Catégorie : CHẦU VĂN

ĐẶNG HOÀNH LOAN : Nghệ sĩ cung văn VŨ NGỌC CHÂU

Nghệ sĩ cung văn Vũ Ngọc Châu đã phát biểu và minh họa về nguồn gốc xuất xứ của Hát Văn. Ông nói : »Hát Văn ra đời muộn hơn Ca trù Chèo, Tuồng. Các bậc thầy Hát Văn đã tiếp thu các bài của Chèo, Tuồng, Ca trù rồi biến nó thành các điệu Hát Văn ». Nói đến đâu ông minh họa đến đó. Thật tuyệt với nếu được tiếp xúc nhiều hơn với Nghệ sĩ Cung văn Nguyễn Ngọc Châu. Ông sinh năm 1949 tại Hà Nội. Tôi rất quý mến ông.

VŨ NGỌC CHÂU


ĐẶNG HOÀNH LOAN & VŨ NGỌC CHÂU

Những Làn Điệu Dân Ca: Hát Văn, Hát Xẩm, Hát Ca Trù Việt Nam Hay Nhất 217

Những Làn Điệu Dân Ca: Hát Văn, Hát Xẩm, Hát Ca Trù Việt Nam Hay Nhất 217

Ajoutée le 21 mars 2017

Những Làn Điệu Dân Ca: Hát Văn, Hát Xẩm, Hát Ca Trù Việt Nam Hay Nhất 217 Những Bài Hát Chèo Hay:https://goo.gl/fZxN7j Những Khúc Ca Tuồng Hay Nhất: https://goo.gl/37VeLH Tuyển Chọn Bài Hát Văn Hay: https://goo.gl/8ojzgT Tuyển Tập Những Bài Xẩm Hay Nhất: https://goo.gl/fvSN09 Tuyển Tập Nhạc Quan Họ Bắc Ninh: https://goo.gl/f46VoG Tổng Hợp Video Dạy Hát:https://goo.gl/ty6ajx ►Đăng kí theo dõi kênh: https://goo.gl/f8cbMG ►Website: http://www.maivanlang.com ►Facebook:https://www.facebook.com/lang.mai.1?f…

PGS.TS Huỳnh Văn Tới : Bóng rỗi – Địa Nàng có hồi sinh?

Bóng rỗi – Địa Nàng có hồi sinh?

Cập nhật lúc 08:49, Chủ Nhật, 21/05/2017 (GMT+7)

Tục thờ cúng nữ thần là tín ngưỡng dân gian quen thuộc của cư dân nông nghiệp ở các nước Đông Nam Á. Mỗi cộng đồng cư dân có niềm tin và cách thờ cúng khác nhau, có quan hệ tiếp biến với nhau phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của địa phương. Nếu như ở phía Bắc tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ, tứ phủ là phổ biến thì ở các tỉnh, thành phía Nam là tín ngưỡng thờ Bà.

Nghệ nhân bóng rỗi (Trung tâm Văn hóa tỉnh) biểu diễn tạp kỹ nâng ghế và mâm vàng bằng nhân trung. Ảnh: THANH THÚY
Nghệ nhân bóng rỗi (Trung tâm Văn hóa tỉnh) biểu diễn tạp kỹ nâng ghế và mâm vàng bằng nhân trung. Ảnh: THANH THÚY

Cũng gắn với tín ngưỡng thờ nữ thần, nếu ở đồng bằng Bắc Bộ là nghi lễ chầu văn thì ở Nam bộ là Bóng rỗi – Địa Nàng.

* Hình thức diễn xướng dân gian thú vị

Bóng rỗi – Địa Nàng là hình thức diễn xướng dân gian thường tổ chức tại các lễ cúng miễu Bà ở khu vực Nam bộ, vừa mang tính nghi lễ (để cúng) vừa để giải trí, vui chơi trong lễ hội. Bóng rỗi – Địa Nàng tổng hợp gồm nhiều tiết mục liên hoàn, đồng thời cũng có thể phân chia thành các tổ hợp tiết mục tùy chọn. Tiến trình của các tiết mục cũng có thể thay đổi thứ tự hoặc cấu thành nhiều chương trình khác nhau.

Sức sống của diễn xướng Bóng rỗi – Địa Nàng nằm ở các nghệ nhân biểu diễn, dân gian thường gọi là “bóng”. Các bóng phải có giọng hát hay, trí nhớ tốt và tài ứng tác nhanh, múa dẻo khiến người xem tán thưởng. Điệu hát trong bóng rỗi thường vận dụng các bài lý, vè, nói rỗi (nói lối), thời gian gần đây còn sử dụng phổ biến các làn điệu tuồng và nhạc tài tử. Về múa bóng rỗi, phổ biến là múa bông, múa mâm vàng.

