Catégorie : HÁT BỘI

Hát bội của Việt Nam có gì giống và khác kinh kịch Trung Quốc

Hát bội của Việt Nam có gì giống và khác kinh kịch Trung Quốc

16,402 views•Nov 10, 2018 2645ShareSaveBáo Thanh Niên 2.33M subscribers #thoisuthanhnien#phongsuthanhnien Hát bội là loại hình nghệ thuật biểu diễn lâu đời tại Việt Nam có khởi điểm từ cuối thế kỷ thứ XIII. Theo ghi chép trong các tài liệu lịch sử, hát bội có nguồn gốc liên quan tới loại hình kinh kịch Trung Hoa, vậy hát bội của Việt Nam có điểm gì giống và khác so với kinh kịch? Đăng kí theo dõi kênh để xem những tin tức mới nhất: https://goo.gl/EU2TN2 Tin tức báo Thanh Niên – Đọc tin mới online – tin nhanh – tin 24h – thời sự Kênh YouTube chính thức của Báo Thanh Niên. Đăng kí theo dõi kênh để xem những tin tức mới nhất: https://goo.gl/EU2TN2 Website: http://thanhnien.vn/ Fanpage: https://www.facebook.com/thanhnien Youtube Channel: https://goo.gl/EU2TN2 268 – 270 Nguyễn Đình Chiểu, Phường 6, Q.3, TP HCM ĐT: (+84.8) 39302302 Fax: (+84.8) 39309939 Email: tnmedia@thanhnien.vn

Nguyen Quan: Những điều cơ bản về nghệ thuật hát bội

Những điều cơ bản về nghệ thuật hát bội

Nguồn gốc hát bội

Nói về vấn đề này thì là một thiệt thòi khá lớn cho hát bội vì thời điểm hát bội ra đời  còn rất sớm so với cải lương nên cải lương có nhiều ghi chép cụ thể hơn. Muốn xác định được thời điểm ra đời của hát bội thì phải dựa vào các dữ kiện lịch sử và chỉ có thể xác định được ở mức tương đối.

Hát bội ngày xưa (www.matnatrangtri.com)

Có một dữ kiện lịch sử trong cuộc chống ngoại xâm liên quan đến hát bội, đó là vào đời vua Trần Nhân Tông (1279 – 1293), trong lần thứ 2 chống quân Nguyên đã bắt được Lý Nguyên Cát. Ông vốn là diễn viên hí kịch nên được vua tha chết và bắt ông truyền dạy lại nghề hát hí kịch. Lý Nguyên Cát dạy vở đầu tiên cho các đệ tử là vở “Tây Vương mẫu hiến bàn đào”. Sau này có một giai thoại về vợ của Dương Khương, cả 2 vợ chồng đều là diễn viên hát bội nổi tiếng. Vợ Dương Khương đã vào vai Vương Mẫu trong vở Vương Mẫu hiến bàn đào làm xôn xao khắp nơi bởi tài năng của mình.

Nhưng người có công hệ thống một cách bài bản cho nghệ thuật hát bội, đặt nền móng cho môn nghệ thuật này là Đào Duy Từ (15721634).

Cụ Đào Duy Từ (www.baophapluat.vn)

Tên gọi

Cái tên hát bội xuất phát từ việc người xưa thấy các diễn viên phải bội (đắp, gắn thêm) lên người cờ phướng, mủ mão cầu kỳ. Nhưng trong cung đình thời phong kiến xưa kiêng kỵ từ bội vì nó có trong từ bội ơn, bội nghĩa nên đổi “bội” thành “bộ”. Từ đó, nghệ thuật hát bội còn có tên là hát bộ, tức chỉ các diễn viên hát phải kèm các cử chỉ, điệu bộ để lột tả vai diễn.

Hát bội (www.baomoi.com)

Chắc hẳn các bạn thường hay nghe người ta đùa nhau “hai đứa này trông xứng đào xứng kép”, câu đùa này xuất hiện cũng từ hát bội mà ra. Đào tức chỉ người diễn là nữ, còn kép là nam, từ đó trong dân gian mới có từ “Đào – Kép” hát.

Sau đây, ADAM Muzic sẽ nói đến đặc điểm phần nhìn trước khi vào phần nghe bởi vì nói đến hát bội mà bỏ qua phần nhìn là một thiếu xót rất lớn. Phần nhìn có những đặc điểm mà chỉ có hát bội mới có, không có những điều này thì không phải là hát bội!

