Catégorie : ĐÀN BẦU / ĐÀN ĐỘC HUYỀN

Đàn bầu có ‘mất chủ quyền’ về tay Trung Quốc | VTC

Đàn bầu có ‘mất chủ quyền’ về tay Trung Quốc | VTC

Ajoutée le 29 oct. 2016

VTC | Gặp gỡ NSND Thanh Tâm để cùng trò chuyện về việc bảo tồn, giữ gìn đàn bầu trước nguy cơ đàn bầu sẽ có thể bị biến thành tài sản của Trung Quốc.

 

DẠ THẢO: Việt Nam cần bảo vệ đàn bầu trước khẳng định là nhạc cụ của Trung Quốc ,14.10.2016 14:04

Việt Nam cần bảo vệ đàn bầu trước khẳng định đây là nhạc cụ của Trung Quốc
  Những thông tin về chiếc đàn bầu – một nhạc cụ dân tộc của Việt Nam được các du khách nước ngoài yêu thích và cũng là nét du lịch văn hóa khi đến đất nước hình chữ S khiến Trung Quốc liền cho rằng nhạc cụ này ngoài ở Việt Nam thì ở Trung Quốc cũng có.

Chia sẻ với phóng viên Một Thế Giới tại tọa đàm về cây đàn bầu ngày 13.10 nhân dịp Festival Âm nhạc Á- Âu đang được tổ chức tại Hà Nội, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cho biết: Đàn bầu là nhạc cụ độc nhất vô nhị tại khu vực châu Á, nói tới nhạc cụ đàn bầu ai cũng nhắc tới Việt Nam, việc có thông tin rằng đàn bầu được nhận là của Trung Quốc thì hoàn toàn không có cơ sở vì cách đây hơn 10 năm các nhạc sĩ, chuyên gia của Trung Quốc có sang Học viện Âm nhạc Hà Nội xin học về đàn bầu. Việc giao lưu học hỏi của các nhạc sĩ đó là chuyện bình thường, thậm chí có những nhạc sĩ người Trung Quốc đã làm luận án về đàn bầu. Nên nói đàn bầu là nhạc cụ của Trung Quốc là hoàn toàn không chính xác. »

Khẳng định việc Trung Quốc đưa tin chiếc đàn bầu là nhạc cụ của họ thì cũng không quá bất ngờ, NSND Xuân Hoạch – nghệ sỹ đàn bầu dân tộc Việt Nam – một trong những người sưu tập các loại nhạc cụ cổ truyền cho rằng trước đây Trung Quốc đã từng cho rằng ca trù là nhạc của Trung Quốc. Vì vốn dĩ đất nước này có người Việt di cư sang rất nhiều từ cách đây hàng trăm năm. Và dân tộc đó có gốc gác từ đất Việt nên họ có chơi đàn bầu hay hát ca trù thì cũng là điều dễ hiểu. Chúng ta có đủ bằng chứng và cơ sở để bác bỏ toàn bộ thông tin mà họ đưa ra như chúng ta đã từng bác bỏ ca trù là nhạc truyền thống của Trung Quốc vậy.

Nghệ sĩ nhân dân Nguyễn Tiến giới thiệu về cây đàn bầu Việt Nam

Đồng tình với ý kiến của NSND Xuân Hoạch, nhạc sỹ Thao Giang – Giám đốc Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam khẳn định: Với tư cách là một nhạc sĩ đang giảng dạy bộ môn nhạc cụ dân tộc, tôi nghĩ chúng ta không nên thờ ơ trước thông tin về nhạc cụ dân tộc cổ truyền của chúng ta sắp sửa bị « đánh cắp », chủ quyền văn hóa của dân tộc đang có nguy cơ bị mất đi. Chúng ta cần sớm đưa ra những giải pháp để bảo vệ và khẳng định chủ quyền với loại nhạc cụ này lên các cấp cao hơn để công nhận nhạc cụ độc đáo này, cụ thể là UNESCO. Việc nước bạn thích tìm hiểu và học đàn bầu là điều đáng hoan nghênh, tuy nhiên, nếu họ nhận vơ đàn bầu là của đất nước họ thì Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch nên xem xét thật kỹ và đưa ra những giải pháp nhanh chóng, kịp thời nhằm xác định nguồn gốc của đàn bầu. Hiện nay, bộ môn đàn bầu thuộc khoa nghệ thuật truyền thống luôn là bộ môn có sức hút, có lượng sinh viên đông đảo nhất khoa. Giáo trình dạy bộ môn này cũng bài bản, đủ cả bậc trung học và đại học, thậm chí là có luận án tiến sĩ.