Múa bông nhằm dâng cúng bông như để mở đầu cuộc múa bóng. Với chén (hoặc tô) bông trên đầu, các bóng múa xoay người, xoay vòng trước điện thờ rồi dừng để cho người thủ từ nâng chén bông đặt lên bàn thờ Bà. Múa mâm vàng thì chiếc mâm được trang trí bằng giấy vàng, bạc hoặc ngũ sắc, thành hình tháp (có lẽ mô phỏng tháp Chàm). Mâm vàng được bóng đội đầu, nâng, lật trên tay, trên trán, có bóng tự nhích được mâm vàng từ chân lên đầu.

Biểu diễn tạp kỹ là tiết mục không thể thiếu trong bóng rỗi. Bóng biểu diễn tạp kỹ không khác gì nghệ sĩ xiếc: dùng đầu, trán, mũi, nhân trung nâng giữ vật nặng, vật phức tạp (ghế, khạp da bò, xe đạp, dao, nhánh bông huệ, lông công…) vừa giữ thăng bằng vừa di chuyển thành vũ điệu uyển chuyển theo nhịp nhạc lúc mau lúc chậm. Có nhiều tiết mục khiến người xem thích thú và thán phục với những mảng trò đạt trình độ kỹ xảo không kém các tiết mục xiếc chuyên nghiệp, như: nâng bằng cằm hàng chục chiếc ghế đẩu chồng lên nhau; cọng dừa, nhành bông mang vật nặng dựng đứng trên chiếc que giữ bằng răng… Nhiều lúc ngẫu hứng, có bóng còn nâng và xoay trên đầu chiếc lu da bò nặng hàng chục ký, hoặc nâng cả chiếc xe đạp bằng môi, bằng đầu. Thực chất đây là những tiết mục xiếc dân gian độc đáo, người xem cảm thấy phi thường mà không xa lạ, vừa hào hứng, vừa thú vị với cái hay nảy mầm từ cuộc sống bình dân. Vui nhất là tiết mục rót rượu bằng đầu. Một chai rượu bất kỳ đặt khéo trên đầu, trước mặt là hàng ly to nhỏ khác nhau, bóng dùng đầu rót đầy từng ly rượu, không tràn, không rớt giọt nào ra ngoài. Người xem hứng khởi uống rượu, thưởng tiền.

Với cách biểu diễn như thế, dễ dàng nhận ra nguồn gốc Chăm của múa bóng với vũ điệu dựa vào kỹ năng đội đầu. Nhà nghiên cứu Quách Tấn đã chỉ ra lò đào tạo các bóng múa là xóm Bóng ở trước Tháp Bà (TP.Nhà Trang, tỉnh Khánh Hòa) “nhưng lệ múa bóng ngày vía Bà đã bỏ từ thời Bảo Đại, trước đệ nhị thế chiến”; ngày nay còn lưu truyền lại câu ca dao: Ai về xóm Bóng thăm nhà/ Hỏi xem điệu múa dâng Bà còn không?

... và biểu biễn múa dù.
… và biểu biễn múa dù.

Chặp Địa – Nàng là chặp tuồng hài hước tổng hợp kiểu cách diễn của bóng rỗi lẫn tuồng (hát bội), thường gắn với lễ cúng miễu Bà hoặc miễu Thổ Địa. Cuộc hát chỉ có 2 nhân vật (Địa và Nàng) theo cốt truyện đơn giản: Tiên nữ Hằng Nga (Nàng) vâng lệnh Tây Vương mẫu xuống trần để hái lộc cầu an cho dân chúng, nhờ Thổ Địa (Địa) dẫn đi đến huê viên để ‘’khai mạch giếng tưới cây huề”. Địa được dịp làm khó, vòi vĩnh, đùa giỡn với tiên nữ. Lối diễn vừa theo bài bản vừa ứng tác; hát, nói, kể kết hợp với nhạc và vũ đạo tuồng; các bài hát chắt lọc từ tuồng và các làn điệu dân ca quen thuộc; hóa trang cũng theo phong cách tuồng hài; ứng đối giữa Địa và Nàng vui nhộn, dẫn dắt câu chuyện tài tình khiến cho cốt truyện đơn giản trở nên thú vị. Các đoạn: Địa vòi vĩnh, Địa đau đẻ, Địa chấm chè… làm nở rộ tiếng cười sảng khoái. Tính cách của Địa không chỉ vui vẻ, còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Với một manh chiếu trước điện Bà, xung quanh là dân làng không phân thứ bậc, Địa bộc lộ hết mình, đùa giỡn với tiên nữ, châm biếm cả chư tiên, chư phật. Địa còn mang ý nghĩa đại diện cho khát vọng thịnh vượng, bình đẳng, có tính nhân bản của dân làng.

