫn học viên đàn, hát, phục vụ các buổi diễn ngoài trời cho nhân dân như tại chợ đêm Đồng Xuân, hay đi diễn ở các tỉnh.

Nhân vật - Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi 'giữ xẩm' cho thế hệ sau

Nhạc sĩ Thao Giang cùng diễn viên của Trung tâm và học viên nước ngoài

Theo nhạc sĩ, ông đến với nhạc dân tộc như một cái duyên. Từ năm 8 tuổi, ông đã được học ở Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Năm 1980, ông được bộ Văn hóa cho đi nghiên cứu ở Ấn Độ và Trung Quốc – là 2 trong 5 cái nôi có nền văn minh rất sớm, trong đó có nền âm nhạc. Vì thế, ông rất muốn nền âm nhạc của Việt Nam có những dấu ấn, lưu giữ được nét truyền thống, để có thể giới thiệu cho bạn bè thế giới như nhiều nước đã làm.

Cũng theo nhạc sĩ Thao Giang, hát xẩm là loại hình âm nhạc bình dân, không có đối tượng riêng, ai nghe cũng được và dễ đi vào lòng công chúng. Không giống như ca trù, có những khán giả riêng là những người phải biết thơ Đường, phải biết những cái tích truyện cổ Trung Quốc thì mới thích. Hay hát văn thì đối tượng nghe là những những người theo đạo tứ phủ, hay những người ham mê chuyện lên đồng mới muốn nghe. Đặc biệt, tiếng hát của người hát xẩm không cầu kỳ như những loại hình kia nhưng vẫn có một sự cuốn hút nhất định.

Nhiều người cứ nghĩ rằng, tập hát âm nhạc dân tộc rất khó, nhưng nhạc sĩ Thao Giang cho biết, tập hát Xẩm cũng đơn giản, phương pháp thanh nhạc không cầu kỳ, mình nói chuyện như thế nào thì mình hát lên cái câu như vậy. Thể thơ cũng thế, mỗi bài hát xẩm là một câu chuyện nhỏ, do vậy ngay lập tức thâm nhập vào lòng người. Riêng các nghệ nhân ở Hà Nội rất tài tình vì các nghệ nhân xưa ở đây đã tìm ra một phương thức diễn xướng mà các thế hệ sau này cần học tập. Đó là người ta hát những bài hát có tác giả (khác với làng quê, đôi khi là những bài thơ vô danh hoặc được truyền tụng trong dân gian), mà các tác giả ấy đều là những người nổi tiếng: Nguyễn Bính, Á Nam Trần Tuấn Khải, Tú Xương, Tú Mỡ, Nguyễn Khuyến… Đặc biệt, Hà Nội còn có xẩm tàu điện, dường như, nó chứa đựng cả văn hóa một thời của Hà Nội. Ngày ấy, có những gia đình giàu có còn mời cả “gánh” hát xẩm về nhà biểu diễn mấy ngày. Hát xẩm –  cũng chính là nét văn hóa đậm chất Bắc Bộ.

Nhạc sĩ Thao Giang cho hay, với mong muốn giới thiệu đến công chúng nghệ thuật hát xẩm, ca trù, hát trống quân truyền thống nên vào năm 2006, ông và Giáo sư Nguyễn Minh Khang (Giám đốc trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam) đã đặt vấn đề với UBND phường Hàng Đào, Đồng Xuân và Ban quản lý Chợ đêm phố cổ để có thể tổ chức các đêm diễn âm nhạc truyền thống tại đây. Ban đầu, việc tổ chức này gặp rất nhiều khó khăn vì Trung tâm chưa có diễn viên, cơ sở vật chất còn rất hạn hẹp, ngay cả Ban quản lý chợ đêm phố cổ từng nói với ông rằng: “Khó có thể tổ chức nhiều đêm diễn được, vì sợ không có khán giả…”. Nhưng với quyết tâm đem lại nét âm nhạc cổ truyền cho người dân, nhạc sĩ Thao Giang vẫn làm.

Vốn là giảng viên khoa Nhạc cụ dân tộc ở Học viện Âm nhạc Việt Nam, nên nhạc sĩ Thao Giang đã “nảy” ra sáng kiến là mời những nghệ sĩ có tên tuổi về biểu diễn những tối đầu tiên để thu hút khán giả. Như các nghệ sĩ: NSND Xuân Hoạch, Phạm Văn Ty; NSƯT Thanh Ngoan, NSƯT Hạnh Nhân… Với sự giúp đỡ vô cùng hào hiệp của công ty cổ phần Đồng Xuân, chiếu xẩm đã tồn tại đến tận giờ. Thứ bảy hàng tuần, người ta đến xem rất đông. Đặc biệt không phải chỉ dân Hà Nội mà rất nhiều dân các tỉnh biết tối thứ bảy có hát xẩm là họ đến. Mỗi tối diễn, có đến hàng nghìn người xem, đấy cũng là động lực để Trung tâm và các diễn viên làm việc, hát hết mình vì khán giả.

Nhân vật - Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi 'giữ xẩm' cho thế hệ sau (Hình 2).

Nhạc sĩ Thao Giang

Thu hút cả những học viên nước ngoài

Từ những buổi diễn miễn phí tại chợ đêm Đồng Xuân, rất nhiều người đã biết đến “gánh” hát xẩm của nhạc sĩ Thao Giang. Các tour du lịch đi xem rối nước xong cũng ra chợ Đồng Xuân xem hát xẩm, vì không phải mất tiền, không phải xếp hàng và rất vui, lại được tiếp xúc với dân chúng, với các nghệ sĩ trẻ. Người ta cứ hình dung, người hát xẩm toàn những người già hoặc những người khiếm thị, nhưng thực tế thấy toàn các em trẻ và hát rất hay. Năm 2010, nhạc sĩ Thao Giang có nhờ trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội làm điều tra xã hội học, thì thấy rằng có tới 80% người trẻ thích nghe hát xẩm và thích hát xẩm. Điều này lý giải tại sao có rất nhiều người trẻ đến xin học tại những lớp bồi dưỡng nghệ thuật do Trung tâm đào tạo, có cả những em nhỏ 3, 4 tuổi đi học cùng bố mẹ.

