Catégorie : CẢI LƯƠNG

THANH HIỆP : NSƯT Vũ Luân vẫn quyết làm bầu dù thua lỗ

20/03/2019 10:00 (NLĐO) – Dàn dựng lại kịch bản cải lương tuồng cổ nổi tiếng « Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài », ông bầu Vũ Luân thừa nhận dù lỗ vốn vẫn duy trì hoạt động.

NSƯT Vũ Luân vẫn quyết làm bầu dù thua lỗ - Ảnh 1.

NSƯT Vũ Luân

NSƯT Vũ Luân cho biết nhìn thấy sự sa sút của sàn diễn tại TP HCM, nhóm nghệ sĩ xã hội hóa của anh đã bắt tay thực hiện các dự án đưa cải lương đến với khán giả TP.

« Không hẹn mà gặp, các dự án lớn của chúng tôi đã cùng triển khai để sàn diễn cải lương sáng đèn tại trung tâm thành phố. Ngoài nhóm của tôi, còn có các nghệ sĩ Chí Linh, Vân Hà, Bình Tinh và Kim Tử Long. Chúng tôi đều làm theo mô hình xã hội hóa, hướng đến việc xây dựng những tác phẩm hay phục vụ khán giả yêu nghệ thuật cải lương. Các nghệ sĩ đã dốc toàn lực cho đợt hoạt động này trên phương thức cùng hợp tác và doanh thu bán vé đầu tư cho các vở diễn tiếp theo » – NSƯT Vũ Luân cho biết.

NSƯT Vũ Luân vẫn quyết làm bầu dù thua lỗ - Ảnh 2.

NSƯT Vũ Luân

Sau vở « Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài », NSƯT Vũ Luân đã lên kế hoạch tái dựng các vở « Gánh cải Trạng Nguyên », « Bức ngôn đồ Đại Việt », « Giang sơn mỹ nhân », « Tiếng hạc trong trăng »… Dự kiến, hơn 50 nghệ sĩ nổi tiếng sẽ luân phiên tham gia các vở diễn này.

NSƯT Vũ Luân vẫn quyết làm bầu dù thua lỗ - Ảnh 3.

NSƯT Vũ Luân và Tú Sương luôn sát cánh trong dự án sáng đèn cho sàn diễn cải lương

Ngoài ra, Vũ Luân còn mong muốn tái dựng các tác phẩm đỉnh cao như: « Tô Ánh Nguyệt », « Đường gươm Nguyên Bá », « Khi người điên biết yêu », « Lan và Điệp »… Anh chi sẻ: « Chúng tôi sẽ mời đạo diễn trẻ dàn dựng để mang lại sự hấp dẫn, trẻ trung cho đợt biểu diễn tại rạp Trần Hưng Đạo ».

Bên cạnh đó, NSƯT Tú Sương đã nhận được sự hỗ trợ của một số mạnh thường quân và sẽ đứng ra tổ chức chương trình nghệ thuật cải lương tôn vinh tác phẩm, tác giả: NSND Thanh Tòng; soạn giả Thế Châu, Viễn Châu, Hà Triều, Hoa Phượng, Kiên Giang, Quy Sắc, Nhị Kiều …

NSƯT Vũ Luân vẫn quyết làm bầu dù thua lỗ - Ảnh 4.

Khán giả đến xem vở « Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài »

« Việc tổ chức biểu diễn cải lương tại TP HCM nhiều năm qua khiến sàn diễn hiu hắt là do sự thiếu đoàn kết. Hôm nay, chúng tôi mong muốn đưa cải lương ra sân khấu trung tâm không phải là điều mới lạ nhưng là cách để đầu tư cho các vở diễn ra đều đặn phục vụ khán giả. Cái khó hiện nay là do các nhóm xã hội hóa không có điểm diễn. Mọi thứ chúng tôi đều phải thuê. Đạo diễn và tác giả kịch bản nếu ủng hộ tiền tác quyền cũng đỡ một phần kinh phí, nhưng diễn viên nhận giá cát sê cao sẽ rất khó tổ chức. May thay, qua đợt này, anh chị em nghệ sĩ đều đồng lòng chung sức để duy trì ổn định lịch diễn, vực dậy sàn diễn cải lương » – NSƯT Vũ Luân cho biết.

Khác với những lần « ra quân » mang tính chất đơn độc, lần này NSƯT Vũ Luân rất nhiệt huyết khi có sự hưởng ứng của nhiều nghệ sĩ đồng nghiệp. Điều đó cho thấy sự năng động của anh đã chạm đến một chiến lược cụ thể mà giới nghệ sĩ cải lương mong mỏi, đó là duy trì sự sáng đèn vào cuối tuần để phục vụ người xem.
Thanh Hiệp

https://nld.com.vn/van-nghe/nsut-vu-luan-van-quyet-lam-bau-du-thua-lo-2019032008380509.htm

Nghệ Sĩ VĂN HƯỜNG – Cải Lương Gìn Vàng Giữ Ngọc với Hồng Loan (Part 1)

Nghệ Sĩ VĂN HƯỜNG – Cải Lương Gìn Vàng Giữ Ngọc với Hồng Loan (Part 1)

officialVietFaceTV

Published on Jan 13, 2019 Nghệ Sĩ VĂN HƯỜNG – Cải Lương Gìn Vàng Giữ Ngọc với Hồng Loan (Part 1) Chương trình được thực hiện 1/2015

LINH ĐOAN : Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương


14/01/2019 01:10 GMT+7 67 2 Lưu

TTO – Tối 13-1, tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, Ban tổ chức kỷ niệm các ngày lễ lớn TP.HCM đã tổ chức Chương trình Giao lưu, tôn vinh và biểu diễn kỷ niệm 100 năm hình thành và phát triển nghệ thuật sân khấu cải lương.