* Nỗi lo mai một

Ngày 1-12-2016, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Theo đó, hình thức diễn xướng trong tín ngưỡng thờ Mẫu là hát chầu văn cũng “lên ngôi”, trong khi đó số phận của hát múa bóng rỗi trong tín ngưỡng thờ Bà vẫn còn lênh đênh. Liên hoan nghệ thuật diễn xướng dân gian “Bóng rỗi – Địa Nàng” do Chi hội Văn nghệ dân gian Đồng Nai phối hợp với Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Trường đại học văn hóa TP.Hồ Chí Minh, Sở Văn hóa – thể thao và du lịch và Trung tâm Văn miếu Trấn Biên tổ chức trong ngày 22-5 với mong muốn góp phần “thắp lửa” nghệ thuật bóng rỗi trong các nghệ nhân dân gian và công chúng.

Như vậy, hát múa bóng rỗi gắn liền với nghi lễ cúng tế thần linh nhưng bản thân nó không phải do sức mạnh thần thánh, chẳng thể gọi là mê tín dị đoan. Đây đích thực là nghệ thuật diễn xướng dân gian, vốn quý trong kho tàng văn hóa dân tộc cần được trân trọng, giữ gìn. Thế nhưng, có một thời gian dài hát múa bóng rỗi bị đánh đồng với các hủ tục đồng bóng, như: bóng cốt, bóng xá, bóng rí, bị xem là mê tín dị đoan và bị ngăn cấm. Đến nay, việc bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc đã có phần chú ý đến hát bóng rỗi trong dân gian. Điều ấy đáng vui nhưng chưa đủ, vì con đường gìn giữ, làm phát triển loại hình nghệ thuật này chưa mấy sáng sủa.

Ở hát múa bóng rỗi, phải rèn luyện công phu mới thành nghệ nhân thiện nghệ. Trước đây, nghệ nhân bóng rỗi dù hiếm hoi, có thể đếm trên đầu ngón tay, như: Địa Hữu Lợi, Địa Tí, Nàng Nên, Nàng Hóa, Nàng Hồng, bóng Thu Hồng, bóng Tuấn, bóng Quít… nhưng vẫn có. Còn hiện nay do các nhóm bóng rỗi gần như hoạt động “ngoài luồng”, tự phát, ít có cơ hội kiếm sống; một số bóng do đặc điểm thuộc giới tính thứ 3 bị xã hội kỳ thị, e dè dẫn đến ít người muốn theo nghề… Cứ như thế, nghệ thuật bóng rỗi hầu như đối diện nguy cơ thất truyền.

Ông Phạm Lơ, một trong những nghệ nhân tham gia liên hoan nghệ thuật diễn xướng dân gian “Bóng rỗi – Địa Nàng” diễn ra tại Đồng Nai (ngày 22-5), cho biết cả tỉnh hiện nay không tìm được nghệ nhân diễn vai Địa, còn thủ vai Nàng là một nghệ nhân đã cao tuổi. Trong các nhóm bóng rỗi của các tỉnh, thành phía Nam tham gia liên hoan, nhiều nhóm xin ý kiến chỉ đạo của ngành văn hóa địa phương nhưng rơi vào “sự im lặng đáng sợ” hoặc bị xem là “ngoài luồng” nên không được hỗ trợ, đành phải tự bỏ tiền túi tham dự, hoặc bỏ cuộc.

Những băn khoăn của nghệ nhân hát múa bóng rỗi khiến phải nghĩ đến “đường dẫn” từ nghệ thuật dân gian đến sân khấu hiện đại, từ hình thức tự phát trong nghi lễ đến chương trình có bài bản của các trường nghệ thuật. Thiết nghĩ, hát múa bóng rỗi cần được nghiên cứu, cách tân, bảo tồn và phát huy trong “gia đình” nghệ thuật truyền thống Việt Nam. Nghệ sĩ nhân dân Thái Ly chỉ mới khai thác một phần trong bóng rỗi nâng thành điệu múa Mâm vàng đã đạt nhiều giải cao, được công chúng trong và ngoài nước hoan nghênh, chứng tỏ nếu biết vận dụng tốt, Bóng rỗi – Địa Nàng vẫn còn có duyên với đời sống nghệ thuật thời nay.