Nhạc sĩ Thao Giang tâm sự rằng, điều ông còn day dứt là âm nhạc truyền thống như hát xẩm, hát văn, ca trù, trống quân… chưa được giảng dạy ở trong các trường đại học nghệ thuật. Nó chỉ được truyền miệng trong dân gian, vì thế để duy trì được, phải cần đến sự giúp sức của nhiều người và các tổ chức xã hội. Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam lập ra với mục đích là đưa âm nhạc dân tộc đến gần nhân dân hơn. Hiện nay, ông đã đào tạo được khoảng 10 người – là quân số cố định của Trung tâm để đi biểu diễn. Đó là những người trẻ có lòng đam mê thực sự với âm nhạc dân tộc bởi làm việc ở đây thì lương, thưởng không cao, chủ yếu là nhờ sự hỗ trợ của nhân dân và các mạnh thường quân, ngay cả nhạc sĩ Thao Giang và Giáo sư Khang cũng làm việc… không lương.

Ông kể cho tôi nghe về những ngày đầu Trung tâm biểu diễn ở chợ đêm Đồng Xuân, hợp đồng với Ban quản lý chợ đêm biểu diễn chỉ có hai tháng, thế nên hết hợp đồng, ông và các diễn viên không đến diễn nữa. Thế nhưng, không thấy các diễn viên hát ở chợ đêm, nhiều người đến Ban quản lý thắc mắc và tỏ ý mong muốn được xem hát xẩm hàng đêm. Vậy là Ban quản lý chợ đêm đã chủ động liên lạc với Trung tâm để mở lại các buổi biểu diễn, cứ thế gần 10 năm nay, tối thứ bảy nào các diễn viên của Trung tâm cũng ra chợ đêm Đồng Xuân hát để phục vụ khán giả yêu âm nhạc cổ truyền.

Rồi ông kể cho tôi nghe những kỷ niệm đáng nhớ của khán giả khi xem biểu diễn xẩm, ca trù. Có những khán giả lớn tuổi, tối thứ bảy nào cũng ra chợ đêm để nghe hát. Họ còn tâm sự rằng, hôm nào mưa to, các diễn viên nghỉ, họ ở nhà rất buồn, dường như nghe hát xẩm đã là một thói quen của họ. Có những khán giả nước ngoài như Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc… cũng rất thích nghe hát xẩm và ca trù. Họ còn tìm đến Trung tâm để học hát xẩm, ca trù… Có cả một khán giả người Anh thường xuyên đến Trung tâm để chơi nhạc cụ dân tộc, hay chơi đàn cùng với các diễn viên của Trung tâm. Đây cũng là một tín hiệu đáng mừng của việc quảng bá âm nhạc dân tộc đến với bạn bè quốc tế.

Nhạc sĩ Thao Giang cho biết: “Đến bây giờ, chúng tôi có thể tự tin nói rằng, nghệ thuật hát xẩm đã có chỗ đứng trong lòng nhân dân. Điều quan trọng là chúng ta sẽ gìn giữ như thế nào để hát xẩm luôn là môn nghệ thuật có sức hút. Mới đây, Trung tâm đã phối hợp với bộ Giáo dục và Đào tạo để mở lớp đại học chính quy về âm nhạc dân tộc gồm các môn: Hát văn, ca trù, hát xẩm, hát quan họ và nhạc cụ dân tộc. Thời gian đào tạo là 4 năm và có cấp bằng quốc gia. Đây là tín hiệu tốt cho sự phát triển của âm nhạc dân tộc Việt Nam. Hiện nay, có 16 sinh viên đang theo học khóa I, một sinh viên đang làm luận văn tiến sĩ. Vừa rồi, Học viện Âm nhạc Huế có nói là năm nay đã xin chỉ tiêu cho chúng tôi đào tạo là 50 sinh viên. Nghe thế, chúng tôi rất phấn khởi, bởi vì Học viện cũng như bộ Giáo dục và Đào tạo đã tin tưởng chúng tôi…”.

Lạc Thành

http://www.nguoiduatin.vn/nhac-si-thao-giang-chung-toi-giu-xam-cho-the-he-sau-a98986.html

NGUYỄN VĂN HỌC: Hết lòng với Xẩm

Hết lòng với Xẩm

NGUYỄN VĂN HỌCThứ Ba, 15-12-2020, 15:21+ |  PrintNhạc sĩ Thao Giang và học trò.

Suốt 15 năm đằng đẵng, nhạc sĩ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam không ngừng làm việc, bảo tồn, gìn giữ các làn điệu âm nhạc truyền thống, đặc biệt là nghệ thuật hát xẩm. Ông tự hào: “Trong dòng chảy ồn ã, khắc nghiệt của cuộc sống, dù không được bao cấp, chúng tôi vẫn gắng gượng được, vẫn tự kiếm tiền để nuôi anh em”.

Người mạo hiểm

Từ năm 2005, nhạc sĩ Phạm Minh Khang và nhạc sĩ Thao Giang đã có ý tưởng táo bạo, là “cứu xẩm”. Ban đầu, nhạc sĩ Thao Giang rất lo sợ chẳng có ai đến học dù dạy miễn phí. Nhưng điều bất ngờ là có tới hơn 100 em đến đăng ký học và chủ yếu là thanh niên. Thao Giang nghĩ rằng, lớp trẻ không hẳn đã quay lại với âm nhạc truyền thống, chỉ có điều là người ta chưa “bắt mạch” được thôi. Vậy là hai nhạc sĩ đã có lớp học và Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam được thành lập, lúc đó nhạc sĩ Phạm Minh Khang là giám đốc. 

Từ ngày thành lập, Thao Giang đã tuyên chiến với những khó khăn. Trước hết, ông tuyên chiến với sự rối loạn của các trào lưu âm nhạc. Đó là công việc vô cùng khó khăn, song ông và các đồng nghiệp luôn giữ được sự quyết tâm cao, lại được các nghệ sĩ Thanh Ngoan, Xuân Hoạch, Thúy Ngần, Văn Ty… hết mực ủng hộ, giúp đỡ. Sau đó là những người học trò sớm bộc lộ tài năng, có tâm huyết khiến Thao Giang vững tin hơn. 

Lúc đầu các cuộc họp chủ yếu ở… quán cà-phê. Sau đó Trung tâm đến hoạt động nhờ trong gara ô-tô của một cơ quan. Năm 2007, Trung tâm đi thuê địa điểm, với giá thuê 2 triệu đồng/tháng, nhưng cũng chỉ trụ nổi tám tháng. Tháng 8-2008, GS Phạm Minh Khang và nhạc sĩ Thao Giang lại đi tìm nơi mới. Hai người đã nghĩ đến việc phải đóng cửa Trung tâm tạm thời để tìm nguồn kinh phí và địa điểm. Khi tìm được nơi gửi đồ là một gian phòng của đình Hào Nam (quận Đống Đa, Hà Nội) thì cũng là lúc Trung tâm “vớ được cọc”. Thao Giang tâm sự: “Đúng là trời chẳng phụ người có tâm bao giờ. Chúng tôi được nhân dân cưu mang, đón về đình Hào Nam để chúng tôi hoạt động, cống hiến và tiếp tục nhân thêm lực lượng, đào tạo con người cho đến hiện tại”.