Một đoạn trích trong đêm tôn vinh 100 năm cải lương – Video: DUYÊN PHANXem thêm video khác trên TVO

Đến dự có khoảng 1.000 khán giả và đại diện các cấp lãnh đạo từ trung ương đến thành phố, đại diện các sở Văn hóa Thể thao, các nhà hát từ một số tỉnh thành phía Nam và nhà hát cải lương Việt Nam.

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 2.

Nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang cùng ông Võ Văn Thưởng – ủy viên Bộ Chính trị, bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương – tặng hoa tôn vinh các nghệ sĩ – Ảnh: DUYÊN PHAN

Đặc biệt, chương trình có sự góp mặt của hơn 400 nghệ sĩ, nhạc công nhiều thế hệ, như các nghệ sĩ: Lệ Thủy, Ngọc Giàu,Thanh Tuấn, Minh Vương, Thanh Điền, Thanh Kim Huệ, Trọng Hữu, Hồng Nga, Thoại Miêu, Tuấn Thanh, Thanh Sơn, Công Minh, Kim Tử Long, Thoại Mỹ, Phượng Loan, Vũ Luân, Trinh Trinh, Tấn Giao, Lê Hồng Thắm…

Ban tổ chức cũng đã mời các nghệ sĩ lão thành, NSND, NSƯT, các soạn giả gạo cội đến xem chương trình như nghệ sĩ Kim Cương, Phi Điểu, Thanh Nguyệt, Quốc Nhĩ, Kiều Mai Lý, Phú Quý, Nam Hùng, Tô Kim Hồng, soạn giả Đăng Minh, Ngô Hồng Khanh, nhạc sĩ Khải Hoàn…

Một đêm diễn ngập tràn cảm xúc

Đêm diễn mở màn bằng tổ khúc ca múa nhạc Vọng trăng xưa với phần phối nhạc cung đình Huế, chuyển qua Tứ đại oán, Dạ cổ hoài lang và vọng cổ với sự thể hiện của các nghệ sĩ Ngọc Giàu, Lệ Thủy, Minh Vương, Thanh Tuấn, Thanh Kim Huệ, Thanh Điền, Hồng Nga, Thoại Miêu, Trọng Hữu, Tuấn Thanh, Lê Thiện.

Để từ đó MC Hồng Phượng cùng các nghệ sĩ Trọng Hữu, Lê Thiện, Tuấn Thanh, Nguyên Đạt, Hữu Quốc, Lê Trung Thảo… dẫn dắt người xem đi từ khởi đầu hình thành sân khấu cải lương với những gánh hát, nghệ sĩ tiên phong. Rồi những giai đoạn thăng trầm, khi đất nước chia cắt, đỉnh điểm là vở Lấp sông Gianh nói lên khát khao hòa bình, đất nước, non sông nối liền một dải đã bị đánh bom ngay ngày khai trương vở (19-12-1955) tại rạp Nguyễn Văn Hảo, khiến nhiều người chết và bị thương.

Trong thời kỳ đất nước khó khăn, mỗi nghệ sĩ cũng là chiến sĩ cùng nêu cao tinh thần yêu nước. Tinh thần ấy thể hiện với sự ra đời của nhiều đoàn cải lương giải phóng ở Bến Tre, Tây Ninh, Long An, Đồng Tháp, Văn công giải phóng, T4, đoàn Văn công QK9…

Cho đến năm 1978, sau đêm diễn Thái hậu Dương Vân Nga, NSƯT Thanh Nga đã ra đi. Một Dương Vân Nga ngã xuống có nhiều Dương Vân Nga khác đứng lên. Chương trình đã có lớp diễn khá xúc động khi NSND Ngọc Giàu, NSƯT Thoại Mỹ và NSƯT Phượng Loan cùng thể hiện khí phách của Dương Vân Nga cương quyết không trao long bào cho giặc.

Trước đó là những giây phút rùng rùng cảm xúc khi người xem được nghe lại đoạn thu âm những lời đanh thép của NSƯT Thanh Nga trong vở Thái hậu Dương Vân Nga. Đáng tiếc, lớp diễn này không có sự góp mặt của NSND Bạch Tuyết khi vai diễn Thái hậu Dương Vân Nga của bà được xem là mẫu mực, được các thế hệ nghệ sĩ sau này học tập và coi như là khuôn mẫu.

Những giải thưởng danh giá của làng cải lương cũng được ghi nhận như giải Thanh Tâm, Trần Hữu Trang đánh dấu sự nối tiếp, truyền lửa cải lương từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 3.

Tiết mục song ca cổ Bánh bông lan của NSND Lệ Thủy và NSƯT Minh Vương khiến nhiều khán giả thích thú – Ảnh: DUYÊN PHAN

Trong đêm diễn, tiết mục song ca cổ Bánh bông lan của NSND Lệ Thủy và NSƯT Minh Vương khiến nhiều khán giả thích thú. Ở tuổi ngoài 70, nhưng hai nghệ sĩ gạo cội đã có màn trình diễn sinh động, dí dỏm bài ca đã đi vào lòng triệu triệu khán giả mê mệt cải lương với lối hát chơn chất, dung dị và cách thể hiện hết sức hài hước.