 PGS.TS Huỳnh Văn Tới

http://www.baodongnai.com.vn/vanhoa/201705/bong-roi-dia-nang-co-hoi-sinh-2810323/

Sách ảnh ‘Hầu đồng Việt Nam’ của Nguyễn Á

Sách ảnh ‘Hầu đồng Việt Nam’

images.jpg

Nhân kỷ niệm một năm ‘Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt’ được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và Chào năm mới 2018, từ ngày 6 đến ngày 8 tháng 1 năm 2018, tại Nhà Thông tin -Triển lãm Thành phố Hà Nội – Số nhà 45 Phố Tràng Tiền, Quận Hoàn Kiếm, Thành phố Hà Nội, NSNA Nguyễn Á Tổ chức Triển lãm và ra mắt sách ảnh HẦU ĐỒNG VIỆT NAM.

Triển lãm khai mạc vào hồi 17H, thứ bảy, ngày 06-01-2018 ( ức 20/11 Đinh Dậu). Trong lễ khai mạc có chương trình Giới thiệu Trang phục Hầu đồng.

NSNA Nguyễn Á là người đã làm nhiều tập sách ảnh với các chủ đề: « Họ đã sống như thế », « Tâm và tài » « Hoàng Sa-Trường Sa- Biển đảo VN », « Đờn ca tài tử » Trong đó nhiều cuốn đã triển lãm, trưng bày tại Hà Nội Từ phóng sự ảnh về Hầu đồng của Nguyễn Á tham dự Cuộc thi phóng sự ảnh “Việt Nam Đất nước Con người “ của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam phối hợp với báo Tuổi Trẻ tổ chức được đánh giá cao. Những ngày cuối cùng của năm 2016, Triển lãm và phát hành tập sách ảnh, song ngữ Việt – Anh: « 11 di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam được UNESCO vinh danh – The Eleven Intangible Cultural Heritage Recorgnised by the UNESCO », khổ 28×35, dày 408 trang, do Nhà Xuất bản Thông tấn ấn hành, đã được tổ chức rất long trọng tại Trung tâm Giao lưu văn hóa Phố cổ Hà Nội, số 50 Phố Đào Duy Từ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Sau kết quả của cuốn sách ảnh về 11 di sản, anh đã tự lực âm thầm thực hiện tiếp về quyển sách ảnh “Hầu đồng Việt Nam”. NSNA. Nguyễn Á cùng với chiếc xe máy hành trình hơn 2 năm qua với nhiều chuyến đi dọc theo chiều dài của Tổ quốc để thực hiện dự án. Mỗi bức ảnh chụp được, anh đều cẩn thận ghi lại một cách chi tiết địa điểm, nhân vật, giá trị của các di tích. Đó là những chi tiết để anh xây dựng thành những câu chuyện kể… Cuốn sách khổ 27 X 29, dày 423 trang ấy với hàng trăm bức ảnh ghi được chọn ra từ nhiều nghìn bức ảnh được chụp lại những khoảnh khắc thăng hoa. Lượng ảnh nhiều là vậy, song không hề làm người xem rối trí, vì Nguyễn Á đã sắp xếp các tác phẩm theo chủ đề, tạo ra những mẩu chuyện về nhân vật, sự kiện mà anh đã chứng kiến tại Phủ Dầy, Đền Mẫu Đông Cuông, Đền Bắc Lệ, Phủ Tây Hồ, Điện Hòn Chén… Với hỗ trợ, tư vấn của Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Tín ngưỡng VN – Hội Di sản Văn hóa VN, sự yêu mến của cộng đồng thực hành, sự hỗ trợ của các nhà quản lý, nhà nghiên cứu về tín ngưỡng, các nhà báo, dịch giả, biên tập viên, kỹ thuật viên để cùng cộng tác, cho ra đời cuốn sách ảnh đúng vào dịp kỷ niệm 1 năm UNESCO công nhận “ Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” là Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại để nhằm giới thiệu những giá trị độc đáo của tín ngưỡng truyền thống mà cha ông từ xưa đã để lại cho chúng ta đến tận bây giờ. Cuốn sách không chỉ là hình ảnh tư liệu giúp mọi người hiểu về tín ngưỡng thờ Mẫu mà nó còn mang tính khoa học, là “ cẩm nang” giúp cộng đồng chủ thể làm căn cứ trong các bước thực hành nghi lễ sau này

Caulacbodaomauvn chúc mừng NSNA Nguyễn Á và trân trọng giới thiệu cùng mọi người và cộng đồng. Trân trọng!

CLB Đạo Mẫu Việt Nam |

https://baomoi.com/sach-anh-hau-dong-viet-nam/c/24445118.epi

WIKIPEDIA : Lên đồng

Lên đồng

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Một bức ảnh hầu đồng xưa
P7144356.jpg

Lên đồng hay còn gọi là hầu đồng, hầu bóng, đồng bóng là một nghi thức trong hoạt động tín ngưỡng dân gian (dòng Saman giáo) của nhiều dân tộc, trong đó có tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Về bản chất, đây là nghi thức giao tiếp với thần linh thông qua các tín đồ Shaman ông đồng, bà đồng). Người ta tin rằng các vị thần linh có thể nhập hồn vào thân xác các ông đồng, bà đồng nhằm phán truyền, diệt trừ tà ma, chữa bệnh, ban phúc, ban lộc cho các con nhang, đệ tử. Khi thần linh nhập vào đồng thì lúc đó các ông đồng, bà đồng không còn là mình nữa mà là hiện thân của vị thần nhập vào họ.