Điều mà Trung tâm làm được, là đã khôi phục được nghệ thuật hát xẩm có nguy cơ thất truyền, khôi phục và tổ chức được ngày giỗ tổ nghề xẩm, đào tạo các lớp hát thế hệ trẻ… Theo nhạc sĩ Thao Giang, Trung tâm đã tìm được gần 100 nghệ nhân trên các miền đất nước: Ca trù, xẩm, chầu văn, trống quân… 

Còn đó những trăn trở

Nhạc sĩ Thao Giang quê ở Thanh Oai – Hà Nội, tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) từ năm 1958. Ban đầu chỉ là học lớp sơ cấp. Sau đó học dần lên, ông được giữ lại làm công tác giảng dạy. Ông cũng là người có nhiều thời gian ra nước ngoài học hàm thụ, biểu diễn giao lưu để học hỏi kinh nghiệm. Ông cũng nhận ra, nghệ thuật âm nhạc truyền thống ở trong nước đang chịu rất nhiều sức ép. 

Nhạc sĩ Thao Giang kể lại rằng, chục năm trước, có nhà quản lý văn hóa tâm sự rằng, Hà Nội là nơi hội tụ tinh hoa cả nước không thiếu loại hình âm nhạc truyền thống nào nhưng lại chẳng có một loại nào riêng, thành ra đi đâu cũng ngại… “đụng hàng”. Thao Giang nói chắc như đinh là có. Ông hát luôn một đoạn và khẳng định đó chính là xẩm tàu điện. Quả thật vậy, tàu điện xuất hiện ở ta từ thời kỳ Pháp thuộc. Sau đó xẩm tàu điện đại diện cho Hà Nội tham dự một liên hoan dân ca toàn quốc và gây được chú ý. Càng tìm hiểu xẩm và điệu tàu điện càng thấy đam mê, quyến rũ. Ông bảo: “Không quyến rũ sao được, khi cuộc sống của dân còn khổ ải, mà lúc cất giọng lên ai cũng thấy lạc quan yêu đời”. 

NSND Xuân Hoạch tâm sự: “Nhạc sĩ Thao Giang là lứa đàn anh của tôi. Anh làm việc hết lòng, nhiệt tình, có khả năng và trình độ về âm nhạc dân gian. Thao Giang lý luận về âm nhạc dân gian cực hay vì ông là người hiểu rất rộng về âm nhạc dân gian. Sau khi nhạc sĩ Phạm Minh Khang qua đời (5 năm trước), anh Thao Giang từ là phó đã đảm nhận chức danh giám đốc Trung tâm và vẫn nỗ lực cho công việc”.

Chương trình “Hà thành 36 phố phường” vào các tối thứ bảy trên phố Hàng Đào – chợ Đồng Xuân (Hà Nội) ngày một phong phú, có thêm nhiều gương mặt trẻ. Hơn chục năm qua, hoạt động liên tục là một nỗ lực không ngừng, trong đó có đóng góp to lớn của Thao Giang. Gánh xẩm vì thế có tên “Gánh xẩm Thao Giang”. Khi tôi hỏi, khán giả đến với “Gánh xẩm Thao Giang” thế nào? Ông nói: “Chúng tôi rất ngạc nhiên vì khán giả đến ngày một đông, đặc biệt là giới trẻ. Người ta cứ nói công chúng quay lưng với nghệ thuật cổ truyền nhưng tôi thấy nếu làm nghiêm túc, chân thực thì ngược lại là đằng khác. Quan trọng là phải diễn làm sao cho người ta không thấy chán. Còn nghệ sĩ Thu Phương, một học trò của nhạc sĩ Thao Giang chia sẻ: “Thầy Thao Giang là người giàu tâm huyết. Nhờ có thầy mà lứa học trò chúng tôi trưởng thành, trở thành những người có đóng góp cho nghệ thuật xẩm của Thủ đô Hà Nội”.

Hiện nay, nhạc sĩ Thao Giang vẫn còn rất nhiều trăn trở. Đó là làm sao đào tạo nhiều người trẻ làm đội ngũ kế cận. Công tác sưu tầm, bảo tồn và phát huy các di sản âm nhạc dân tộc vẫn gặp rất nhiều khó khăn, kết quả của những người làm công tác này rất ít được người dân biết đến. Song những điều đó không làm chùn bước người nhạc sĩ cả đời đắm đuối với nghệ thuật, âm nhạc truyền thống.

https://nhandan.vn/baothoinay-vanhoavannghe-doisong/het-long-voi-xam-628224/

HOÀNG THI: Tâm huyết của các nghệ sĩ ‘cứu’ và bảo tồn hát xẩm

Tâm huyết của các nghệ sĩ ‘cứu’ và bảo tồn hát xẩm

Nhạc sĩ Thao Giang đi đầu trong sưu tầm, phục dựng nghệ thuật hát xẩm. Nhiều nghệ sĩ trong đó có những người trẻ tuổi góp phần nhân rộng và mang lại sức sống cho loại hình này.

Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang ra đời năm 2005 với mục đích khôi phục, bảo tồn các loại hình âm nhạc dân gian, trong đó có hát xẩm. Đây được coi là cái nôi phục dựng, phát triển hát xẩm trong đời sống hiện nay. Nhạc sĩ Thao Giang cho biết, trước đó ông đã mất gần 20 năm nghiên cứu, sưu tầm bài xẩm từ các nghệ nhân dân gian khắp tỉnh thành thông qua phương pháp điền dã. 

Thời đó, phương tiện ghi âm còn hạn chế. Việc ghi chép chủ yếu là bằng trí nhớ, học trực tiếp từ các cụ. Phương tiện đi lại cũng khó khăn. Tuy nhiên, bằng nỗ lực và niềm đam mê, nhạc sĩ Thao Giang đã ghi lại một phần lớn di sản âm nhạc dân tộc trước khi nhiều nghệ nhân hát xẩm qua đời.

Ha-Thi-Cau-6780-1428634134.jpg
Việc cứu xẩm diễn ra giữa bối cảnh chỉ rất ít các nghệ nhân dân gian còn sống. Cụ Hà Thị Cầu cũng đã qua đời năm 2013.