Trao đổi với báo chí trước đó, ông Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Liên hiệp các hội UNESCO Việt Nam cho biết: Việc làm cần thiết bây giờ đó chính là chúng ta nên lập hồ sơ để trình lên UNESCO công nhận đàn bầu là di sản văn hóa của Việt Nam. Bởi lẽ, Trung Quốc mới chỉ sử dụng và phổ biến rộng rãi nhạc cụ này thời gian gần đây thôi, cụ thể là tầm gần 20 năm và hiện nay chính nhạc cụ này đang được người Trung Quốc nỗ lực cải tiến và quảng bá không chỉ trong phạm vi Trung Quốc mà còn thành lập công ty tuyên truyền về đàn bầu tại Mỹ và giới thiệu đàn bầu đến các nước trên thế giới. Tôi cho rằng đó mới là mấu chốt của vấn đề này và cũng là bài học để các cơ quan quản lý văn hoá nước ta suy nghĩ, bởi lẽ không chỉ có đàn bầu mà còn có nhiều sản phẩm văn hóa do nước ta sáng tạo nhưng lại nổi tiếng thế giới bởi những người ngoại quốc.

Có mặt trong buổi tọa đàm, NSND Nguyễn Tiến – người có công mang âm sắc của đàn bầu Việt Nam ra toàn thế giới khẳng định: “Cây đàn bầu Việt Nam là cây đàn độc đáo, phù hợp với tâm hồn, tình cảm của người Việt Nam. Người Việt sống cởi mở nhưng sâu lắng, dịu dàng, tình cảm. Song, người Việt cũng trải qua nhiều sự mẩt mát đau thương của những cuộc chiến tranh nên vẫn ẩn sâu trong đó những nỗi buồn mà chỉ đàn bầu mới có thể thể hiện hết. Việc của chúng ta làm bây giờ chính là tập hợp hồ sơ để đánh dấu sự hiện hữu của nhạc cụ này trong nhạc dân tộc Việt Nam với bạn bè toàn thế giới.

 

Dạ Thảo

http://motthegioi.vn/van-hoa-giai-tri-c-80/viet-nam-can-bao-ve-dan-bau-truoc-khang-dinh-la-nhac-cu-cua-trung-quoc-45008.html

GS TRẦN QUANG HẢI : Nhạc cụ “đặc hữu” của Việt Nam

Nhạc cụ “đặc hữu” của Việt Nam (20/01/2017)

VH- Sau bài viết của tôi về Đàn Bầu là của Việt Nam hay Trung Quốc? vào đầu tháng 8, cảnh báo việc có thểmất “chủ quyền” của đàn Bầu, tiếp theo là bài của Hà Đình Nguyên trên báo Thanh Niên Cần sớm khẳng định “chủ quyền” với đàn Bầu (cũng vào tháng 8.2016), Viện Âm nhạc thuộc Học viện Âm nhạc Quốc gia VN (gọi tắt là Học viện) tổ chức hai hội thảo quan trọng: “Tôn vinh đàn Bầu trong Festival âm nhạc mới Á – Âu 2016” tại Hà Nội từ 12 – 18.10.2016 và hội thảo “Đàn Bầu và vai trò của nó trong nền văn hóa” vào ngày 21.10.2016.