Việt Nam, lên đồng là nghi thức không thể thiếu trong các Tín ngưỡng Tứ Phủ, tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, (Được gọi là Thanh Đồng)… Về hình thức, nghi thức lên đồng hầu về Hội đồng Thánh Trần mang tính shaman nặng hơn khi lên đồng hầu về Tứ Phủ bởi hầu về Hội đồng Thánh Trần có các hành động trực tiếp lên thể xác Thanh Đồng như đi trên than hồng, xiên lình (dùng thanh sắt sắc nhọn đâm xuyên vào hai má và miệng thanh đồng), ăn lửa, lên đai (1 hình thức thắt cổ, có người được gọi là sát căn, có khi lên 3 đai)…

Mục lục

Các thành phần tham gia

Người đứng giá hầu đồng gọi chung là Thanh Đồng, Thanh Đồng là nam giới thì được gọi là « cậu », nữ giới được gọi là « Cô hoặc Bà Đồng ». Thường có hai hoặc bốn phụ đồng (được gọi là nhị trụ hoặc tứ trụ hầu dâng) đi theo Thanh Đồng để chuẩn bị trang phục, lễ lạt…

Âm nhạc là thành phần không thể thiếu, cung văn chính là người tấu nhạc phục vụ buổi lễ.

Ngoài ra, các thánh phần ngồi xem buổi hầu là các cử tọa. Những người này thường là con nhang đệ tử, thường thể hiện lòng tôn kính các vị thánh mỗi khi giáng ngự, hòa theo điệu múa hát và được Thánh ban lộc.

Trình tự một giá hầu

1. Lên khăn áo

Trang phục Chầu đệ nhị

Đầu tiên, sau khi hát thờ xong, cung văn bắt đầu hát hầu. Ông bà đồng lúc này bắt dầu lảo đảo, ra dấu bằng tay, phủ vải đỏ lên mặt. Tùy vào các giá, cung văn sẽ hát các điệu thỉnh mời khác nhau. Tới khi Thánh đã nhập, Thanh đồng hất khăn khỏi mặt, coi như bắt đầu quá trình ngự về của vị thánh này. Còn không, nếu thánh chỉ giáng qua thì ông bà đồng lại ra dấu khác và cung văn lại chuyển sang hát mời vị khác theo thứ tự

Sau khi hất khăn phủ, Ông bà Đồng đang ở một « giá » mới và phải thay bộ trang phục xống áo, khăn chầu, cờ quạt, đồ hầu dâng… sao cho tương xứng với « giá » này. Với các giá Quan, Hoàng thì thường ăn mặc áo của quan lại thời xưa, có điểm đồ trang sức như trâm, thẻ ngà, bội giắt,… Các giá Chầu bà thì ăn mặc chỉnh tề theo lối phụ nữ nhà giàu, sặc sỡ và nhiều trang sức, vấn khăn củ ấu hoặc khăn xếp. Các giá cô thì ăn mặc trẻ trung rực rỡ hơn. Giá Cậu thì ăn mặc theo lối thanh niên trẻ, có khăn quấn.

Trang Phục Quan đệ ngũ

2. Múa lễ

Sau khi Quần áo đã mặc chỉnh tề, vị thánh bắt đầu đứng dậy làm lễ. Đầu tiên là vị ấy phải cầm hương qua một lớp bọc vải đỏ để dâng lên bàn thờ Thánh Mẫu, quỳ làm lễ. Sau đó quay ra cử tọa, vị ấy sẽ làm các nghi thức khác, chủ yếu là múa các điệu múa của giá mình.

Các điệu múa của các hàng là:

Hàng Quan: Múa Cờ, múa kiếm, long đao, khai quang…

Hàng Chầu: Múa mồi, múa cờ, múa kiếm, múa quạt, tay không,..

Hàng Hoàng: Múa Hèo, múa cờ, múa kiếm,

Hàng Cô: Múa chèo đò. múa đi chợ, múa dệt gấm thêu hoa… và các điệu như của giá Chầu

Hàng Cậu: Múa kiếm, múa Lân

Các điệu múa này nhằm ra oai, hay thể hiện sự vui vẻ làm việc thánh và cũng là cùng vui với cử tọa. Có thể nói Hầu đồng là một bảo tàng sống bảo tồn các loại múa cổ truyền của người Việt, trong thực tế rằng múa cổ truyền của Việt Nam không thực sự phát triển. Mỗi loại múa lại thể hiện một loại hoạt động của người Việt, như theo PGS Phan Ngọc, các điệu múa chèo đò, tung hoa, múa kiếm đã thể hiện rất rõ tính cách người phụ nữ Việt.