Đặc điểm của hát bội

Điều đặc biệt nhất và gần như là điểm để nhận biếtt, phân biệt hát bội với các nghệ thuật khác đó là việc mang trên người các trang phục, trang sức và trang điểm vô cùng cầu kỳ.

Cách trang điểm, tô vẽ trên gương mặt, từ hình dáng đến màu sắc, cả trang phục, điệu bộ, cử chỉ đều được quy định rõ ràng. Người xem chỉ cần nhìn vào nhân vật là có thể biết được diễn viên diễn vai gì:

Diễn viên tập tuồng (www.zing.vn)

Hóa trang

* mặt

– Màu đỏ: nhân vật là người thẳng thắn, trí dũng, nghĩa khí, trung liệt.

– Màu trắng: nhân vật có diện mạo đẹp, thư sinh, nhu mì, trong sáng.

– Màu xanh da trời: nhân vật này chưa biết tốt hay xấu nhưng rất mưu mô, xảo quyệt, ngông nghênh.

– Màu lục: nhân vật dạng này không chung thủy, trước sau không đồng nhất ý kiến.

– Màu vàng và bạc: nhân vật các nhà tu hành, thần tiên.

– Trắng mốc, xám, hồng lợt, vỏ cua: là vai nịnh thần, gian thần.

– Mặt thật, má hồng: các vai trung thần.

– Mặt vằn vện đen, trắng: nhân vật có tính bộc trực, nóng nảy.

– Mặt vằn vện có xen màu đỏ: yêu ma quỷ quái.

* Lông mày:

– Lông mày trắng: thần tiên, người cao tuổi.

– Lông mày mềm mại, đơn giản: Người hiền.

– Lông mày uốn lượn, bay múa: người đắc ý, kiêu ngạo.

– Lông mày thẳng dốc hoăc có viền đỏ: người nóng tính.

– Lông mày cau có: Người hay trầm tư, sầu muộn.

– Lông mày ngắn: kẻ gian xảo, xu nịnh.

*Râu:

– Xanh/đen dài: quan văn.

– Trắng/bạc dài: vai lão võ.

– Râu bắp màu hung đỏ: vai yêu ma.

– Râu đỏ: tướng phiên (tức tướng ngoại bang).

– Râu đen ngắn: kép núi.

– Râu bạc ngắn: quan văn trung.

– Râu 3 hoặc 5 chồm, xuông dài là vai đôn hậu, trầm tĩnh, quý phái.

– Râu đen xoắn là vai nóng tính, dữ dằn.

– Râu ngắn 3 chòm dành cho các vai dân thường, nông dân, dân chài, tiều phu.

– Râu chuột là vai có tính cách bộp chộp, lanh chanh.

– Râu dê hoặc râu vẽ lên mặt là các vai dê gái, công tử bột hoặc các vai diễu hề.

Các bạn xem loạt hình dưới đây và thử đoán xem nhân vật này là vai gì và có tính cách thế nào nhé:

Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)
Hóa trang hát bội ADAM Muzic (wwwbackkhoatrithuc.vn)

Điệu bộ

Ngoài giọng hát, yếu tố quan trọng ngang với nó là điệu múa võ và các cử chỉ. Những điệu múa đều mang đặc trưng của các thế võ cổ truyền Bình Định. Bao gồm cả các binh khí trong đó như kiếm, đao, thương, côn,… Vì yếu tố này mà nghệ sĩ hát bội phải biết các động tác võ thuật, biết cách dùng các loại binh khí để động tác khớp với nhịp nhạc thật mềm mại, trơn tru và thể hiện được tính nghệ thuật ước lệ.

trình diễn hát bội (www.thanhnien.vn)

Âm nhạc trong hát bội

Nội dung:

  • Do xuất phát trước cải lương, khi xã hội còn bị chi phối sâu sắc bởi chế độ phong kiến nên nội dung cốt lõi của các vở tuồng trong hát bội là về lịch sữ, đối nhân xử thế, nhân lễ nghĩa trí tín, đề cao đạo hiếu (gia đình, bằng hữu, quân thần,…).
  • Các tuồng hát bội từ xưa đến nay vẫn giữ phần lớn nội dung từ các tích của Trung Hoa, chỉ khác là do người Viêt biên soạn lai.
  • Đặc điểm thứ ba là mọi hành động, lời ca trong hát bội đều được diễn xuất rất bi hùng, oai phong lẫm liệt dù là bất cứ vai nào, mang tính ước lệ cao.
  • Nếu như các từ Hán Việt xuất hiện với số lượng nhiều trong cải lương thì trong hát bội, từ Hán Việt xuất hiện còn nhiều hơn nữa và chiếm đa phần nội dung của tuồng diễn. Bên cạnh đó không khó nhận ra sữ dụng rất nhiều những câu thoại mang đậm tinh thần Nho giáo như “Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung; phụ từ tử hiếu, tử bất hiếu bất tử; vũ vô thuyết tả năng lưu khách, sắc vị ba đào chốn nịch nhân…”

Dàn nhạc

Nhạc cụ được dùng trong dàn nhạc hát bội gồm có trống, chiên, chập chõa, đàn, kèn, ống sáo.