Nhà nghiên cứu khẳng định, xẩm là loại hình âm nhạc dân gian có tính chuyên nghiệp chứ không phải bản năng, thô sơ. Nghiên cứu về hát xẩm, hệ thống lại toàn bộ làn điệu, ông thấy rằng nó được quy định chặt chẽ ở bốn điểm: cấu trúc âm nhạc, văn học, nhạc khí và môi trường diễn xướng.

Xưa nay, nhiều người vẫn nghĩ, hát xẩm là chỉ những người đi hát ăn xin. Thực tế không phải vậy. « Người hát xẩm không chỉ lang thang. Ngoài xẩm chợ, xẩm tàu điện… còn có hát xẩm nhà tơ (hát xẩm thính phòng). Đối chiếu bốn điểm quy chuẩn, chúng tôi thấy trong xẩm thính phòng, cấu trúc âm nhạc không ồn ào, giai điệu nhẹ nhàng, tinh tế hơn, không xô bồ như ngoài chợ mà cũng không trữ tình như trên tàu điện. Về văn học, nó đề cập đến những câu chuyện có tích của Trung Hoa chứ không phải chuyện con tôm, con cá. Về nhạc khí, đàn bầu, đàn hồ được thay cho trống phách vì diễn trong nhà ». Nhạc sĩ Thao Giang cho rằng, việc giới thiệu xẩm phải giới thiệu toàn diện để thấy xẩm là loại hình nghệ thuật có thể sánh ngang với mọi thứ nghệ thuật mà mọi người đã và đang yêu thích.

Nghệ sĩ Quang Long của nhóm Xẩm Hà Thành cũng là một trong những người theo đuổi nghiên cứu nghệ thuật này. Ông cho rằng, xẩm khó tiếp cận với các thế hệ sau bởi chủ yếu được chuyển tải bằng hình thức truyền miệng, không như chèo, quan họ… sớm được đưa lên sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp, được biểu diễn thường xuyên trong các dịp lễ hội. Vì thế, việc phục dựng thể loại này trong điều kiện các nghệ nhân đã ra đi gần hết, đưa lên sân khấu là một nỗ lực không hề nhỏ.

Nhạc sĩ Thao Giang, Quang Long, ca sĩ Thanh Ngoan, nghệ sĩ Văn Ty, Xuân Hoạch, Mai Tuyết Hoa, Khương Cường… là những người đi đầu trong việc bảo tồn, gìn giữ thể loại này. Ngoài việc « cứu » một phần di sản mà các nghệ nhân để lại, những người nghiên cứu về hát xẩm còn có trách nhiệm tìm ra quy luật, nguyên lý cổ xưa, rồi bổ sung, sáng tác làn điệu mới phù hợp với nội dung và nhịp sống hiện đại.

Nghệ sĩ không nghĩ tới việc kiếm tiền từ hát xẩm

Các nghệ sĩ theo học xẩm tại Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang phần lớn thuộc thế hệ 8X, đều đã thành nghề, cùng thầy của họ đi diễn nhiều nơi. Ngoài các đêm diễn hàng tuần ở chợ Đồng Xuân và quanh phố cổ được thành phố Hà Nội hỗ trợ một khoản nhỏ, các buổi diễn trong nội thành của nhóm thu được từ 12 tới 16 triệu đồng một đêm. Số tiền này, theo nhạc sĩ Thao Giang, có thể giúp các học trò của ông trang trải việc học nâng cao kiến thức về hát xẩm. 

Nhạc sĩ chia sẻ thêm, các nghệ sĩ trẻ hoàn toàn có thể đi diễn phòng trà kiếm tiền nhưng họ vẫn gắn liền với gánh hát của ông vì đam mê với xẩm và các loại hình âm nhạc dân tộc. « Mục tiêu của chúng tôi là tạo ra những thế hệ nghệ sĩ không chỉ biết biểu diễn mà phải có trình độ lý giải, nghiên cứu, đúc kết, tìm ra quy luật, tiếp tục truyền dạy và sau này có thể sáng tác thêm các làn điệu mới… Các em sau này sẽ là chủ nhân của những di sản tinh thần này », Thao Giang nói.

xam-4679-1428634138.jpg
Các nghệ sĩ biểu diễn trong đêm « Xẩm và Đời » của nhóm xẩm Hà Thành.

Nhóm Xẩm Hà Thành với ba thành viên chính là Quang Long, Mai Tuyết Hoa, Khương Cương vốn cũng từ cái nôi do nhạc sĩ Thao Giang gây dựng, nhưng đã tách ra từ khoảng năm 2009 – 2010 để nhân rộng nghệ thuật hát xẩm đồng thời được hoạt động theo ý thích riêng. Nghệ sĩ Quang Long chia sẻ, để theo đuổi nghệ thuật hát xẩm, các nghệ sĩ đều phải bỏ tiền túi rất nhiều bên cạnh sự hỗ trợ của các đơn vị, bạn bè… 

Theo Quang Long, nghệ thuật hát xẩm vốn không phải để kiếm tiền. Các nghệ nhân dân gian như cụ Hà Thị Cầu, Tô Quốc Phương… đều có cuộc sống vất vả. Họ hát vì niềm đam mê là chính. Các nghệ sĩ ngày nay, cũng không mong muốn kiếm tiền nhờ hát xẩm, mà chỉ mong nghệ thuật này sống lại trong đời sống và ngày càng khẳng định được giá trị của nó. Nghệ sĩ Quang Long cũng mong rằng việc bảo tồn xẩm không chỉ xuất phát từ đam mê, ý thích của các cá nhân, mà được đưa vào chiến lược phát triển văn hóa chung của nhà nước.

Hoàng Thi

https://vnexpress.net/tam-huyet-cua-cac-nghe-si-cuu-va-bao-ton-hat-xam-3175650.html

THƯƠNG HUYỀN : Nhạc sĩ THAO GIANG- cánh chim không mỏi

Nhạc sĩ Thao Giang – cánh chim không mỏi

 09:13 | 06/08/2020 

Mặc dù đã ngoài 70 tuổi, sức khỏe giảm sút nhưng nhạc sĩ Thao Giang – Giám đốc Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vẫn đeo đuổi, miệt mài nghiên cứu, giữ gìn và lưu truyền các loại hình nghệ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là hát xẩm.