 Hội thảo khoa học về đàn Bầu

Tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Bình Ðịnh, Viện trưởng Viện Âm nhạc phân tích: “Trong số các đàn một dây trên thế giới (Ichigenkin của Nhật, Tushuenkin của TQ, Sadieu của Cao Miên, Gopiyantra, Ektara của Ấn Độ), đàn Bầu VN được đánh giá là độc đáo bởi là loại đàn duy nhất phát ra âm bồi; chỉ có một dây, không có phím bấm nhưng có thể chơi được tất cả các độ cao; có khả năng trình diễn các kỹ thuật rung, nhấn, nhất là các dạng luyến láy, tô điểm âm khác nhau nên rất phù hợp với giai điệu âm nhạc của VN. Do sử dụng kỹ thuật uốn vòi đàn, tạo ra sự căng chùng khác nhau của dây đàn, nên đàn Bầu là nhạc cụ duy nhất trên thế giới với một lần kích âm có thểcho một âm cơ bản và các âm khác có độ cao hoặc thấp hơn hẳn âm cơ bản ấy”.

Giáo sư Trần Quang Hải là một trong những học giả lên tiếng về chủ quyền của cây đàn Bầu Việt Nam trong thời gian gần đây. Từ Pháp, giáo sư đã gửi cho chúng tôi tập tư liệu viết và sưu tập cá nhân về đàn Bầu lên tới 11 trang với rất nhiều thông tin của các học giả, chứng cứ lịch sử cũng như quan điểm của cá nhân giáo sư. Từ đây, chúng tôi rút gọn, chọn lọc và trích đăng trong khuôn khổ phù hợp với một bài báo. Tựa đề chính và các tựa đề phụ do Tòa soạn đặt.

Cùng với thời gian, đàn Bầu luôn được cải tiến, qua sự nghiên cứu, tìm tòi của nhiều nghệ sĩ. Thuở ban đầu, đàn chỉ đơn giản làm từ một ống bương hoặc vầu, mai; ngựa đàn là mảnh sành, sứ hoặc một miếng gỗcứng; vòi đàn là một que tre dài; dây đàn làm bằng dây móc, gai, tơ; bầu đàn bằng vỏ quả bầu nậm khô hoặc vỏ gáo dừa khô. Ðến nay, đã có những thay đổi với thân đàn làm bằng gỗ tiện theo hình quả bầu nậm; dây đàn bằng hợp kim… Việc áp dụng khoa học công nghệ giúp âm thanh được phóng to, tiếng đàn còn có thể ngân được độ dài gấp nhiều lần trước đây. Ðàn Bầu có thể biểu diễn trên sân khấu lớn, với tất cả các loại nhạc cụ của dàn nhạc dân tộc, bộ gõ, dàn nhạc điện tử, dàn nhạc giao hưởng. Ðiều này đã giúp các nhạc sĩ thuận lợi hơn trong việc sáng tác cho đàn Bầu.

Trở lại lịch sử, ngay từ năm 1956, đàn Bầu đã được đưa vào giảng dạy chính quy tại Trường Âm nhạc VN (nay làHọc viện). Nhiều học sinh nước ngoài cũng đến xin học đàn Bầu tại đây. Năm 1978, Nhạc hội đàn Bầu lần thứ nhất và Hội thảo đàn Bầu do Viện Âm nhạc VN tổ chức được đông đảo nghệ nhân, nghệ sĩ nhiều lứa tuổi tham gia.

Tháng 12.2014, Câu lạc bộ “Nghệ thuật đàn Bầu VN” ra đời, phối hợp Học viện tổ chức Nhạc hội đàn Bầu năm 2014 – 2015, quy tụ được nhiều nghệ sĩ chuyên nghiệp và không chuyên trong và ngoài nước tham dự. Là người phục chế cây đàn Bầu mộc đầu tiên từ năm 1990, mấy năm gần đây, NSND Xuân Hoạch đưa đàn Bầu trở lại biểu diễn tại chiếu xẩm Hà Thành ngay phố cổ, được khán giả Thủ đô và du khách hưởng ứng.