  • Trống:
  1. Trống chiến: là trống quan trọng nhất vì được dùng nhiều nhất để diễn tấu lúc đánh giặc hoặc múa hát. Nghệ sĩ nghe theo tiếng rống mà diễn nên không có tiếng trống chiến rất khó diễn.
  2. Trống cái là thứ trống nhỏ, thường để báo hiệu để nghệ sĩ biết mà chuẩn bị bắt qua các kiểu hát khác nhau (thường là Hát Nam hoặc Nói Lối).
  3. Trống cơm dùng khi hát Nam Xuân hoặc Nam Ai.
  4. Trống chầu, chiếc trống uy lực nhất và cũng là chiếc trống làm nghệ sĩ hay bất cứ ai trong đoàn hát đều kiêng dè vì ngoài công dụng báo hiệu mở tuồng (6 tiếng), báo kết tuồng (9 tiếng), diễn tấu các nội dung khác nhau trong tuồng thì trống chầu còn dùng để khen, thưởng, chê trách các nghệ sĩ ngay trong lúc diễn để khích lệ hoặc nhắc nhở.

Trong lúc diễn, nếu nghệ sĩ hát hay vừa thì nghe 1 tiếng trống, diễn khá hơn nghe 2 tiếng, diễn hay xuất sắc thì nghe 3 tiếng. Để khiển trách các lỗi nhỏ, người cầm chầu sẽ gõ vào mép trống 1 tiếng, lỗi nặng cảnh cáo sẽ gõ vào vành trống 1 tiếng. Vì những điêu này nên không phải ai cũng đủ kinh nghiệm và kiến thức để cầm trống chầu. Chắc các bạn cũng có nghe qua 2 câu thơ vui, hàm ý chỉ việc cầm trống chầu là rất khó:

Trên đời có bốn cái ngu:

Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu.

  1. Trồng lệnh: dùng lúc vua ra thượng triều hoặc mở màng xuất diễn
  2. Trống bắc cấu: dùng lúc quan lên triều hoặc kết xuất diễn

.

Nhạc cụ dùng trong hát bội (www.backhoatrithuc.vn)
  • Kèn:
  1. Kèn dăm: Kèn này còn được người dân gọi là kèn đám ma vì âm thanh phát ra đầy bi thương ai oán. Dùng lúc các diễn viên hát những đoạn buồn sầu, bi ai.
  2. Kèn hầu cuốn: âm trầm, ấm, dùng hát lúc dâng rượu, khai màn, vào trướng.
  3. Kèn song hỷ: đi chung với trống cái
Nhạc cụ dùng trong hát bội (www.backhoatrithuc.vn)
  • Đàn: Đàn cò (đàn nhị) là nhạc cụ chính trong dàn đàn, sau đó là đàn gáo, đàn kim, đàn sáo, đàn tam.
  • Sáo: Dùng phụ họa cho đàn khi hát KHÁCH hay hát NAM, nhưng chỉ dành cho đào (tức nữ diễn viên)
  • Ống tiêu: đưa hơi khi hát Nam Ai
  • Sanh, Phách dùng để giữ nhịp cho đào và kép hát
Sơ đồ dàn nhạc hát bội (www.bachkhoatrithuc.vn)

Bài nhạc trong hát bội

Về bài bản thì hát bội hát theo nhạc lễ, các dịp ma chay, hội đình , nghi thức cúng tế,…

Cũng tương tự như cải lương, hát bội có những bài nhạc cố định, dựa trên các làn điệu đó mà soạn giả sẽ viết các lời khác nhau, phối hợp linh hoạt nhiều làn điệu với nhau tạo ra sự phong phú cho môn nghệ thuật này:

Hệ thồng bài bản của hát bội cực kỳ phong phú và phức tạp. Xin gửi đến bạn đọc một số thông tin cơ bản.