Một đời nặng lòng với xẩm

Gặp nhạc sĩ trong khuôn viên của đình Hào Nam (phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, TP. Hà Nội), nơi ông nói được nhân dân cưu mang, cho mượn để làm trụ sở hoạt động, tôi mới thấy được tình yêu của ông dành cho âm nhạc dân gian nhiều đến nhường nào. Với mong muốn khôi phục lại những loại hình âm nhạc truyền thống đang dần bị lãng quên, năm 2005, ông cùng cố GS, NGND Phạm Minh Khang thành lập nên Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Những ngày đầu thành lập khó khăn chồng chất khó khăn, kinh phí thì thiếu, trụ sở lại không, ông cùng các cộng sự phải lăn lộn khắp nơi, kêu gọi các nghệ sĩ như: Thanh Ngoan, Xuân Hoạch, Văn Ty, Hạnh Nhân… chung tay giúp đỡ nhưng không lương. Rất may Trung tâm nhận được sự ủng hộ của các nghệ sĩ, cùng với sự đón nhận nồng nhiệt của nhân dân, đặc biệt là sự quan tâm của nhiều bạn trẻ muốn được theo học các loại hình nghệ thuật dân gian, Thao Giang càng thêm vững tin trên con đường “lội ngược dòng” của mình.

Nhạc sĩ Thao Giang chia sẻ về những dự định phát triển âm nhạc truyền thống

Đằng sau dáng người nhỏ của ông là cả bầu trời nhiệt huyết, nỗ lực không ngừng để khôi phục những làn điệu tưởng chừng như đã thất truyền. Ngọn lửa đam mê với âm nhạc dân tộc nhen nhóm trong ông từ những ngày ấu thơ, qua nhiều năm tháng cuộc đời, nó vẫn âm ỉ cháy. Đối với người nhạc sĩ ấy, xẩm hay những làn điệu dân ca khác luôn mang lại bình yên trong tâm hồn con người, để rồi chúng thôi thúc ông phải xắn tay áo lên, đi tìm hướng vực dậy các loại hình âm nhạc truyền thống.

Vào mỗi tối thứ bảy hàng tuần, sân khấu biểu diễn âm nhạc truyền thống trước cửa chợ Đồng Xuân của Trung tâm luôn đông nghịt người xem, đủ mọi lứa tuổi. Đối với những người cao tuổi sống tại khu phố cổ, gánh xẩm nơi đây là điều họ mong ngóng mỗi tuần. Những lời ca, tiếng hát do các nghệ nhân của Trung tâm thể hiện đã gợi lại cho họ những ký ức đẹp về nhịp sống của phố phường Hà Nội thuở nào. Xẩm không chỉ “sống” lại gần hơn với nhân dân Thủ đô mà còn “sống” lại trong lòng thính giả yêu nhạc truyền thống trên khắp cả nước, đặc biệt là nhận được sự quan tâm của các du khách nước ngoài. Có lẽ, đây là tín hiệu đáng mừng đối với những người mà cả cuộc đời nặng lòng với xẩm như nhạc sĩ Thao Giang.

Luôn đặt chữ “tâm” hàng đầu

Nhạc sĩ Thao Giang quê ở Thanh Oai – Hà Nội, học Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Việt Nam) từ năm 1958. Ban đầu chỉ là học lớp sơ cấp. Sau đó học dần lên, ông được giữ lại làm công tác giảng dạy sau mười năm rèn rũa tại Nhạc viện. Ông cũng từng được cử sang Ấn Độ 5 năm để học hàm thụ, biểu diễn giao lưu học hỏi kinh nghiệm. Sau nhiều năm công tác, nhận thấy cách giảng dạy theo lối cũ không còn phù hợp và khơi gợi được niềm đam mê của sinh viên, ông đã mạnh dạn đề xuất lên Khoa được thay đổi giáo trình và phương pháp dạy học, thế nhưng gặp nhiều bất cập nên không thành. Vì tình yêu xẩm quá đỗi nhiều nên nhạc sĩ Thao Giang đã từ bỏ cả cương vị Phó khoa Âm nhạc truyền thống ở Nhạc viện Hà Nội để dồn vào nghiên cứu và tìm ra “hơi thở” mới cho những loại hình nghệ thuật cổ truyền.

Nhạc sĩ Thao Giang

Qua mỗi ngày, quần chúng nhân dân lại biết đến xẩm nhiều hơn. Giọng xẩm từ đình Hào Nam đã vươn xa, vẫy gọi các học viên ở nhiều lứa tuổi khác nhau nhưng cùng chung một niềm đam mê đến Trung tâm để học âm nhạc truyền thống, đặc biệt là sự quan tâm của thế hệ trẻ. Từ chỗ chưa biết kéo đàn, chưa biết nhịp phách, gõ trống, ngân nga trau chuốt câu xẩm… qua sự dìu dắt và chỉ bảo tận tình của nhạc sĩ Thao Giang cùng các nghệ nhân khác, nay họ đã có thể biểu diễn thuần thục và đi diễn cả trong và ngoài nước. Tâm sức của những người thầy như nhạc sĩ Thao Giang đã phần nào được đền đáp xứng đáng.

Để có thể đưa xẩm vào cuộc sống hiện nay, thì ngoài việc giữ gìn và bảo tồn làn điệu cổ, nhạc sĩ Thao Giang còn dày công nghiên cứu, tìm ra những quy luật, nguyên lý xưa để bổ sung, chỉnh lý thành những làn điệu mới sao cho phù hợp với thị hiếu của công chúng hiện đại. Đối với khán giả trong nước, các nghệ sĩ phải biểu diễn làm sao đúng với tinh thần của một loại hình nghệ thuật dân gian vừa dí dỏm, hài hước, đậm chất “quê mùa” nhưng cũng vừa kiêu hãnh, đầy sự tự tôn. Đối với khán giả nước ngoài, họ lại phải biểu diễn sao cho hấp dẫn, dễ nhớ và dễ hiểu mà vẫn không làm giảm đi “bản sắc” vốn rất “đời” của loại hình này. Từ những bộ nhạc cụ đã sờn, cùng với những câu hát mộc mạc, xẩm từ chỗ tưởng chừng như mai một bỗng nhiên “cựa mình”, và ngày càng trỗi dậy, chiếm một vị trí nhất định trong lòng công chúng. Đó là kết quả xứng đáng cho những nỗ lực, sự “vật lộn” quên mệt mỏi của nhạc sĩ Thao Giang.

Cả một cuộc đời gắn bó với nghệ thuật, tình cảm của nhạc sĩ Thao Giang dành cho âm nhạc dân gian, cho Trung tâm và cho các học viên vẫn luôn vẹn nguyên như những ngày đầu. Dù tuổi đã cao nhưng ngày nào ông cũng nghiên cứu các tài liệu, tìm tòi những phương pháp giảng dạy để truyền đạt đến học viên một cách hiệu quả nhất.

Thấm thoắt 15 năm trôi qua, giờ đây Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang và các đồng sự đã tự khẳng định và được khẳng định là một trong những địa chỉ tin cậy trong việc gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian tại Hà Nội, đáng kể nhất là việc khôi phục nghệ thuật hát xẩm Hà Thành.