Cây đàn Bầu là nhạc cụ “đặc hữu” của VN từ rất xa xưa và gắn liền với đời sống của người dân. Trong kho tàng âm nhạc VN có các bài bản cho đàn Bầu dựa trên các bài dân ca Quan họ, Lý, Hát ru, Chèo, Tuồng, Ca Huế, Đờn ca tài tử… Ngoài ra, đàn Bầu còn dùng để đệm cho ngâm thơ, hoặc độc tấu, song tấu, tứ tấu, dàn nhạc giao hưởng dân tộc… Các nhạc sĩ VN đã sáng tác những bản cho đàn Bầu như: Vì miền Nam (Huy Thục), Niềm tin tất thắng (Khắc Chí), Hồi tưởng (Xuân Thi), Đối thoại (Đỗ Hồng Quân), Dòng kênh trong (Hoàng Đạm), Buổi sáng sông Hương, Cung đàn đất nước (Xuân Khải), Gửi Thu Bồn, Quê mẹ (Khắc Chí), Gửi Huế mến yêu (Đình Long), Gửi đến Ngự Bình (Quốc Lộc), Thoáng quê (Thanh Tâm), Câu hát mẹ ru (Phú Quang)…

Đàn Bầu trong dàn nhạc giao hưởng Ảnh: Nguyễn Đình Toán

Nghệ sĩ VN dạy đàn Bầu cho nghệ sĩ TQ

Qua sự tìm hiểu trong thư tịch và hiện vật khảo cổ học cũng như lịch sử chữ viết có một số sách sử quan trọng có đề cập đến đàn Bầu. Theo An Nam chí lược, Đại Việt sử ký toàn thư, Đại Nam thực lục tiền biên… cây đàn bầu ra đời xuất phát điểm ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, sau đó được người Kinh VN mang sang Quảng Tây, TQ.

Dẫu thế, vài năm nay ở TQ đã có những festival nhạc dân tộc với những màn biểu diễn đàn Bầu. Trên trang web China Daily USA đăng bài cùng hình ảnh của Xinhua với chú thích “Hàng trăm người dân tộc Kinh thiểu số cùng chơi đàn độc huyền cầm” trong một lễ hội truyền thống ở nước này. Bài viết nói rằng tộc người Kinh (Jing) này đã di cư từ VN sang TQ từ khoảng 500 năm trước và hiện tộc người này có khoảng 22.000 người. Nhạc sĩ Đức Trí, người đã nhiều năm theo học đàn bầu chia sẻ: “Tôi chợt nhớ, cách đây 10 năm, tôi tình cờ xem được trên kênh truyền hình CCTV của TQ một chương trình hòa tấu nhạc dân tộc và đã rất kinh ngạc khi thấy có cây đàn Bầu trong dàn nhạc dân tộc TQ. Đây là điều chưa từng thấy trước đó”.

Tuy nhiên, cây đàn Bầu phổ biến tại TQ hiện nay là đàn Bầu VN. Theo một số nghệ sĩ và nhà nghiên cứu (NNC) âm nhạc, đàn Bầu chỉ mới được TQ lưu tâm đến không đầy 20 năm sau này, vì trước đó không thấy dạy đàn Bầu ở các nhạc viện TQ. Họ đã gửi nhạc công sang VN học đàn Bầu; đồng thời, mời một số NNC sưu tầm tài liệu để viết về đàn Bầu và đưa lên mạng thông tin đàn Bầu rất được người dân tộc Kinh ở TQ yêu thích.

Theo NNC Đặng Hoành Loan [4], kể từ khi nghệ sĩ đàn Bầu Mạnh Thắng biểu diễn trên sân khấu cố đô Yangon (Myanmar), đến các cuộc lưu diễn khắp thế giới, các nghệ sĩ VN đã làm cho đàn Bầu trở thành cây đàn được thế giới biết đến và yêu thích. Bổ sung cho chi tiết 2 nghệ sĩ Đức Nhuận và Đoàn Anh Tuấn từng dạy đàn Bầu cho nghệ sĩ TQ, NSND Đỗ Lộc chia sẻ: “Nghệ sĩ Điền Xương của TQ đi theo đoàn VN suốt thời gian đoàn lưu diễn để được thầy Đức Nhuận chỉ dẫn về đàn bầu…”.