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 4.

Các nghệ sĩ, gia đình nghệ sĩ, các soạn giả, họa sĩ, đạo diễn, nhạc sĩ cải lương tiêu biểu, cả nhân viên hậu đài, phục trang đã được mời lên sân khấu để vinh danh – Ảnh: DUYÊN PHAN

Những người tiếp lửa

8 đơn vị xã hội hóa đã luân phiên diễn các trích đoạn cải lương lịch sử. Đoàn Chí Linh – Vân Hà với trích đoạn Bạch Đằng giang dậy sóng, sân khấu Lê Hoàng với Thái hậu Dương Vân Nga, đoàn Vũ Luân với Cờ nghĩa Tây Sơn, đoàn Minh Tơ với trích đoạn Câu thơ yên ngựa, đoàn Kim Tử Long với Rạng ngọc Côn Sơn, đoàn Huỳnh Long với Liên khúc tuồng cổ, nhóm Thắp sáng niềm tin với Dấu ấn giao thời và sân khấu Sen Việt với Thuận lòng trời.

Tiếc là các đoàn chọn đa số trích đoạn lịch sử nên người xem chưa thấy rõ được sự đa dạng của mỗi đoàn với phong cách khác nhau.

Nghệ sĩ trẻ ở các đoàn tỉnh như Đồng Nai, Bến Tre, Kiên Giang, Đồng Tháp, Bạc Liêu, Tây Ninh, Cà Mau và nhà hát cải lương Việt Nam cùng các bé ở nhóm Bầu trời xanh cũng có dịp hòa chung trong một tiết mục để trình diện với khán giả một lớp nghệ sĩ kế thừa, người sẽ giữ tiếp ngọn lửa của sân khấu cải lương sau 100 năm.

Các nghệ sĩ, gia đình nghệ sĩ, các soạn giả, họa sĩ, đạo diễn, nhạc sĩ cải lương tiêu biểu, cả nhân viên hậu đài, phục trang đã được mời lên sân khấu để vinh danh.

Những hình ảnh trong chương trình đêm 13-1:

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 5.

Nghệ sĩ Hồng Nga cùng các nghệ sĩ gạo cội trong chương trình tôn vinh 100 năm cải lương – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 6.

Nghệ sĩ Lệ Thủy cùng các nghệ sĩ cải lương gạo cội biểu diễn tôn vinh 100 năm nghệ thuật sân khấu cải lương tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (Q.1, TP.HCM) tối 13-1 – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 7.

Nghệ sĩ Thoại Miêu cùng các nghệ sĩ cải lương gạo cội biểu diễn tôn vinh 100 năm nghệ thuật sân khấu cải lương tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (Q.1, TP.HCM) tối 13-1 – Ảnh: DUYÊN PHAN

Đêm giao lưu, tôn vinh được truyền hình trực tiếp trên kênh HTV1 và truyền tiếp trên kênh HTV9. Tổng đạo diễn chương trình: NSƯT Hoa Hạ, kịch bản: soạn giả Hoàng Song Việt. Chương trình sẽ được giản lược và diễn thêm đêm 14-1 để phục vụ rộng rãi công chúng tại phố đi bộ.

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 9.

Các nghệ sĩ tái hiện lại nhiều vở diễn trên sân khấu – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 10.

Những nghệ sĩ gạo cội cùng nhau xuất hiện trong đêm tôn vinh 100 năm nghệ thuật sân khấu cải lương

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 11.

Những vở diễn được tái hiện rất ấn tượng – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 12.

Vở Thái hậu Dương Vân Nga – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 13.

Mọi thứ từ trang phục, âm thanh, ánh sáng đều rất hoàn hảo – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 14.

Những tiết mục được đầu tư kỹ lưỡng – Ảnh: DUYÊN PHAN

Xuống phố đi bộ mừng 100 năm sân khấu cải lương - Ảnh 15.

Nghệ sĩ Kim Tử Long trên sân khấu – Ảnh: DUYÊN PHAN

Sau 100 năm, sân khấu cải lương trông chờ nghệ sĩ trẻ

Sau 100 năm, sân khấu cải lương trông chờ nghệ sĩ trẻ

https://tuoitre.vn/xuong-pho-di-bo-mung-100-nam-san-khau-cai-luong-20190113235050373.htm

TTO – Soạn giả Hoàng Song Việt khẳng định: ‘Tương lai của sân khấu cải lương phải là của các bạn diễn viên trẻ chứ không phải ai khác!’. Vậy lực lượng trẻ hiện như thế nào, họ sẽ cáng đáng sứ mệnh nối tiếp ngọn lửa nghề của cha ông truyền lại ra sao.

Lê Phước : Hội Về Nguồn đưa đờn ca tài tử đến Paris

Hội Về Nguồn đưa đờn ca tài tử đến Paris

Hội Về Nguồn đưa đờn ca tài tử đến Paris

NS Hà Mỹ Xuân, Lê Hồng Phước và Hà Mỹ Liên – RFI / Lê Phước

Tiếp tục mục tiêu bảo tồn tài tử-cải lương, các nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân (chủ tịch Hội bảo tồn cải lương Về Nguồn), Hà Mỹ Liên và Lê Hồng Phước vừa tổ chức thành công một buổi đờn ca tài tử-cải lương vào ngày 29/06/2014 tại nhà hàng Minh Hòa, khu vực tiếp giáp quận 13, Paris.