Trong lúc Thanh Đồng đang hoá thân thì bốn phụ đồng ngồi quỳ chân ở dưới cũng nghiêng ngả và múa may hưởng ứng Thanh Đồng theo nhịp câu hát.Những nắm tiền lẻ sau khi được Thanh Đồng tung ra, ban phát cho những người xung quanh được coi là tiền lộc và được những người dứng xem xung quanh nhặt lấy, cất giữ để lấy may.

Một Ông Đồng đang múa

3. Phán truyền và thăng

Sau giai đoạn « thăng hoa » đó rồi, vị thánh trong xác ông bà đồng ngồi xuống, nghe hát văn, kính và uống rươu, trong khi các phụ đồng phải lấy quạt che xung quanh mặt lúc vị ấy uống rượu, như một sự cách ngăn giữa trần tục và thánh thần. Rồi trong lúc nghe văn, vị thánh làm các thủ tục còn lại như khai quang, phán bảo, chữa bệnh, thưởng tiền và lộc cho cung văn hát hay cũng như cử tọa xung quanh. Sau đó, vị ấy ra dấu, khăn đỏ lại phủ lên và là lúc Thánh  » thăng ». Một giá kết thúc

Âm nhạc

Nhạc hát thông thường là chầu văn có nội dung ca ngợi sự linh thiêng của thần thánh và vẻ đẹp tiên giới.

Với các giá ông Hoàng thì Cung văn sẽ có cả ngâm thơ cổ.

Mỗi giá lại có một loại điệu chầu văn khác nhau (xem thêm tại mục Chầu văn)

Một số dân tộc thiểu số ở Việt Nam cũng có nghi thức giao tiếp với thần linh như tín ngưỡng Mỡi của người Mường, tín ngưỡng Then của người Tày, Nùng. Tuy nhiên, khác với nghi thức lên đồng của người Việt, sự giao tiếp với thần linh ở Mỡi và Then chủ yếu thông qua hình thức xuất hồn, tức là các ông Mỡi, bà Then có khả năng thoát hồn khỏi xác bay đi gặp gỡ, cầu xin thần linh phù hộ cho dân chúng.

Hầu Đồng ngày nay

Ngày nay, lên đồng vẫn còn là nhu cầu tâm linh, là hình thức sinh hoạt tín ngưỡng dân gian của một bộ phận người Việt. Các nghi lễ này thường được tổ chức nhiều lần trong một năm vào các dịp lễ tiết, thường là tại các lễ hội đền thánh, phủ mẫu… Ngoài việc lên đồng để giao tiếp với thần linh, truyền thống tín ngưỡng Việt Nam còn tin tưởng rằng sau khi chết, linh hồn người chết vẫn còn và theo dõi cuộc sống của người thân đang sống. Do đó, khi lên đồng, linh hồn của người chết có thể nhập vào đồng cô, đồng cậu (người gọi đồng) để trò chuyện với thân nhân đang sống. Thông qua cuộc trò chuyện âm-dương này, người sống sẽ biết được những yêu cầu của người thân quá cố về mỗ mả để điều chỉnh và cúng xin cho phù hợp. Đồng thời, thông qua cuộc đối thoại này, người sống cũng biết được vận mạng tương lai của mình.

Tại Việt Nam hiện nay, hoạt động lên đồng rất phổ biến ở cả ba miền, song do một thời gian dài bị cấm đoán và mai một, hoạt dộng này ngày nay thường có nhiều chỗ sai biệt, thậm chí là lệch lạc phản cảm, méo mó hình ảnh của tín ngưỡng.

Trong văn học

Tú Xương đã viết 1 bài thơ « Lên đồng »:

Khen ai khéo vẽ sự lên đồng
Một lúc lên ngay sáu bảy ông
Sát quỷ, ông dùng thanh kiếm…gỗ,
Ra oai, bà giắt cái…khăn hồng.
Cô giương tay ấn, tan tành núi,
Cậu chỉ ngọn cờ cạn rốc sông.
Đồng giỏi sao đồng không giúp nước ?
Hay là đồng sợ súng thần công ?