Trong khi, NSND Nguyễn Tiến kể: “Cuối năm 2013, tôi đã từng nói chuyện và biểu diễn minh họa về lịch sửphát triển cây đàn Bầu VN tại Học viện Dân tộc Quảng Tây, nơi cũng có một khoa giảng dạy đàn Bầu. Cả hội trường vô cùng ngạc nhiên. Trưởng khoa đàn Bầu (và là người chỉ huy dàn nhạc của Học viện) là Thái Ương đã nói với tôi: Nghe anh nói chuyện cả buổi sáng nay tôi mới hiểu được hết cái hay và cái đẹp của cây đàn Bầu VN. Học viện chúng tôi có khoa Đàn Bầu vì có một số học viên là người dân tộc Kinh có nhu cầu nên chúng tôi dạy thôi. Hiện nay cũng có học sinh TQ đang học tại Học viện Âm nhạc Quốc gia VN về đàn Bầu. Có cô gái TQ tên là Tôn Tiến cũng từng gặp tôi để học hỏi về đàn Bầu”.

Nghệ sĩ đàn Bầu Ảnh: Tr. Huấn

Đàn Bầu cùng hòa tấu với dàn nhạc trong chương trình nghệ thuật “Mùa đông xứ Huế” tại Nhà hát Lớn Hà Nội (tháng 12.2016) Ảnh: T.Huấn

Sở hữu nhiều tư liệu quan trọng

Đàn Bầu
Đàn Bầu ai gảy thì nghe
Làm thân con gái chớ nghe đàn Bầu
(Ca dao)
Đêm nằm ngoảnh mặt về Nam
nghe rơi thẳm một tiếng đàn trong khuya
Tiếng thơ ai mở lời kìa
đàn Bầu ai gảy tôi nghe đàn bầu
Võng chành như chiếc thuyền câu
đưa tôi trôi giữa nông sâu tiếng đàn
bồng bềnh mạn nhặt mạn khoan
thời gian có phím không gian có hình
Đàn xưa ai tính ai tình
một mình ai gảy một mình ai nghe
ai người con gái vùng quê
mê ai quá đỗi mà ghê tiếng đàn
Bây giờ cũng nhặt cũng khoan
ngang trời ta bắc cầu sang với mình
ai buông lửng một cái tình
để ngân nga đến rung rinh lòng người
Tôi mê người lắm người ơi
cái tai thì cạn cuộc đời thì sâu
lẩy lên đi hỡi đàn Bầu
những tâm tình ở đằng sau tâm tình

Nguyễn Duy
Trích từ Ghi chép Trường Sơn 1975 in trong tập Cát trắng, NXB Quân đội Nhân dân, 1995

Theo NNC Đặng Hoành Loan, cách chơi đàn Bầu dây buông là lối chơi ra đời trước nhất, có khởi đầu từ câu chuyện tổ nghề Xẩm chơi đàn một dây thời nhà Đinh (968-980) [4]. Cũng theo NNC, rất có thể lối chơi này kéo dài suốt 802 năm cho tới năm 1770 thời chúa Nguyễn Phúc Thuần (1765 – 1777) mới có thêm cách chơi bồi âm. Cách chơi bồi âm ra đời làm thay đổi chất lượng và phong cách nghệ thuật đàn Bầu, đưa cây đàn xâm nhập vào một số hình thức sinh hoạt âm nhạc trong cung đình. Sự kiện này được các nhà làm sử thời Nguyễn để mắt đến và chép trong bộ sử Đại Nam thực lục tiền biên.

Theo đó, người sáng tạo ra đàn Nam cầm (đàn Bầu) là Tôn Thất Dục. Nguyên văn: “Dục hiếu học, giỏi thơ, càng tinh về thuật số và âm nhạc, tục truyền đàn Nam cầm là do Dục chế ra”. Hơn một trăm năm sau, đàn Bầu đã tham gia sâu rộng vào nghệ thuật ca hát thính phòng Huế.