Đây là chương trình đề hiệu đờn ca tài tử đầu tiên được nghệ sỹ tại Pháp đứng ra tổ chức từ sau khi Đờn ca tài tử Nam Bộ được Unesco công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại hồi cuối năm 2013. Hồi tháng 10/2013, khi làm đạo diễn cho chương trình ra mắt Hội Bảo tồn Cải lương Về Nguồn của nhóm nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân, nghệ sỹ Thanh Điền từ trong nước sang từng nhận xét rằng, tổ chức một chương trình cải lương ở nước ngoài khó hơn vài chục lần so với tổ chức ở trong nước.

Điểm hẹn đờn ca tài tử-cải lương trên đất Pháp

Khó khăn ở đây được thể hiện ở chỗ, là ở nước ngoài, mà cụ thể là ở Pháp, những thứ cần thiết cho một chương trình cải lương thật sự rất thiếu thốn. Chẳng hạn như để tìm được một cái bàn cho quan huyện ngồi trong vở cải lương Ngao Sò Ốc Hến, nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân đã phải vất vả chạy ngược chạy xuôi, lắp ghép đủ kiểu. Và khi nghệ sỹ Thanh Điền, trong vai Huyện Trìa trên sân khấu, lấy tay đập ấn quan hơi mạnh xuống mặt bàn, thì chiếc bàn rung rinh muốn sập. May mà ông Huyện Trìa Thanh Điền lẹ tay chụp kịp chiếc bàn mới khỏi ngã.

Âu đó cũng là một kỷ niệm đẹp, nó cho thấy một tấm lòng yêu nghề sâu sắc của các nghệ sỹ, vượt mọi khó khăn để mang lời ca tiếng hát làm vui cho người mộ điệu. Nó cũng cho thấy sự thiếu thốn khó khăn trong việc tổ chức các chương trình cải lương trên đất Pháp. Đến với đờn ca tài tử, công tác tổ chức còn khó hơn nhiều. Lâu nay, nghệ sỹ cải lương ở Pháp chỉ quen việc tổ chức các chương trình cải lương chuyên nghiệp, hoặc là những buổi hát cải lương xen với các tiết mục tân nhạc, múa, trong một chương trình văn nghệ tổng hợp. Còn các buổi đờn ca tài tử đúng nghĩa thì vô cùng hiếm.

Địa điểm tổ chức chương trình đờn ca tài tử-cải lương vừa qua là nhà hàng Minh Hòa, tọa lạc tại số 37 đường Roger Salengro, Kremlin-Bicêtre, giáp với quận 13- Paris. Đây là một địa điểm ca nhạc khiêu vũ do hai chị em nghệ sỹ Hà Mỹ Liên và Hà Mỹ Xuân phối hợp với chủ nhà hàng Minh Hòa là hai ông bà Minh-Thu tổ chức cho cộng đồng người Việt đến vui chơi giải trí cuối tuần.

Tuy nhiên, với một tình yêu vô bờ bến dành cho cải lương, và với hơn 50 năm gắn bó cùng cải lương chuyên nghiệp, hai nữ nghệ sỹ gạo cội này đã cố gắng đưa đờn ca tài tử-cải lương xen lẫn vào các tiết mục ca tân nhạc-khiêu vũ. Tức là, trong những buổi nhạc này, hai nữ nghệ sỹ luôn cố gắng đưa một tiết mục vọng cổ vào chương trình để giới thiệu với khách.

Hai nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân, Hà Mỹ Liên đã quyết định kết hợp với nhà hàng Minh Hòa tổ chức định kỳ mỗi tháng một lần chương trình đờn ca tài tử-cải lương theo đúng nghĩa của nó. Buổi giao lưu đờn ca tài tử-cải lương vào ngày 29/06/2014 vừa qua là buổi trình diễn ra mắt, và cũng là buổi biểu diễn đề hiệu đờn ca tài tử đầu tiên trên đất Pháp, ít nhất là kể từ ngày đờn ca tài tử Nam Bộ được Unesco công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của Nhân loại hồi tháng 12/2013. Thế là từ đây, mỗi tháng một lần, người mộ điệu đờn ca tài tử-cải lương tại khu vực Paris đã có cho mình một điểm hẹn văn hóa đúng nghĩa.

Thành công vượt mong đợi

Buổi đờn ca tài tử-cải lương ngày 29/06/2014 đã đạt được thành công ngoài mong đợi. Thành công ở đây không phải là về doanh thu, mà là về giá trị nghệ thuật cũng như sự hài lòng chưa từng thấy của khán giả. Khi buổi diễn kết thúc, toàn thể khán giả đều kiên nhẫn chờ đến lượt mình đến trực tiếp nói lời khen tặng dành cho chương trình, và hứa lần sau sẽ tiếp tục đến ủng hộ.