Có 3 loại điệu hát, trong mỗi loại điệu lại chia ra nhiều điệu, nhiều bài nhỏ:

  1. Hát Khách hay bắc Xướng:
  • Hát khách thường
  • Hát Phú Lục
  • Xướng
  • Ngâm
  • Tấu mã
  • Ngâm
  • Bài
  1. Nam hay Nam Xướng:
  • Nam ai/Nam Thương
  • Nam Bằng/Nam Xuân
  • Nam Dựng/Nam Mị
  1. Niêu Nồi:
  • Giả điên
  • Gian nan (vai hề)
  • Học sách
  • Phụ thủy
  • Thiền
  • Thài
  • Giao duyên
  • Lảng thán
  • Ngâm
  • Sau này để bắt kịp dòng chảy nghệ thuật, hát bội còn thêm những điệu hát khắp 3 miền như: chèo, xẩm, cải lương,…

Cách hát trong hát bội

Có một điều thú vị là nếu tinh ý thì phần lớn tiếng nghệ sĩ hát và tiếng của dàn nhạc hầu như không ăn nhập gì nhau nhưng tổng thể lại rất hòa hợp, nhiều cảm xúc. Cũng chính vì đàn và hát không cần giống y đúc nhau nên người nghệ sĩ hát lẫn người nghệ sĩ dàn nhạc đều có thể thăng hoa, phô diễn hết tài năng của mình. Có thể hiểu tiếng đàn và tiếng hát tuy đi 2 con đường khác nhau nhưng mụch đích chung là thăng hoa cảm xúc bản thân và cho người nghe/xem

Các nghệ sĩ tuy hát không theo nhạc, nhưng điệu bộ như động tác tay, chân, di chuyển tới lui, xoay  người,…. Đều ăn khớp với nhịp hát và nhịp đàn, diễn tả được nội dung câu hát. Chính điều này làm nên cái vẻ thẩm mỹ đầy tính nghệ thuật và có chút ma mị quyến rũ người xem/nghe

trình diễn hát bội (www.thanhnien.vn)

Nói về các cách hát thì ắt hẳn phải dành một bài viết riêng mới có thể diễn đạt hết các thông tin nhưng có thể hiểu nôm na như sau. Có rất nhiều cách hát như: Lối Nói, Hát Nam, Hát Khách, XƯớng, Bách, Ngâm, Than, Oán, Quân Bang, Quân Bài. Mỗi cách hát lại chia ra nhiều lối hát nhỏ hơn với rất nhiều cung bậc cảm xúc để diễn tả nội dung vở tuồng như: xưng tên, giao duyên, bẩm tấu, khẳng định điều mình muốn nói, uất ức số mệnh, than vãn bi ai, ru con, thương nhớ người thân, tỏ tình, tiễn đưa, xung trận, diễu võ dương oai,…Kết hợp vào đóa là các cách hát thể hiện cảm xúc: hỉ, nộ, ái , ố.

Kết

Nghệ nhân chuẩn bị diễn hát bội (www.zing.vn)

Các bạn thấy đầy, tuy rằng hát bội là một bộ môn nghệt thuật cổ xưa có phần xa lạ và khó tiếp thu với đa số thế hệ sau này, nhưng chúng ta phải đồng ý rằng, hát bội là một bộ môn nghệ thuật vĩ đại với tầng tầng lớp lớp các kiến thức từ trang phục, hóa trang, bài bản, giọng hát, điệu bộ, kể cả võ thuật và cách sử dụng binh khí. Tất cả phải hòa quyện với nhau thành một tổng thể mang lại nhiều cảm xúc cho người thưởng thức. Có thể hiện tại chúng ta chưa thể phát triển được loại hình nghệ thuật này nhưng chúng ta có thể bảo tồn nó bằng cách tìm hiểu và chia sẽ đến mọi người.

Người nước ngoài thích thú tìm hiểu hát bội (www.thanhnien.vn)

Dưới đây mời các bạn xem một vài video nói về hát bội để hình dung rỏ hơn về hát bội và những trăn trở hiện tại của những người đang gìn giữ bộ môn độc đáo này nhé.

 

Hát bội – nét đẹp văn hóa đang dần bị lãng quên

 

Đi tìm hát bội ngày hôm nay

Nghệ nhân hát bội – điều ước thứ 7

Cách vẽ mặt trong bộ môn hát bội

Xin cảm ơn các bạn đã xem bài viết!