Có lẽ điều đó đã làm cho các học giảnhư Hoàng Yến và G. Cordier cùng cho rằng đàn Bầu được đưa vào Huế năm 1892 đến năm 1896. Theo NNC Hoàng Yến [6], năm 1892, đàn Bầu mới được những người hát xẩm phía Bắc đưa vào xứ Huế để đệm đàn cho một số bộ phận vương quan tiến bộ yêu thích thanh âm trong trẻo, nỉ non đó.

Cuối TK XIX đầu TK XX, Vua Thành Thái – một trong ba vị vua yêu nước thời Pháp thuộc, yêu tiếng đàn Bầu như hơi thở quê hương xứ An Nam, lúc đó đàn Bầu mới được thay thế đàn tam trong ngũ tuyệt tranh-tỳ-nhị-nguyệt và bầu. Tiếp đó, đàn Bầu có mặt trong Đờn tài tử Nam bộ từ năm 1930 do những người miền Trung vào khai khẩn đất hoang vào cuối thế kỷ XIX. Đàn Bầu được gọi là “đờn một dây” hay “đờn độc huyền”.

Cây đàn này cũng được nhiều học giả người Việt quan tâm nghiên cứu trong hơn nửa thế kỷ qua. Cố GS. Trần Văn Khê đã miêu tả đàn độc huyền – không dùng từ đàn Bầu trong quyển luận án bảo vệ tại Paris năm 1958 [2], và trong quyển Vietnam/Traditions Musicales do nhà sách Buchet/Chastel xuất bản tại Paris năm 1967 [3]. Tôi có viết bài miêu tảđàn độc huyền – không dùng từ đàn Bầu trong quyển Music of the world [1] do Nxb J.M.Fuzeau phát hành, Courlay, Pháp, 1994.

Cách đây 7 năm, nữnhạc sĩ Quỳnh Hạnh (trong nhóm Hoa Sim được thành lập ở Saigon từ thập niên 60) bảo vệ luận án Tiến sĩ về đàn Bầ u thành công tại trường đại học Sorbonne Paris 4. Ngoài phần miêu tả nhạc cụ và dân tộc nhạc học, còn có phần viết về việc sử dụng đàn Bầu trong cách chữa bịnh (bệnh) tâm thần (musicothérapie) [2]. Ở trong nước, Học viện có 3 luận văn Cao học và 1 luận án Tiến sĩ về đàn Bầu được bảo vệ thành công [5]: NSND Nguyễn Thị Thanh Tâm bảo vệ luận án cao học năm 1999 với đề tài Một số vấn đề về giảng dạy và biểu diễn đàn bầu ở Nhạc viện Hà Nội.

Tiếp theo, Nguyễn Thị Mai Thủy bảo vệ luận văn Cao học năm 2007 về Giảng dạy đàn bầu bậc trung học dài hạn tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội. Sun Jin (Tôn Tiến), người TQ, bảo về luận văn Cao học năm 2009 về Đàn Bầu với việc giảng dạy tại trường đại học Quảng Tây, TQ. Cũng Sun Jin bảo vệ luận án Tiến sĩ năm 2015 về Nghệ thuật đàn Bầu trong giai đoạn mới tại VN [5]. Với sự kế thừa và phát triển đàn Bầu, Tôn Tiến muốn trên cơ sở của người trước đã làm và đề ra vài ý kiến mới, đó là những quan điểm “hoạt hóa”, “tiến hóa” và “tiêu chí hóa”. Trong đó, “hoạt hóa” có yêu cầu giữ gìn và đa dạng hóa các hoạt động nghệ thuật biểu diễn đàn Bầu. “Tiến hóa” có ý nghĩa đổi mới nội dung và hình thức để phát triển nghệ thuật đàn Bầu. “Tiêu chí hóa” mang nghĩa đại diện của khu vực, làm nổi bật vịtrí của nghệ thuật đàn Bầu.

Như vậy, theo tôi trong giai đoạn hiện tại, việc làm quan trọng nhất và khẩn thiết nhất là đưa đàn Bầu vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia để làm căn cứ quan trọng nhằm xác lập “chủ quyền” của nhạc cụ này hoàn toàn thuộc VN. Đó là tiền đề để tiến tới việc thiết lập hồ sơ pháp lý, để thế giới công nhận đàn Bầu của VN làdi sản của nhân loại.