Trong hàng ghế khán giả, có cả cụ bà tuổi trên 90, có cả những người bị bệnh phải chống gậy và phải có người dìu đến, có cả những thanh niên, đặc biệt có những khán giả Tây chín hiệu nhưng mê cổ nhạc Việt Nam. Thành công của chương trình thật sự vượt tầm mong đợi của ban tổ chức, mà nguyên nhân thành công có lẽ nổi trội nhất là những nguyên nhân sau đây:

Không gian nhà hàng hơi nhỏ, nếu để bàn ghế cho khách ngồi, thì chen chúc nhau cũng chỉ được đôi ba chục người. Bởi thế, ban tổ chức mới quyết định cho khách tới vào khoảng 12h trưa, và bắt đầu phục vụ ăn uống. Sau đó, đến 2h chiều, ban tổ chức bắt đầu cho di chuyển tất cả bàn ra khỏi quán, và chỉ chừa lại ghế nhằm tiết kiệm không gian một cách tối đa. Bên cạnh đó, cách xếp nghế thành hàng cho người xem ngồi xung quanh sàn diễn, nghệ sỹ thì xếp ghế ngồi dọc đối diện, hai nhạc sỹ cổ nhạc thì ngồi trước mặt khán giả.

Tất cả tạo nên một không khí quây quần gần gũi, một không gian đúng với bản chất đờn ca tài tử Nam Bộ. Người xem và người diễn không còn khoảng cách, để có thể lắng nghe từng cảm xúc, từng hơi thở của nhau. Dường như không còn sự khác biệt giữa anh là nghệ sỹ còn tôi là khán giả, mà tất cả đều trở thành những nhân tố chính của buổi giao lưu đờn ca tài tử-cải lương.

Nguyên nhân thành công thứ hai có lẽ là ban tổ chức đã mang đến cho khán giả một buổi trình diễn mang ý nghĩa văn hóa thật sự, chứ không đơn thuần là một buổi đi xem hát giải trí nữa. Tham gia ban tổ chức có nhà sử học văn hóa Lê Hồng Phước. Đây cũng là một nghệ sỹ “tay ngang” mê tài tử-cải lương từ thuở nhỏ. Lê Hồng Phước đã cùng bàn thảo với hai nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân và Hà Mỹ Liên để thống nhất một chương trình theo đúng điệu đờn ca tài tử Nam Bộ.

Trong buổi đờn ca tài tử, nhà sử học Lê Hồng Phước cầm micro làm MC, nhưng không giới thiệu theo kiểu hết người này đến người khác lên trình diễn suông, mà là thiết kế chương trình thành một buổi nói chuyện văn hóa đờn ca tài tử. Tức là, diễn giả trình bày cùng khán giả cội nguồn của đờn ca tài tử từ lời ru, câu hò, đến việc giải thích ý nghĩa và giá trị của các bài bản đờn ca tài tử, ý nghĩa của hai chữ “Cải lương”, sự phân biệt giữa đờn ca tài tử và cải lương chuyên nghiệpn …

Mục đích là làm sao cho khán giả hiểu rõ được giá trị quý báu của cái mình đang được thưởng thức. Từ đó, người xem cảm thấy sao mà câu hò lời ru của ông cha ta nó “bác học” đến thế, các bài bản tài tử cải lương độc đáo đến thế…Và sau buổi diễn, nhiều khán giả đã bày tỏ lời cảm ơn đến ban tổ chức đã cung cấp cho họ những kiến thức thật bổ ích về ý nghĩa của đờn ca tài tử-cải lương. Và cũng chính khán giả đã thừa nhận rằng họ đã xem một buổi trình diễn văn hóa đúng nghĩa.

Những tấm lòng …

Một nguyên nhân mà không thể nào không nhắc tới đó là sự hội ngộ của những tấm lòng yêu đờn ca tài tử-cải lương. Trước hết phải nhắc đến hai nữ nghệ sỹ thuộc hàng gạo cội của sân khấu cải lương miền Nam, Hà Mỹ Liên và Hà Mỹ Xuân, cùng với ông bà Minh-Thu chủ nhà hàng Minh Hòa. Dù biết tổ chức đờn ca tài tử-cải lương là một thách thức trong vấn đề tài chánh, nhưng tất cả đã đặt lợi ích văn hóa lên trên hết, với một tấm lòng yêu tài tử-cải lương nồng nàn.

Người có công lớn nhất có lẽ là nữ nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân. Lâu nay, Hà Mỹ Xuân được mệnh danh là “nghệ sỹ liều mạng”. “Liều mạng” là bởi vì dám can đảm làm văn hóa mà đặt nhẹ lợi ích vật chất. Hồi tháng 10/2013, sự “liều mạng” của NS Hà Mỹ Xuân một lần nữa đã được báo chí trong và ngoài nước khẳng định khi cô dám bỏ tiền túi mời đến ba nghệ sỹ ưu tú trong nước sang biểu diễn ở một rạp hát sang trọng khu vực Paris. Lần đó, sự “liều mạng” của NS Hà Mỹ Xuân đã được khán giả đón nhận với sự thành công về mặt nghệ thuật ngoài mong đợi. Và cũng như nghệ sỹ Thanh Điền, đạo diễn chương trình khi ấy, nhận định rằng, người nghệ sỹ đã biết trân trọng khán giả và khán giả đã biết trân trọng cải lương, trân trọng người nghệ sỹ.