Tham khảo

Liên kết ngoài

B.T.: 10 bài hát chầu văn, hầu đồng hay nhất

10 bài hát chầu văn, hầu đồng hay nhất

Quốc Huy: Khai mạc triển lãm sách ảnh Hầu đồng Việt Nam của nghệ sỹ nhiếp ảnh Nguyễn Á

Chủ Nhật, 07/01/2018 11:53  | Quốc Huy

|

(CAO) Ngày 6-1-2018, lễ khai mạc triển lãm và ra mắt sách ảnh Hầu đồng Việt Nam của nghệ sỹ nhiếp ảnh (NSNA) Nguyễn Á, diễn ra tại nhà thông tin triển lãm 45 Tràng Tiền, Hà Nội.

Tới dự buổi lễ có bà Đặng Thị Bích Liên, Thứ trưởng Bộ VH-TT và Du Lịch; ông Dương Trung Quốc, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội khoa học lịch sử Việt Nam; đại diện Ban Tuyên giáo Trung ương; Hội di sản văn hóa Việt Nam; sở VH-TT&DL Hà Nội cùng các nghệ nhân ưu tú, nghệ nhân dân gian, thủ nhang, đồng thầy, cung văn, hầu dâng…, những người đã kiên trì bảo tồn, lưu giữ những giá trị truyền thống độc đáo của dân tộc.

Các đại biểu cắt băng khai mạc triển lãm sách, ảnh

NSNA Nguyễn Á (SN 1968) là người con của đất phương Nam nhưng anh lại bén duyên với nền văn hóa nghệ thuật Hầu đồng phía Bắc “Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ”. Cùng với chiếc xe máy và hành trình hơn 2 năm, Nguyễn Á với nhiều chuyến đi dọc theo chiều dài của Tổ quốc để thực hiện dự án. Mỗi bức ảnh chụp được, anh đều cẩn thận ghi lại một cách chi tiết thời gian địa điểm, nhân vật, giá trị của các di tích đều được anh ghi lại và xây dựng thành những câu chuyện kể hấp dẫn khiến người xem bị lôi cuốn.

Nguyễn Á từng đoạt được danh hiệu NSNA xuất sắc Việt Nam (E.VAPA) và nhiều giải thưởng nhiếp ảnh trong và ngoài nước. Anh được ghi nhận là tay máy giàu nhiệt huyết với 8 cuộc triển lãm ảnh, sách cá nhân trong suốt 10 năm qua.

NSNA Nguyễn Á giao lưu với quan khách tại triển lãm sách, ảnh

Nhiều năm qua, Nguyễn Á còn gây kinh ngạc cho mọi người khi thực hiện những bộ sách ảnh đồ sộ công phu với nhiểu chủ đề khác nhau gắn liền với đời sống xã hội. Đặc biệt nhân kỷ niệm một năm “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt” được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và chào đón năm mới 2018, từ ngày 6 đến ngày 8-1-2018, tại nhà thông tin triển lãm 45 Tràng Tiền, Hà Nội, Nguyễn Á lại một lần nữa gây bất ngờ cho người xem với triển lãm sách ảnh chủ đề “Hầu đồng Việt Nam”.

Khách tham quan triển lãm

Cuốn sách khổ 27×29, dày 423 trang với hàng trăm bức ảnh được chọn ra từ nhiều nghìn bức ảnh chụp lại những khoảnh khắc thăng hoa. Lượng ảnh nhiều là vậy, song không hề làm người xem rối trí bởi tác giả đã sắp xếp theo chủ đề, tạo ra những mẩu chuyện về nhân vật, sự kiện mà anh chứng kiến tại những nơi mà anh từng đi qua như Phủ Dầy, Đền Mẫu Đông Cuông, Đền Bắc Lệ, Phủ Tây Hồ, Điện Hòn Chén…

Triển lãm ảnh, sách lần này nhằm giới thiệu những giá trị độc đáo của tín ngưỡng truyền thống mà cha ông từ xưa đã để lại cho hậu thế. Cuốn sách, ảnh “Hầu đồng Việt Nam” không chỉ là hình ảnh tư liệu giúp mọi người hiểu về tín ngưỡng thờ Mẫu mà nó còn mang tính khoa học, là “cẩm nang” giúp cộng đồng chủ thể làm căn cứ trong các bước thực hành nghi lễ sau này.