 

Writer: Quân Nguyễn

Published: ADAM Muzic

Nguồn ảnh:

Đỗ Dũng, Đặc Điểm Cơ Bản Hát Bội, http://matnatrangtri.com/nghe-thuat-hat-boi/dac-diem-co-ban-cua-hat-boi.html, [Aug 04th, 2017]

Trần A.B, Chuyện Ly Kỳ Con Nhà Xướng Ca Ẩn Phận Chăn Trâu Cắt Cỏ Trở Thành Vị Quan Hiển Hách, [Nov 27th, 2016],  http://www.baomoi.com/chuyen-ly-ky-ve-con-nha-xuong-ca-an-phan-chan-trau-cat-co-tro-thanh-vi-quan-hien-hach/c/20679227.epi,

Bachkhoatrithuc.vn, Hóa Trang, http://www.bachkhoatrithuc.vn/encyclopedia/3693-508-633637400510480000/Nghe-thuat-Hat-Boi/Hoa-trang.htm,

Liêu Lãm/Zing.vn,  Hát bội – nét đẹp văn hóa đang dần bị lãng quên

http://kienthuc.net.vn/xa-hoi/anh-hat-boi-net-dep-van-hoa-dang-dan-bi-lang-quen-893041.html,

bachkhoatrithuc.vn, nhạc cụ hát bội, http://www.bachkhoatrithuc.vn/encyclopedia/3694-508-633637403647823750/Am-nhac-trong-Hat-Boi/Nhac-cu.htm,

 

Bình luận

0 Bình luận

nguyễn vĩnh bảo : HUÊ DUNG ĐẠO (Le Petit Chemin du Huê-Dung

VINH BAO DAN TRANH

Prof Nguyễn Vĩnh Bảo

 

HUÊ DUNG ĐẠO
(Le Petit Chemin du Huê-Dung

Il existe actuellement au Vietnam deux sortes de représentations :
Le Hát Cải Lương (Théâtre rénové)
Le Hát Bội (Théâtre classique).

Dans le Hát Cải lương les artistes s’habillent comme ils le sont d’habitude et jouent des comédies le plus souvent calquées sur celles du cinéma.
D’après la tradition, le Hát bội art dramatique authentique, aurait été introduit au Vietnam au début du XIVème siècle par un acteur chinois faisant partie d’une armée d’invasion, et qui aurait été fait prisonnier par les Vietnamiens.

Les Vietnamiens aiment beaucoup l’art scénique. L’action du théâtre sur l’évolution intellectuelle du peuple Vienamien est certain. Son influence est beaucoup plus directe que celle du livre sur le peuple dont le pourcentage d’illettrés est encore élevé.
Les sujets que traite le Hát Bội sont d’ordinaire empruntés aux histoires romancées chnoises. Sous l’accumulation des conventions de mise en scène, sous les fioritures d’une littérature savante, cet art est méconnu de notre jeune génération qui préfère le Hát Cải lương d’allure plus jeune.

Ce soir, avant de commencer la pièce le Petit Chemin du Huê-Dung, extraite de l’histoire des Trois Royaume (Tam Qốc), je me pemets de vous présenter les principaux personnages qui y composent.

QUAN CÔNG
guerrier valeureux, possédant au suprême degré les cinq vertus cardinales de la morale confucéenne : Humanité, Justice, Civilité,

Sagesse et Loyauté. Son arme favorite est un fauchard qui porte le nom de THANH LONG ĐAO.

LƯU BỊ
Le Grand Frère très aimé et respecté de Quan Công et de Trương Phi, est un Roi juste et éclairé.

TRƯƠNG PHI
Le troisième frère est tout le contraire : toujours bouillant, guerrier, brave mais brutal, d’un langage rude, à la voix de stentor.

KHỔNG MINH
Le Grand Conseiller de Lưu Bị, lettré, érudit, géographe, phylosophe, astrologue, diplomate, psychologue. Il fut généralissime chez les trois frères, ayant reçu du Roi Lưu Bị le sceau d’or et le sabre d’autorité qui comportait autorisation de « décapiter avant, et rapporter après (Tiền trảm hậu tấu ».

TÀO THÁO
Usurpateur de la Dynastie des Han. Un personnage intelligent et astucieux, méfiant, cruel et ambitieux, apte à tout pour parvenir à ses fins.

CHÂU THƯƠNG et QUAN BINH
Les deux fils adoptifs de Quan Công, deux guerriers l’un au teint blanc, et l’autre au teint noirâtre, à la barbe hirsute.
————————————————————————-

SOMMAIRE DE L’HISTOIRE DES TROIS ROYAUMES
————————————————————————-
Cinq cents années après la construction de la Grande Muraille « Vạn Lý Trường Thành », l’Empereur de la Dynastie de HAN eut ses pouvoirs usurpés par son premier ministre Tào Tháo qui le retint prisonnier à Húa Xương, capital du Nord de la Chine.
Dans la Chine orientale, appelé le Đông Ngô, le Seigneur NGÔ TÔN QUYỀN se proclama Roi, marquant ainsi sa volonté de ne pas se placer sous l’autorité du dictateur Tào Tháo.