Lần này, sự “liều mạng” của NS Hà Mỹ Xuân cũng đã được người mộ điệu đón nhận, khi mà cô không ngại đảm nhận mọi việc, từ đầu bếp, quét dọn đến vai trò nghệ sỹ. Và khi nhắc đến sự thành công lần này, thì cũng không nhắc đến vai trò quan trọng của phu quân NS Hà Mỹ Xuân, nhà thơ Thanh Bình. Hiểu được tầm quan trọng trong hoạt động đầy tính văn hóa của vợ, nhà thơ Thanh Bình đã luôn ở phía sau hỗ trợ động viên, và dù sức khỏe yếu, nhưng đã không ngại làm đủ mọi thứ, từ đi chợ đến việc khiêng bàn ghế. Quả thật là một tấm lòng vàng đối với đờn ca tài tử-cải lương.

Sát cánh cùng vợ chồng NS Hà Mỹ Xuân thì có vợ chồng nữ nghệ sỹ Hà Mỹ Liên-nhạc sỹ Thanh Sơn. NS Hà Mỹ Liên không ngại bất cứ vai nào, từ hát ru, ca ra bộ cho tới tham gia trích đoạn cải lương chuyên nghiệp. Còn nhạc sỹ Thanh Sơn thì lo từng chiếc micro cho những người biểu diễn.

Tham gia chương trình còn có nghệ sỹ Lý Kim Thành. Cũng một lòng một dạ với cải lương, NS Lý Kim Thành đã phải xin nghĩ phép để toàn tâm toàn ý tham gia miễn phí cho chương trình. NS Lý Kim Thành tham gia đủ tiết mục, từ ca bài bản lẻ đến tham gia trích đoạn cải lương chuyên nghiệp với hai nữ nghệ sỹ Hà Mỹ Liên và Hà Mỹ Xuân. Đây là một nghệ sỹ quen thuộc của người mộ điệu cải lương tại Pháp.

Sự thành công đã không có được nếu không nhắc đến nhạc sỹ Minh Thanh. Ông là một tay đờn cải lương chuyên nghiệp từ trong nước cho đến hải ngoại suốt hơn 50 năm nay. Dù tuổi đã trên thất tuần và sức khỏe yếu, nhưng nhạc sỹ Minh Thanh đã cùng phu nhân là nghệ sỹ Kim Chi không ngại đường xá xa xôi ủng hộ chương trình hết sức mình. Với thâm niên làm nghề hơn nửa thế kỷ, nhạc sỹ Minh Thanh đã thật sự làm nền cho sự thành công của buổi diễn khi ông biết nhấn nhá một cách rất chuyên nghiệp, đờn theo những người không chuyên tham gia ca hát. Tuy mệt, nhưng sau khi kết thúc chương trình, “lão nhạc sỹ” Minh Thanh đã không che giấu được niềm vui với nụ cười sáng ngời trên gương mặt khi thấy khán giả thật sự hài lòng với chương trình.

Cùng hòa đờn với nhạc sỹ Minh Thanh có chị Thu Thảo, một tay đàn tranh có tiếng ở Paris. Chị vốn là bác sỹ tim tại Paris, nhưng thường xuyên xuất hiện ở các chương trình ca múa nhạc dân tộc ở Pháp. Lần này, khi biết được có buổi giao lưu đờn ca tài tử của nhóm nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân, chị Thu Thảo đã tham gia một cách tích cực.

Bên cạnh việc đờn ca, ban tổ chức còn chú trọng đến phần nội dung chương trình. Mục đích của chương trình là mang đến cho khán giả một “món ăn văn hóa” thật sự, chứ không đờn thuần là tụ tập lại ca hát cho vui. Bởi thế, phần dẫn dắt chương trình đã được giao cho nhà sử học văn hóa Lê Hồng Phước, là một người có chuyên môn về lịch sử và cũng là nhà bình luận cải lương trên sóng Đài Phát thanh Quốc tế Pháp-RFI tại Paris.

Chính nhờ sự tham gia tích cực của những nghệ sỹ và nhạc sỹ có tâm và có tầm như vậy, nên buổi biểu diễn thật sự có chất lượng nghệ thuật cao. Khán phòng chỉ có 40 người, nhưng trở nên vô cùng “nghẹt thở” khi ba nghệ sỹ Hà Mỹ Liên, Hà Mỹ Xuân và Lý Kim Thành diễn theo lối cải lương chuyên nghiệp trích đoạn Tấm Lòng Của Biển. Một sự kiện bất ngờ đã xảy ra là khi ba nghệ sỹ đang biểu diễn, thì những người trong ban tổ chức bên dưới phải chia nhau đi phát khăn giấy để khán giả lau nước mắt.

Rồi khán phòng lại “nghẹt thở” khi nữ nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân độc diễn vai Thái Hậu Dương Vân Nga với lối diễn xuất thượng thừa. Độc diễn là một đẳng cấp cao trong nghệ thuật cải lương chuyên nghiệp, nhưng lại là lợi thế của NS Hà Mỹ Xuân. Còn nhớ cách đây mấy năm, khán giả Pháp đã vô cùng ngưỡng mộ khi NS Hà Mỹ Xuân độc diễn vai Thúy Kiều trên sân khấu ca kịch Pháp với rất nhiều tâm trạng trong cùng một tiết mục.

Những gương mặt tài tử

Như đã nói một trong những nguyên nhân thành công của buổi biễu diễn là sự gần gũi đúng chất đờn ca tài tử Nam Bộ. Tức là, bên cạnh những nghệ sỹ chuyên nghiệp thì còn có những người không chuyên. Trước tiên đó là trường hợp của anh Bernard, một người Pháp làm việc tại sân bay quốc tế Charles de Gaulle Paris. Dân mê đờn ca tài tử ở Việt Nam thường gọi Bernard là “Ông Tây hát cải lương”. Mỗi năm, Bernard đi Việt Nam đến 3, 4 lần để tham gia ca tài tử ở các tỉnh Tiền Giang, Vĩnh Long, Bến Tre. Đài truyền hình Việt Nam cũng đã từng mời Bernard ca trực tiếp cho khán giả cả nước xem.