Trong âm hưởng ngân nga của tiếng sáo, tiếng đàn cất lên từ phía sân đình Hào Nam, các học viên của trung tâm đang say sưa tập luyện, nét mặt họ tươi tắn, vui mừng như được sống với niềm đam mê của mình. Tôi chợt nghĩ, tâm nguyện của người nhạc sĩ sẽ thành sự thật vào một ngày không xa…!

THƯƠNG HUYỀN

https://thoibaonganhang.vn/nhac-si-thao-giang-canh-chim-khong-moi-104989.html

THÙY DƯƠNG : Nhạc sỹ Thao Giang: Liên hoan Xẩm 2019, niềm vui bao trùm

Nhạc sỹ Thao Giang: Liên hoan Xẩm 2019, niềm vui bao trùm

“Ở Mỹ, cứ hai năm họ tổ chức lễ hội âm nhạc đồng quê (country festival) rầm rộ và vô cùng được yêu mến. Xẩm cũng giống nhạc đồng quê, đối tượng nghe phong phú, đề cập nhiều vấn đề của xã hội nên tôi luôn có hy vọng thể loại này có thể sống bền bỉ và càng ngày càng được yêu mến không khác gì nhạc đồng quê trên đất Mỹ”, nhạc sỹ Thao Giang, hồ hởi chia sẻ về những hy vọng mới của di sản sau thành công của Liên hoan Xẩm 2019.

Nhạc sỹ Thao Giang: Liên hoan Xẩm 2019, niềm vui bao trùm

Liên hoan Xẩm 2019, niềm vui bao trùm

– Đối với Liên hoan lần này, cùng các phần biểu diễn và các giải thưởng được trao, là trưởng BGK, điều đọng lại với ông là gì?

Lớn nhất và bao trùm nhất là niềm vui. Qua liên hoan, chúng tôi đã phát hiện ra nhiều bạn trẻ, dù nhỏ tuổi nhưng lại hát rất ra chất của xẩm, một vài bạn chơi nhạc cụ, kéo nhị cũng rất hay. Từ những nhân tố mang tính phong trào như thế này, chẳng phải là đáng mừng hay sao.

Dù qua hai đêm diễn, số làn điệu được các CLB trình bày còn ít, một số khác biểu diễn còn pha màu loại hình nghệ thuật khác nhưng phần nào thấy diện mạo của xẩm trong đời sống đương đại được yêu mến, trân trọng như thế nào. Đây là cơ hội để chúng ta khảo sát thực tế, tìm cơ hội điều chỉnh phương pháp tiếp cận và có tính toán trong việc đào tạo, rèn rũa thêm cho các lớp nghệ sỹ kế cận của xẩm với nhiều hy vọng. Chắc chắn, chúng ta sẽ còn có những liên hoan thành công với chất lượng khiến giới chuyên môn và công chúng đều hài lòng trong tương lai.

– Nhưng e ngại cơm áo gạo tiền sẽ ít nhiều cản trở công việc đào tạo và theo đuổi đam mê với xẩm, học rồi sẽ như thế nào?

Thực ra, đối với nghệ thuật dân gian nói chung thì biểu diễn chuyên nghiệp tương đối là khó khăn, không chỉ riêng hát xẩm đâu. Nhưng cứ để ý sẽ thấy, các sinh viên ra trường của những khoá đào tạo đầu tiên mà chúng tôi đã có, họ trở về nhà văn hoá, trung tâm văn hoá của các tỉnh lại hoạt động rất tốt, phát huy được tài năng. Hơn nữa, việc đào tạo nghệ sỹ và các cử nhân lý luận về âm nhạc dân tộc là yêu cầu bắt buộc đối với thiết chế văn hoá của một đất nước. Dù hoàn cảnh có khó khăn thì chúng ta vẫn phải có nguồn lực kế cận để bảo tồn và là cơ sở phát huy di sản văn hoá, tạo nên môi trường diễn xướng để vốn cổ quý giá cha ông có thể tồn tại.

– Trong quá trình nghiên cứu, ông có thấy rằng, chúng ta chưa có một hệ thống tư liệu khoa học đầy đủ về hát xẩm là một nỗi buồn quá lớn!

Đây là điều tôi thấy vô cùng đáng tiếc. Hiện tại, đối với tư liệu về xẩm chỉ còn ít ỏi vài dòng bút tích của Phạm Đình Hổ thời Lê. Thời Lê Thánh Tông đã có luật nhạc, âm luật, đã chế ra Đồng văn và nhã nhạc, nhưng hiện tại không còn nữa. Cho đến thời Trịnh Nguyễn phân tranh, rồi chiến tranh và nhiều lý do khách quan khác, chúng ta không còn lưu giữ được tư liệu nào. Hơn nữa, âm nhạc dân gian thời kỳ phong kiến được coi là tục nhạc, nghệ sỹ lang thang kiếm sống và bị nhìn với con mắt kỳ thị, vùi dập. Tư tưởng triều đại đã khiến cho tư liệu về âm nhạc dân gian gần như không còn gì. Nhưng cũng rất may, thời đại của chúng ta, Đảng và nhà nước rất coi trọng di sản. Nếu không, chúng ta sẽ không còn gì để có thể ngồi nói với nhau như thế này.

Trong 13 di sản được Unesco vinh danh, có 9 di sản thuộc về âm nhạc và tôi hy vọng, xẩm sẽ là di sản âm nhạc thứ 10. Thông qua Liên hoan kỳ này, chúng ta có cơ sở để thêm những luận cứ khoa học nhằm đưa xẩm trở thành di sản quốc gia. Sẽ có lớp nghệ sỹ, nhà khoa học trẻ cùng chúng tôi cố gắng để thành lập, kiện toàn hồ sơ Xẩm trình với Unesco tới đây. Có thể ví von, xẩm không khác gì nhạc đồng quê của Mỹ. Ở Mỹ, cứ hai năm họ tổ chức lễ hội âm nhạc đồng quê (country festival) rầm rộ và vô cùng được yêu mến. Còn với xẩm, đối tượng nghe phong phú, đề cập nhiều vấn đề của xã hội nên tôi luôn có hy vọng thể loại này có thể sống bền bỉ và càng ngày càng được yêu mến không khác gì nhạc đồng quê trên đất Mỹ.

– Nhưng nguồn gốc của Xẩm từ thời Trần là Trần Quốc Đĩnh bị chọc mù mắt và sau này, xẩm cũng ít nhiều gắn bó với người mù ăn xin nên một số người đánh giá thiếu thiện cảm về loại hình này. Theo ông, phải làm gì để di sản vượt qua mặc cảm?