Dans la Chine méridionale, également en guise de protestation, trois amis, par ordre d’âge »
Lưu Bị, Quan Công et Trương Phi jugèrent solennellement de vivre et de mourir ensemble pour restaurer l’autorité de l’Empereur HAN et pacifier le pays.

KHỔNG MINH, Coneiller Suprême de Lưu Bị incita le Nord et l’Orient à se faire la guerre pour que le Sud put profiter de leur épuisement. Mais toute la science de Khổng Minh ne suppléa pas à une armée nombreuse et forte. Aussi, les trois frères Lưu Bị, Quan Công et Trương Phi essuyèrent-ils bien de défaites avant d’avoir conquis quelques terres. Une fois même, Lưu Bị dû s’enfuir à toutes brides, sans escorte, dans une direction et Trương Phi dans une autre et quant à Quan Công, après avoir perdu la forteresse de Hạ Bì, il fut acculé au haut d’une colline que cernaient les troupes de Tào Tháo. Táo Tháo, qui était un homme avisé, voulut avoir à son service un guerrier à la valeur de Quan Công, il dépêcha Trương Liêu, son second, qui se trouvait être le condisciple de Quan Công, d’aller séduire Quan Công.
De retour dans la capitale, Tào Tháo fit octroyer à Quan Công de hautes dignités et Quan Công fut l’objet des plus grands égards. Mais rien ne devait ébranler la constance de Quan Công qui, tout en vivant dans la fidélité du souvenir de son Grand Frère Lưu Bị, il servit loyalement Tào Tháo.
Un jour, quand il apprit que son Frère Lưu Bị se trouvait à Hà Bắc, il vint présenter ses adieux à Tào Tháo pour rejoindre son Grand Frère.

Longtemps après, Tào Tháo conduisait ses armées dans la Chine Orientale pour punir Ngô Tôn Quyền de son insoumission. Khổng Minh fournit à Lưu Bị un stratagème pour incendier la flotte qu’avait fait construire Tào Tháo à Xích Bích, afin de traverser le Yang Tse Kiang. Défait, Tào Thào revint en toute hâte à la capitale Hứa Xương, Khổng Minh envoya Trương Phi et Triệu Tử Long lui barrier la route. Mais il ne chargea Quan Công d’aucune mission. Quan Công protesta, Khổng Minh répliqua qu’il n’était pas sûr du comportement sur le champ de bataille d’un obligé envers celui qui était, à la fois son bienfaiteur et son ennemi. Quan Công signa solennellement l’engagement d’offrir sa tête en échange de celle de Tào Tháo en cas d’insuccès.
« Mais où aller se poser pour s’emparer de Tào Tháo » ? demande Quan Công à Khổng Minh.

Khổng Minh :
Quand Tào Tháo aura été refoulé par Triệu Tử Long et Trương Phi, Tào Tháo aura à choisir entre un chemin large, praticable, mais faisant un long détour et un chemin étroit, abrupt, mais beaucoup plus court c’est le petit chemin de Huê Dung. Vous vous posterez là avec cinq cents hommes et ferez du feu et de la fumée.

Quan Công : « Mais. c’est inciter Tào Tháo à prendre le grand chemin ! »

Khổng Minh :
« Attendez-le dans le petit chemin. C’est un ordre. Je vous donnerai ma tête si Tào Tháo n’y passe pas ».
(Khổng Minh ne s’était pas trompé dans ses prédictions. Tào Tháo a été défait à Giang Đông, une fois que Châu Du eut incendié sa flotte, Tào Tháo couru jusqu’à Ô Lâm dans l’intention de retourner à la capitale de Hứa Đô, Triệu Tử lui a barré la route. Il a dirigé ses

troupes dans la direction de Di Lang, il est heurté à Trương Phi. Les hommes et les chevaux étaient à bout de force,
Tào Tháo jugea que Khổng Minh dissimulait ses troupes dans le grand chemin calme et silencieux. Tào Tháo donna l’ordre à ses hommes de plier étendards et pavillons et de cacher leurs armes afin de se faufiler dans le petit chemin de Huê Dung. C’est ainsi que Tào Tháo est tombé dans le piège de Khổng Minh).