LÊ CÔNG SƠN : Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á

Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Nhỡ đang hầu giá /// NGUYỄN Á
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Nhỡ đang hầu giáNGUYỄN Á
Lao động nghệ thuật ròng rã trong vòng 2 năm, nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Á vừa hoàn thành bộ ảnh đẹp về Nghi lễ tín ngưỡng thờ Mẫu (Hầu đồng) với những khoảng khắc thăng hoa xuất thần….
Đối với người yêu nhiếp ảnh VN, Nguyễn Á không phải là tên tuổi xa lạ với 25 năm cầm máy. Anh nổi tiếng với nhiều bộ sưu tập ảnh: Hoàng Sa – Trường Sa, biển đảo VN, Đờn ca tài tử – Lời tự tình của dân tộc quê hương và 11 di sản văn hóa phi vật thể VN được UNESCO vinh danh, Nick Vujicic & những ngày ở VN…

Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 1
Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á ẢNH: NSCC
Từng triển lãm cá nhân rất nhiều lần và đoạt nhiều giải thưởng trong và ngoài nước nhưng ra Hà Nội lần này để chuẩn bị cho cuộc triển lãm ảnh và ra mắt sách Hầu đồng Việt Nam, anh lại cảm thấy vô cùng bồi hồi và xúc động. Nhiếp ảnh gia Nguyễn Á tâm sự: “Trước đây, các cụm từ như: hầu đồng, hầu bóng, lên đồng…đối với tôi thật quá mông lung. Chỉ đến khi nhiếp ảnh đưa tôi đến với những giá hầu đồng đầy sắc màu và khi âm thanh hát văn cất lên quyến rũ như mê hoặc lòng người thì tôi chợt phát hiện ra giá trị nhân văn của các giá đồng, đó chính là giá trị của những nghi lễ, hồn cốt dân tộc thông qua các nhân vật lịch sử để gởi gắm và mong muốn mọi điều tốt đẹp…”.
Bằng tấm lòng yêu kính và trân quí với hầu đồng, Nguyễn Á tạm gác mọi công việc “hái ra tiền” để dành tất cả thời gian cho Đạo Mẫu. Anh rong ruổi khắp mọi miền đất nước để thu vào ống kính những sinh hoạt hầu đồng và thần thái lẫm liệt uy nghi cùng các điệu nhảy múa rộn ràng, bay bổng…về một loại hình tín ngưỡng trong văn hóa tâm linh độc đáo của người Việt.
Ông Phạm Sanh Châu, Trợ lý Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Đặc phái viên của Thủ tướng vể các vấn đề UNESCO nhận xét: “Bộ ảnh Hầu đồng Việt Nam là những tác phẩm nghệ thuật nhiếp ảnh đỉnh cao, tập hợp các bức tranh đắt nhất và có hồn nhất của nhiếp ảnh gia Nguyễn Á. Nhờ tác phẩm của anh, ta thấy được sự đa dạng phong phú, giàu bản sắc và đặc biệt là những giá trị nổi bật của một di sản được UNESCO vinh danh. Các bức ảnh của anh không chỉ hun đúc thêm lòng tự hào dân tộc mà còn giúp quảng bá rộng rãi di sản này đến với bạn bè trong và ngoài nước, giúp họ hiểu rõ hơn và đầy đủ hơn về vẻ đẹp và tính chất linh thiêng của tín ngưỡng thờ mẫu”.
Được sự đồng ý của nhiếp ảnh gia Nguyễn Á, Thanh Niên xin giới thiệu một số bức ảnh trong cuốn sách ảnh đặc biệt Hầu đồng Việt Nam do NXB Thông Tấn vừa ấn hành, được chọn lọc trong hàng trăm bức ảnh chuẩn bị ra mắt công chúng thủ đô tại triển lãm Hầu đồng Việt Nam ở Nhà thông tin – triển lãm (45 Tràng Tiền, Q.Hoàn Kiếm, Hà Nội), diễn ra từ ngày 6 đến 8.1.2018.
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 2
Khách thập phương chiêm bái cầu phúc tại Phủ Dày (Nam Định) ẢNH: NGUYỄN Á
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 3
Lễ kéo chữ tại Phủ Tiên Hương (Nam Định) ẢNH: NGUYỄN Á
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 4
Đoàn rước trong lễ Tháp Bà
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 5
Tráng bóng Thánh mẫu về ẢNH: NGUYỄN Á
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 6
Nghệ nhân dân gian Hoàng Trọng Kha (Hà Nội) 95 tuổi đang biểu diễn
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 7
Nghệ nhân dân gian Bùi Văn Kiên
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 8
Thanh đồng Huỳnh Minh Chiến hầu giá chầu đệ nhị (Yên Bái)
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 9
Cung nghinh thánh giá
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 10
Thanh đồng Trịnh Thị Kim Ngà (Đà Nẵng)
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 11
Một chuyên gia nghiên cứu về di sản say mê chụp ảnh về Hầu đồng Việt Nam ẢNH: NGUYỄN Á
Ngỡ ngàng với ảnh hầu đồng của Nguyễn Á - ảnh 12
Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Chung đang hầu Gía đức Đệ tam Trần triều (Hải Dương) ẢNH: NGUYỄN Á

Lê Công Sơn

https://thanhnien.vn/van-hoa/ngo-ngang-voi-anh-hau-dong-cua-nguyen-a-920452.html