Trong buổi đờn ca tài tử hôm 29/06 vừa rồi, Bernard đã làm cả khán phòng thích thú khi anh trình diễn một bản Nam Ai, rồi lại ngân nga mấy câu vọng cổ trong bài Tình Anh Bán Chiếu của soạn giả Viễn Châu. Không chỉ tham gia một mình, Bernard còn dắt đến chương trình hai cô con gái xinh đẹp tuổi vừa đôi mươi. Ba cha con Bernard đã cùng nhau ca bài Liên Nam (Nam Xuân, Nam Ai và Nam Đảo), làm mê mẩn cả khán phòng.

Một điều lý thú nữa là theo tâm sự của Bernard, thì anh học tiếng Việt nhờ các bài bản cải lương. Số là khi trước, Bernard theo xem nhóm nghệ sỹ Hữu Phước, Hà Mỹ Xuân, Hà Mỹ Liên tập tuồng, anh mới cầm những bổn tuồng viết bằng tiếng Việt để dò theo lời ca của các nghệ sỹ. Và như thế, dần dần Bernard biết và hiện tại là rất giỏi tiếng Việt và ca tài tử rất sành điệu.

Một gương mặt khác đó là nam sinh viên Đoàn Nam Dương. Năm nay mới 23 tuổi, vừa tốt nghiệp cử nhân kinh tế tại Paris, ĐoànNam Dương đã ru hồn cả khán phòng với bài Dạ Cổ Hoài Lang của nhạc sỹ Cao Văn Lầu. Ở Dương có một điều lý thú là em cũng chỉ mới “cảm” cải lương gần một năm nay. Dương tâm sự, hồi tháng 10/2013, trong chương trình biểu diễn ra mắt Hội Bảo tồn cải lương Về Nguồn của nữ nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân, Dương đã tham gia trong vai trò chạy cảnh sân khấu.

Từ trong cánh gà nhìn ra, Dương thấy các nghệ sỹ Thanh Điền, Thanh Kim Huệ Hà Mỹ Xuân, Hà Mỹ Liên…diễn “máu lửa” với nghề quá, nên Dương bắt đầu suy nghĩ: “Tại sao mình không dành một chút tình cảm cho bộ môn âm nhạc dân tộc này”. Và thế là Dương bắt đầu nghe rồi học ca cải lương từ nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân. Bài Dạ Cổ Hoài Lang đã được Dương thể hiện rất có hồn và rất có nghề.

Đến với một gương mặt tài tử khác, đó là chị Mai. Thật ra, hồi trước khi còn ở Việt Nam, chị Mai đã từng có một thời gian làm việc ở quán ăn có phục vụ đờn ca cổ nhạc của danh hài Văn Hường ở Sài Gòn. Có lẽ từ đó, những bài ca tài tử-cải lương đã thấm vào tâm hồn chị lúc nào không biết. Trên đất Pháp, chị Mai thường lui tới giao lưu ca tân nhạc ở nhà hàng Minh Hòa. Được biết sắp có chương trình đờn ca tài tử do nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân tổ chức, chị Mai đã xin tham gia. Trong buổi trình diễn hôm 29/06, chị Mai đã cùng ca theo lối ra bộ một bản Phụng Hoàng trích trong vở cải lương nổi tiếng một thời Nửa Đời Hương Phấn, cùng với hai nghệ sỹ Hà Mỹ Liên và Lê Hồng Phước.

Trong những gương mặt thu hút sự chú ý của khán giả hôm 29/06 còn có bé Ngọc Minh. Thật ra, khán giả Paris đã quá quen thuộc với giọng ca của bé Ngọc Minh, vì em thường xuất hiện ca vọng cổ ở những tiệc tùng lễ hội của cộng đồng người Việt. Ở cái tuổi 12, sinh ra ở Pháp nên tiếng Việt không rành, nhưng bé Ngọc Minh ca vọng cổ thì khỏi chê. Ngọc Minh có bộ nhịp chắc do em được huấn luyện từ chính “lò” của ba em là nhạc sỹ cổ nhạc Văn Trực, một tay đờn cổ nhạc được nhiều người yêu mến ở Pháp. Ngọc Minh tâm sự là em biết ca từ năm 4 tuổi. Số là hồi ấy các nghệ sỹ Hà Mỹ Liên và Hà Mỹ Xuân thường đến dợt tuồng tại nhà nhạc sỹ Văn Trực. Bé Ngọc Minh xem rồi bắt đầu thích cải lương. Và thế là em biết ca cải lương khi còn chập chững học tiếng Việt.

Ngoài dân tài tử cổ nhạc, đến tham gia chương trình còn có nam ca sỹ trẻ Hoàn Thành. Đây là một giọng ca nhạc trữ tình được nhiều người yêu mến ở Pháp. Hoàn Thành tham gia biểu diễn thường xuyên ở các lễ hội do người Việt tổ chức, khắp nơi từ Paris, Lyon đến Marseille. Đến với chương trình đờn ca tài tử hôm 29/06, Hoàn Thành đã phải vượt gần 300 cây số từ Dijon đến Paris. Hoàn Thành đã làm phong phú thêm chương trình với những ca khúc nhạc dân ca độc đáo qua một giọng ca ngọt ngào và điêu luyện.