Troisième acte
(le rideau se lève)

Quang Công s’assied sur un roc, près de lui Châu Thương son suivant inséparable, le fauchard à la main. Tào Tháo s’avance et, voyant Quan Công, il s’agenouille et dit : « Quan Hầu a reçu l’ordre d’arrêter Tào Tháo. Vous ne l’avez pas encore fait, je viens constituer prisonnier. J’ai vécu jusqu’ici une vie héroīque. Si je dois mourir, je désire une mort également glorieuse. Je choisis la main du héros qui met fin à mes jours. C’est pourquoi je viens vous offrir ma tête. Je vénère et admire profondément vos talents et vos vertus depuis le jour où vous êtes venu vivre avec moi. Depuis de longues années, quoique n’ayant pas le bonheur de vous revoir, je me souviens toujours de cette vie commune, sous le même toit, où il n‘y avait pas de séparation comme aujourd’hui ……..Tout cela, cependant est du domaine du passé …… maintenant, maintenant je ne suis qu’un adversaire qui vient se livrer, libre à vous de me faire grâce ou de me tuer ». (Tào Tháo parle avec abondance mais sans franchise, Quan Công pénétrant cette hypocrisie, mais tant pis pour qui est déloyal, il est líé à la fois par sa reconnaissance et par ses principes, c’est pourquoi il continuait d’écouter Tào Tháo)..(Quan Công qui semble tressaillir, reste un long moment silencieux. Châu Thương le regarde fixement).
Quan Công (dit, en martelant ses syllables).

« Nous n’avons pas oublié les affaires des jours passés. Que monsieur le premier ministre continue son chemin ».
Tào Tháo
« Vous êtes clément. Je suis tout ému, l’admire encore plus »

Châu Thương
« Je ne fais pas grâce. Je ne fais pas grâce »

Quan Công
« Châu Thương, j’ai déjà fait grâce ».

Châu thương
« J’obéis à l’ordre donné. J’obéis à l’ordre donné » (Pendant que Châu Thương recule, Tào Tháo se sauve. Châu Thương désespéré, les larmes dans la voix, s’écrie : « Cependant, Ô ! Maître, vous allez mourir »
(Châu Thương s’affaise, tandis que Quan Công reste immobile).

A la Cour:

Lưu Bị est sur le trône. Khổng Minh son Conseiller suprême à sa gauche, Quan Công au premier plan de la scène)

Trương Phi entrant en coup de vent et voyant Quan Công, le regarde, saisi. Ses yeux se mouillent, il ‘écrie : ‘Deuxième Grand Frère, vous dans cette situation ? Pourquoi ?
(il se tourne vers les gardes et leur commande) :
« Gardes ! Doucement, attendez-moi.
Doucement, attendez-moi.
(il avance et salue Lưu Bị et Khổng Minh)
« Grand Frère, Grand Conseiller, qu’y-a-t-il ? »
Si Châu Thương n’était pas accouru me porter la nouvelle, je n’ai pas revu vivant mon Deuxième Grand Frère !

Khổng Minh (calme)
« Quan Công a laissé échapper Tào Tháo. Lisez son engagement.
Trương Phi (lisant)
« Moi, Quan Công, reçois du Grand Conseiller l’ordre d’aller me poster sur le chemin de Huê Dung pour me saisir de Tào Tháo. Si de mon plein gré, je le laisse passer, le Grand Conseiller, applicant la loi militaire, me faire décapiter ».
Trương Phi (se mettant en colère)
« L’engagement a été signé, et il a laissé s’enfuir Tào Tháo, Deuxième Grand Frère a désobéi »

Trương Phi (se ravisse) « C’est toujours par dévouement qu’il n’a aucun égard pour lui-même, qu’il se sacrifie pour Tào Tháo » « Comment serait-il capable de tuer Tào Tháo. Je sais que Tào Tháo est rusé, qu’il avait eu la ferme intention d’acquérir, par ses générosités, le cœur des guerriers valeureux et de le tenir par la reconnaissance. Mais quoi qu’il en soit, Deuxième Grand Frère est lié par la reconnaissance. Laisser fuir Tào Tháo, c’est faillir au devoir militaire et s’exposer à la peine capitale. Mon Deuxième Grand Frère a préféré la mort afin de rester avant tout un homme. C’est pourquoi je me prosterne et prie le Grand Conseiller de comprendre et d’excuser ».

Khổng Minh
Nous ne connaissons que notre rôle est de veiller à l’application des lois. Nous récompensons les services rendus et réprimons les fautes commises.