Thực tế là như vậy và cũng không thể trách người nghe có cảm giác như vậy. Việc chúng ta cần phải làm ngay đưa ra diện mạo đầy đủ của xẩm như nó vốn có. Nếu không mãi mãi người ta nghĩ nghệ thuật này là của người mù. Thực tế là cả trong lịch sử và hiện tại, có cả dòng “xẩm sáng” đấy chứ. Trong giai đoạn bần cùng thực dân Pháp, nghệ nhân của chúng ta thất nghiệp, lưu bạt đi làm đủ nghề kiếm sống, không đi hát nữa mà chỉ có những người mù ít có cơ hội công việc đi hát nên xẩm mới kéo theo lối suy nghĩ như vậy về loại hình nghệ thuật độc đáo này. Trong khi đó trước kia, các bến sông vào kinh thành Thăng Long, xuôi dọc sông Hồng, thuyền bè tấp nập, người xưa hát xẩm rất vui. Trong các ca quán, làng xã đều có hát xẩm.

Để tạo môi trường diễn xướng, nhất là Ninh Bình, có thể xây dựng trên các đò dọc Tràng An, Tam Cốc, kết hợp di sản vật thể và phi vật thể, chắc chắn sẽ rất được đón nhận. Có như vậy, dần dần sẽ thay đổi được cách nhìn về xẩm.

– Đối với các thể loại âm nhạc dân gian khác như chèo, tuồng đều có nhà hát, trong khi đó, xẩm không có hệ thống nghiên cứu bài bản, bị hiểu sai và lại thiếu nhà hát, theo ông, xẩm có cần đến một nhà hát?

Tôi nghĩ không nhất thiết phải có nhà hát nhưng cần có tụ điểm để xẩm có thể được diễn xướng. Vừa rồi, ca sĩ Tân Nhàn có hát một bài xẩm trong liveshow của mình cùng với NSUT Văn Ty và được yêu mến. Trên phim ảnh, cải lương, xẩm cũng được lồng ghép và được đón nhận. Với di sản, chỉ cần có môi trường để nó có thể phát huy và toả sáng vẻ đẹp của mình trong lòng công chúng. Như thế, sức sống mới bền lâu được.

Xin cảm ơn ông!

Thùy Dương (thực hiện)

https://sao.baophapluat.vn/tin-tuc/chi-tiet/nhac-sy-thao-giang-lien-hoan-xam-2019-niem-vui-bao-trum-6569/

TRẦN HƯNG : Nhạc sĩ Thao Giang: Người hồi sinh xẩm Hà thành

Nhạc sĩ Thao Giang: Người hồi sinh xẩm Hà thành

24/01/2021 08:13 | 0

(HNMCT) – Cả đời miệt mài nghiên cứu xẩm, nhạc sĩ Thao Giang được coi là « cây đại thụ », người tiên phong trong việc hồi sinh loại hình nghệ thuật độc đáo này ở Thủ đô. Đặc biệt, với việc thành lập Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vào năm 2005, ông đã cùng các nhạc sĩ, nghệ sĩ tâm huyết với âm nhạc dân tộc tổ chức chương trình biểu diễn xẩm tại khu vực phố cổ Hà Nội vào mỗi tối thứ bảy, chủ nhật hằng tuần.

1. Nhạc sĩ Thao Giang đến với xẩm nói riêng và âm nhạc dân tộc nói chung nhờ chữ “duyên”. Năm 8 tuổi, một lần đi qua số nhà 32 Nguyễn Thái Học (ngày ấy là trụ sở của Trường Âm nhạc Việt Nam), ông thấy có rất đông bạn bè xếp thành hàng dài để thi tuyển vào lớp sơ cấp khóa 1 của trường. Vốn tính tò mò lại có chút năng khiếu ca hát, ông mạnh dạn vào thi. Chẳng một chút chuẩn bị nhưng khi nhạc sĩ Tạ Phước, khi ấy là Hiệu trưởng nhà trường, là một trong 4 thành viên giám khảo (Tạ Phước, Lê Yên, Doãn Mẫn, Tô Vũ) hỏi ông biết hát không, ông đã tự tin trả lời “có” và say sưa với giai điệu của hai ca khúc “Kết đoàn”, “Giải phóng Điện Biên”. “Thầy Tạ Phước nghe xong thì hỏi địa chỉ nhà tôi ở đâu. Thật không ngờ là vài hôm sau có giấy gọi nhập học gửi đến nhà. Vào học nhưng tôi lại không hề biết chơi một loại nhạc cụ nào, thế là được nhà trường xếp vào học đàn nhị”, nhạc sĩ Thao Giang nhớ lại.

Lạ từ cái tên đến cách chơi, thế rồi âm thanh đàn nhị đi vào tâm trí ông một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, trở thành niềm đam mê từ lúc nào không hay. 11 năm theo học đàn nhị, ông nhận thấy loại đàn này mặc dù âm thanh rất hay, da diết nhưng vẫn có một số hạn chế. Bởi thế, ông đã cùng các bạn trong lớp cải tiến hộp cộng hưởng, cần, vĩ kéo của loại đàn này với mong muốn âm sắc phải trầm ấm hơn, riêng biệt hơn và đặc biệt là phải dung hòa được với âm thanh từ các loại đàn khác khi chơi trong một dàn nhạc. Khi có cây đàn mới rồi, ông lại suy nghĩ phải có một tác phẩm dành riêng cho nó. Nghĩ là làm, ông tiếp tục theo học sáng tác từ các thầy Lê Yên, Tô Vũ. Kiên trì, tâm huyết, ông đã sáng tác nhiều bài hát cho đàn nhị, trong đó “Kể chuyện ngày mùa” là một tác phẩm mẫu mực làm thay đổi định kiến về cây đàn nhị Việt Nam thế kỷ XX. Tác phẩm khai thác chất liệu của làn điệu chèo “Lới Lơ” với giai điệu trữ tình, tiết tấu linh hoạt, đặc biệt trong phần solo kỹ thuật có những đoạn mô tả âm thanh thôn quê rất sinh động, hấp dẫn, đồng thời làm nổi bật kỹ thuật của người nghệ sĩ.