Tham khảo:
1. Trần Quang Hải (1994): The đàn độc huyền – monochord (from the book MUSIC OF THE WORLD, published by J.M.FUZEAU, Courlay, France, p.298-299, 1994
2. Trương ThịQuỳnh Hạnh (2009), “Le đàn bầu, monocorde vietnamie), Étude organologique et ethnomusicologique” (Đàn bầu: nghiên cứu nhạc cụvà dân tộc nhạc học). Thèse de doctorat en Ethnomusicologie, soutenue le 25 novembre 2009 à l’Université de Paris IV-Sorbonne (Maison de la Recherche), Directeur de thèse: François Picard, 1 volume (299 pages), 1 DVD, 1 CD
3. Trần Văn Khê (1962), “Le đàn độc huyền” in La Musique traditionnelle vietnamienne , Presses Universitaires de France (nhà xuất bản), Annales Du Musée Guimet, trang 133-139, Paris.
4. Đặng Hoành Loan, 2016, “Tản mạn chuyện đàn bầu”, tham luận Hội thảo đàn Bầu vàvai tròcủa nótrong nền văn hóa Việt Nam, ngày 21.10 tại HàNội.
5. Tôn Tiến (Sun Jin) (2015), “Nghệ thuật đàn Bầu trong giai đoạn mới tại Việt Nam”, Luận án Tiến sĩ âm nhạc, bảo vệ tháng 8.2015, Học viện Âm nhạc quốc gia VN, 183 trang, Hà Nội.
6. Hoàng Yến (1919): “La Musique à Huế: Đàn Nguyệt et Đàn Tranh”, in BAVH (Bulletin des Amis du Vieux Huế), trang 233-381, Huế.

GS Trần Quang Hải

(Pháp)

http://www.baovanhoa.vn/Vanhoaxuan2017/89109.vho

 TIN LIÊN QUAN:
CÁC TIN KHÁC:

Đàn bầu đậm nét tinh hoa văn hóa Việt Nam

20 Tháng Mười Một 2016 – 9:14:00

(VOV5) – Trên thế giới có rất nhiều loại đàn một dây nhưng đàn một dây mang tên đàn bầu rất khác biệt, đậm chất Việt Nam. Đàn bầu với âm thanh trong trẻo, quyến rũ phù hợp với tình cảm, tâm hồn, ngôn ngữ của người Việt Nam. Không chỉ là nhạc cụ truyền thống, với quá trình phát triển cho thấy: cây đàn này thực sự là một “nhân chứng” đặc biệt  trong dòng chảy lịch sử và văn hóa Việt Nam.

dan bau dam net tinh hoa van hoa viet nam hinh 0
Hai mẫu đàn bầu Việt Nam


Nghe âm thanh bài viết tại đây:

Đàn bầu hay còn gọi là Độc Huyền Cầm là một nhạc cụ thuần Việt nhất và cũng được coi là một trong số những cây đàn độc đáo của thế giới, nhưng cấu tạo lại rất đơn giản. Những vật liệu làm ra cây đàn Bầu là các loại cây tre, bương, vầu, vỏ quả Bầu…những vật liệu dễ kiếm gần gũi trong đời sống người Việt. Trước kia, thân đàn Bầu được làm bằng một đoạn ống tre, ống bương, ống vầu thì nay được làm bằng hộp gỗ hình chữ nhật dài khoảng trên dưới 1 mét. Một đầu to có bát âm làm từ vỏ quả bầu khô với cần đàn nối với dây đàn, đầu bên kia nhỏ hơn có dây đàn gắn với cần chỉnh dây. Bầu đàn làm bằng đầu cuống quả bầu hoặc gỗ tiện giống quả Bầu. Cần đàn làm bằng sừng tre dẻo dài khoảng 50-70 cm, sau này thay bằng sừng trâu. Dây đàn làm bằng dây móc xe lại hoặc dây mây, dần thay bằng dây tơ, sau này thay bằng dây sắt. Khi chơi đàn người chơi gảy bằng ngón tay, móng hay que gảy, phát ra âm thanh do va chạm trực tiếp, 1 lần, tạo ra »âm thực », kết hợp với việc rung cần đàn tạo ra nhiều âm thanh có các cao độ khác nhau với âm sắc trong trẻo, quyến rũ. Đây cũng là nét độc đáo của loại nhạc cụ tiêu biểu Việt Nam được thế giới ghi nhận. Nghệ sĩ đàn bầu Kim Thành cho rằng: « Nét nổi bật của Đàn bầu là tạo ra tiếng đàn là sóng bồi âm. Đàn bầu có hai phần chính: phần cầm que tạo ra tiếng đàn và dùng cần đàn để nhấn cao độ lên và xuống. Cây đàn Bầu độc đáo về cách sử dụng là như thế. Thường các cây đàn khác bật bằng dây buông, như đàn ghi ta có phím để thay đổi âm vực khác nhau, nhưng cây đàn bầu thì cái chặn dây lại bằng tay thay cho phím đàn ».
dan bau dam net tinh hoa van hoa viet nam hinh 1
Biểu diễn đàn bầu
Do cấu tạo, hình dáng độc đáo, tạo nên nét ngân rung, tiếng Đàn bầu qua cần rung biến ảo, phù hợp với tình cảm, ngôn ngữ của người Việt. Nó ngân lên các cung bậc sâu thẳm của tâm hồn. Với đặc tính độc đáo như thế, trải qua quá trình lịch sử, đàn bầu tham gia vào các thể nghệ thuật dân gian của Việt nam như: hát xẩm, hát chèo, cải lương, đờn ca tài tử Nam Bộ, tham gia ban  nhạc Ngũ tuyệt ở cung đình Huế.
Đàn bầu chính là sự sáng tạo, một phát kiến của  người Việt. Theo nghiên cứu của Phó giáo sư, Tiến sỹ Đặng Hoành Loan, nguyên Viện Phó Viện Âm nhạc Việt Nam, đàn bầu xuất hiện tại Việt Nam từ rất sớm. Đàn bầu là cây đàn một dây và không giống bất cứ cây đàn một dây nào trên thế giới. PGS-TS Đặng Hoành Loan cho rằng:  « Đàn bầu Việt Nam cũng giống như dân ca Việt Nam, nó ra đời từ khi người Việt nam biết mình là người Việt Nam. Có ba việc cần làm hiện nay, đó là nhanh chóng tổ chức hội thảo toàn quốc hoặc hội thảo quốc tế  để tìm tiếng nói của cộng đồng quốc tế và trong nước  khẳng định đàn bầu là của Việt Nam và sau việc đó phải xây dựng đệ trình hồ sơ quốc gia về cây đàn bầu và việc nữa là cần lập cuốn từ điển âm nhạc truyền thống Việt Nam, làm cơ sở văn bản nghệ thuật đàn bầu Việt Nam ».

dan bau dam net tinh hoa van hoa viet nam hinh 2
Một mẫu đàn bầu được trang trí rồng
Cây đàn bầu luôn xuất hiện trong đời sống sinh hoạt của người Việt, trên sân khấu nghệ thuật truyền thống và đương đại. Trong số các chương trình biểu diễn âm nhạc truyền thống Việt Nam phục vụ du khách quốc tế, cũng như các đoàn đi biểu diễn ở nước ngoài luôn có tiết mục đàn bầu. Từ việc chỉ chơi những bản nhạc dân gian thì ngày nay, đàn Bầu cũng thể hiện được những bản nhạc Pop, World music..Nhiều khán thính giả nước ngoài vô cùng ngạc nhiên và thích thú khi nghe giai điệu của đàn bầu, cây đàn một dây của Việt nam có thể chơi các bản nhạc cổ điển trên thế giới.
Nếu để chọn ra một cây đàn đại diện cho nhạc cụ Việt Nam, có khả năng giới thiệu, quảng bá về đất nước, con người Việt Nam thì chắc chắn đó là cây đàn bầu