Trương Phi
« Le Grand Conseiller dit ne savoir que son rôle est de veiller à l’application des lois. Grand Conseiller joue mal son rôle. Depuis longtemps, vous vous êtes acquis une réputation de préscience, vous prévoyez toutes choses cent années à l’avance, interprétant les livres des sages. Comment se peut-il qu’en l’espace de trois jours, vous envoyez Quan Công sur le front ? Pourquoi vous n’avez pas pensé à Triệu Tử ou à moi à sa place? Nous vous aurions ramené l’usurpateur ».

Khổng Minh (imperturbable, regarde Trương Phi qui crie et .gesticule).

Trương Phi
« J’ai raison, Grand Conseiller ne peut répondre. Grand Conseiller a agi avec préméditation, cruauté, perfidie. Vous avez tendu un piège à Quan Công pour prendre le prétexte de le condamner, afin de nous séparer, nous les trois frères. Le Grand Conseiller s’est entendu avec l’ennemi : le coupable c’est el Grand Conseiller et non pas Quan Công.

Lưu Bị
« Que notre frère troisième n’excède pas en ses paroles ».
Trương Phi (se retourne vers Lưu Bị). «Miracle ! Il a fallu que je touche au Grand Conseiller de Grand Frère pour que Grand Frère
consente enfin à ouvrir la bouche. Depuis longtemps, je m’occupe de défendre Deuxième Frère pour sauver de la mort et Grand Frère reste là, assis, calme, figé (se lamentant). Depuis dix ans et plus, Grand Frère grâce au concours de Deuxième Frère, Grand Frère a édifié fortune. Aujourd’hui, pour la première fois, pour avoir agi par magnanimité,
Deuxième Grand Frere se trouve avoir transgressé un ordre et Grand Frère ne pardonne pas, n’intercède pas en sa faveur (d’un ton d’amer reproche). « Je me souviens que jadis que tous les trois coupèrent le doigt et burent à trois le sang recueillis et mélangée, jurant de vivre et de mourir ensemble pour défendre le Roi et secourir le pays. Grand Frère a déjà oublié. Grand Frère est insensible sur le trône. C’est assez ! Que Grand Frère reste où il est pour faire le Roi. Je mourrai avec Deuxième Grand Frère ». (Trương Phi des deux mains se prend la tête et tente de se tordre le cou).
Lưu Bị terrifié, descend rapidement de son trône, saisit de ses mains les mains de Trương Phi et les desserre. Il regarde fixement Trương Phi et les larmes lui viennent aux yeux puis il se tourne du côté de Khổng Minh, et, des deux mains, saisissant le pan de devant de sa robe, il commence à s’agenouiller, tandis que Khổng Minh précipitamment court vers lui et l’en empêche.

KHỔNG MINH
« J’ai voulu éprouver seulement le cœur de votre Seigneurie. Comment aurais-je le courage de trancher le lien de l’amour fraternel ? Je vénère et admire votre Seigneurie, droite et éclairée qui n’a pas été injuste à l’affection vouée à un frère cadet.

Conclusion
LE PETIT CHEMIN DE HUÊ DUNG est une tragédie profondément humaine et d’une haute élévation morale.
QUAN CÔNG est resté, d’un bout à l’autre du drame silencieux. Il pénètre l’hypocrisie de Tào Tháo. Mais il est lié par sa reconnaissance. Laisser échapper l’ennemi, c’est mourir à sa place, mais se saisir de son bienfaiteur, c’est fait acte d’ingratitude et se déshonorer. Dans l’instant poignant de la situation, il tient à être avant tout un homme digne de ce nom. Sa dignité lui commande de rester muet.
LƯU BỊ un Roi juste et éclairé. Son deuxième frère Quan Công désobéi, il le laisse juger et condamner.
TRƯƠNG PHI aime son deuxième Grand frère, il l’a bien défendu. Il accuse Khổng Minh de perfidie et reproche à son Grand frère de parjure. Il veut tenir le serment et mouri avec deuxième Grand frère.

KHỔNG MINH s’est montré courageux. Il exerce pleinement les pouvoirs de commandement suprême de l’armée et sévit contre quiconque désobéit, même lorsque c’est le frère du Roi.
Quatre grands rôles
Quatre hauts exemples
Quatre purs symboles

Devoir d’humanité
Devoir d’amitié
Devoir de Roi
Decoir de sujet
L’IMAGE DE L’ASIE SEREINE
Février 1961
NGUYỂN-VĨNH-BẢO