2. Sau ngày đất nước thống nhất, nhạc sĩ Thao Giang may mắn được tháp tùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước như Phạm Văn Đồng, Nguyễn Thị Bình ra nước ngoài để giới thiệu về văn hóa dân tộc nước nhà. Đi đến mỗi quốc gia, ông cảm nhận được tình cảm của bạn bè quốc tế dành cho con người, văn hóa Việt Nam, đặc biệt là âm nhạc Việt Nam bởi nó mang hồn cốt của dân tộc. Vì thế mà ông càng ra sức sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng các loại hình âm nhạc truyền thống, trong đó nhiều loại có nguy cơ thất truyền.

Là nhà nghiên cứu âm nhạc dân tộc sâu sát, kỹ lưỡng, nhạc sĩ Thao Giang trăn trở khi thấy nhiều trường đại học chủ yếu đi vào nghiên cứu âm nhạc cơ bản mà không đi sâu vào ứng dụng, bởi thế mà năm 2005 ông đã cùng Giáo sư Phạm Minh Khang thành lập Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam (thuộc Hội Nhạc sĩ Việt Nam). Trung tâm ra đời, bên cạnh việc giảng dạy âm nhạc dân tộc miễn phí còn quy tụ các nghệ sĩ ở khắp mọi miền Tổ quốc cùng bàn bạc tìm hướng đi cho âm nhạc truyền thống, góp phần làm phong phú thêm kho tàng âm nhạc nước nhà. “Trung tâm được Hội Nhạc sĩ Việt Nam giao 3 nhiệm vụ: Sưu tầm, nghiên cứu; truyền dạy, đào tạo; biểu diễn, giới thiệu tác phẩm âm nhạc truyền thống, và cho đến nay chúng tôi tự hào vì đã thực hiện được ba điều ấy”, nhạc sĩ Thao Giang hồ hởi cho biết.

Nhạc sĩ Thao Giang xác định rõ, muốn phát triển âm nhạc dân tộc phải chú trọng đến yếu tố con người, bồi dưỡng chuyên môn cho thế hệ trẻ, bởi ông sớm nhận ra rằng các nghệ nhân am hiểu âm nhạc truyền thống đang ngày một già, còn thế hệ trẻ thì không nhiều người có kiến thức sâu sắc. Đối với ông, hai yếu tố giữ gìn và kế thừa phải luôn đi đôi với nhau, thế hệ « già » và « trẻ » cần phải cùng nhau đồng lòng, chung sức. Chính vì thế, trong suốt 16 năm qua, trung tâm đã kết hợp với khoa Di sản âm nhạc của Học viện Âm nhạc Huế đào tạo hàng chục cử nhân và thạc sĩ có đầy đủ kiến thức, trình độ, phẩm chất và sự tâm huyết trong việc tiếp nối mạch nguồn âm nhạc truyền thống. Tuy nhiên, để có được thành công ngày hôm nay, trung tâm đã vượt qua biết bao khó khăn. “Những ngày đầu chúng tôi chẳng có gì, trụ sở không, nhân viên không, trang phục không… Thế rồi nỗ lực của chúng tôi đã được đền đáp xứng đáng khi được người dân dần dần đón nhận”, nhạc sĩ Thao Giang bày tỏ.

Nhạc sĩ Thao Giang say sưa truyền dạy cho học trò.

3. Trong nhiều loại hình âm nhạc dân tộc mà nhạc sĩ Thao Giang tâm huyết, có lẽ xẩm là loại hình khiến người ta nhắc đến ông nhiều hơn cả bởi “gánh xẩm Thao Giang” đã trở thành “thương hiệu” trong chương trình “Hà thành 36 phố phường” – diễn ra vào các tối thứ bảy, chủ nhật hằng tuần trong khu vực phố cổ Hà Nội. Mỗi buổi diễn của trung tâm luôn thu hút đông đảo khán giả, trong đó có những khán giả trẻ tuổi, và điều đó làm ông tin rằng công chúng không quay lưng với nghệ thuật cổ truyền. Theo ông, hát xẩm là loại hình âm nhạc hết sức độc đáo, bất cứ đối tượng nào cũng nghe được. Xẩm gần gũi, thân thiện, cấu trúc âm nhạc đơn giản, nội dung các bài xẩm cũng phong phú, thể hiện được nhiều vấn đề của xã hội, góc cạnh tâm hồn người Việt. Trong hát xẩm, nhạc cụ rất đơn giản, chỉ có nhị, đàn bầu nên đi đâu cũng mang đi được, trong khi môi trường diễn xướng thì đa dạng, có thể từ đường phố đến những sân khấu chuyên nghiệp.

Nhạc sĩ Thao Giang (tên đầy đủ là Nguyễn Thao Giang) sinh năm 1948 tại Phú Thọ, quê gốc ở huyện Thanh Oai (Hà Nội). Ông là hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Hội Nhạc sĩ Việt Nam và hiện là Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam (thuộc Hội Nhạc sĩ Việt Nam). Ông đã sáng tác một số tác phẩm độc tấu cho nhạc cụ dân tộc cổ truyền như “Kể chuyện ngày mùa” (đàn nhị), “Hương rừng” (tam thập lục), “Ao cá Bác Hồ” (đàn tranh), “Du thuyền trên sông Hương” (đàn bầu), “Đường xa vui những tiếng đàn” (đàn tỳ bà), “Hương xuân” (dàn nhạc dân tộc hòa tấu).

Nhiều năm dồn tâm huyết dạy đàn, dạy hát cho các em, khi lại sắp lịch biểu diễn, thu âm bài hát, nhạc sĩ Thao Giang dường như không có giây phút nghỉ ngơi. Nhìn lại hành trình dài theo xẩm, ông phần nào hài lòng với những việc mà mình cùng trung tâm đã làm được, đặc biệt là việc đưa hát xẩm kết hợp với các loại hình nghệ thuật khác như chèo – tuồng – cải lương, kịch… Ông luôn tâm nguyện ngày nào trời phật còn cho sức khỏe, ông vẫn còn tiếp tục với sự nghiệp gìn giữ, phát huy giá trị âm nhạc dân tộc. Ông cho rằng, có nghề trong tay mà không có ý thức gìn giữ và truyền dạy cho thế hệ trẻ là có tội với cha ông. Cũng chính vì suy nghĩ ấy mà ông luôn trăn trở trong việc tiếp cận với âm nhạc dân gian để tìm ra quy luật riêng của nó, qua đó đóng góp vào sự nghiệp giữ gìn bản sắc âm nhạc nước nhà, bảo tồn và phát huy giá trị loại hình nghệ thuật mà chỉ cần chơi một đến hai nhịp là người ta có thể nhận ra đó là âm nhạc Việt Nam.

https://nhipsonghanoi.hanoimoi.com.vn/tin-tuc/van-hoa/824205/nhac-si-thao-giang-nguoi-hoi-sinh-xam-ha-thanh