Làm văn hóa …

Đến đây, ta có thể thấy rằng, sự thành công của buổi giao lưu đờn ca tài tử-cải lương ngày 29/06 của nhóm nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân bắt nguồn từ việc “biết làm văn hóa”. Tức là, ban tổ chức đã đặt lợi ích về văn hóa lên trên lợi ích vật chất, lấy lợi ích nghệ thuật làm điểm nhắm đến. Các nghệ sỹ chuyên và không chuyên đã tham gia vào hoạt động văn hóa này với một tinh thần yêu đờn ca tài tử-cải lương nồng nhiệt, một tinh thần đoàn kết, tôn trọng tiếng hát lời ca và tôn trọng khán giả.

Công lao của họ cũng đã được đón nhận khi mà khán giả đã cảm nhận được tính văn hóa của buổi diễn, đã thưởng thức tiếng đàn lời ca với một sự tôn trọng người nghệ sỹ hết sức chân thành. Và đúng như lời chủ tịch Hội Bảo tồn cải lương Về Nguồn, nghệ sỹ Hà Mỹ Xuân tâm sự: “Nếu người nghệ sỹ biết tôn trọng nghề, tôn trọng khán giả, thì tự nhiên sẽ được tổ đãi và sẽ được khán giả tôn trọng mà thôi”. Thiết nghĩ, quan điểm này rất cần thiết cho tất cả các nghệ sỹ trong thời buổi khó khăn như hiện nay của sân khấu cải lương.

http://vi.rfi.fr/van-hoa/20140705-ha-my-xuan-dua-don-ca-tai-tu-den-paris

Tài tử Thanh Hải

Tài tử Thanh Hải

Ajoutée le 14 oct. 2018

Mời quý bạn nghe đôi lời trò chuyện của NSƯT Thanh Hải về nghệ thuật đàn tranh trong nhạc Tài tử – Cải lương mà nghệ sĩ đã trải nghiệm hơn 40 năm trong nghề. Thanh Hải (tức Nguyễn Kim Hải), sinh năm 1954 tại Hải Phòng trong một gia đình làm nghệ thuật. Ông bắt đầu làm quen và được cha dạy chơi đàn tranh từ năm 9 tuổi, sau đó ông liên tiếp được cha cho theo học đàn tranh của các tài tử bậc thầy ở Sài Gòn để trở thành nghệ sĩ tài năng trong giới đờn sân khấu Cải lương và sân chơi Tài tử. Hiện nay ông là nhạc công của Nhà hát Cải Lương Trần Hữu Trang, được nhà nước phong danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú. Tôi rất mến tiếng đàn và phong cách chơi đàn nhẹ nhàng giàu cảm xúc của NSƯT Thanh Hải.

 

Thu Thuỷ :Nhà hát cải lương vừa xây 130 tỉ đồng ở TP.HCM giờ ra sao?

Đánh giá tác giả

1 2 3 4 5
Giữa tâm điểm TP.HCM thông qua dự án nhà hát 1.500 tỉ đồng, nhiều người đang tò mò về sự hoạt động của các nhà hát trên địa bàn, trong đó có nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, nơi từng được kỳ vọng trở thành ‘thánh đường’ cho nghệ thuật cải lương và tốn đến 130 tỉ đồng xây dựng.

‘Thánh đường’ cải lương với chi phí xây dựng hơn 130 tỉ đồng nhưng vẫn chưa đáp ứng được tiêu chuẩn của một nhà hát hiện đại

Ảnh: TL
Sẽ hơi khập khiễng khi so sánh về độ hoành tráng của dự án Nhà hát Giao hưởng nhạc vũ kịch ngàn tỉ và nhà hát cải lương Trần Hữu Trang với chi phí xây dựng hơn 130 tỉ đồng. Nhưng câu chuyện về hiện trạng sau khi nhà hát này được đưa vào sử dụng và hiệu quả của nó cũng là vấn đề đáng quan tâm.
Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang được khởi công xây dựng mới vào năm 2013 và được kỳ vọng trở thành “thánh đường” cải lương. Nhưng với rất nhiều sai phạm về kết cấu xây dựng, cơ sở hạ tầng không đảm bảo đã từng được báo chí phản ánh và cũng đã từng được thanh tra chỉ ra những bất hợp lý và tìm cách khắc phục nhưng đến nay khi đã đi vào hoạt động, “thánh đường” ấy dường như vẫn dang dở…
Nhà hát cải lương vừa xây 130 tỉ đồng ở TP.HCM giờ ra sao? - ảnh 1
Sâu khấu nhà hát cải lương Trần Hữu Trang thấp hơn so với khán phòng

Ảnh: TL

Vào tháng 7.2017, Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Nguyễn Đức Chung cho biết về chủ trương xây dựng Nhà hát Hoa Sen quy mô 2.000 chỗ ngồi trong khu công viên CV1 Cầu Giấy. Một nhà hát hiện đại nhất thủ đô với 6 tầng, thiết kế hình bông sen nổi trên mặt nước, trong nhà hát có sân trượt băng, khu vui chơi giải trí… Nhưng gần 1 năm sau đó, lãnh đạo UBND TP.Hà Nội đã ký quyết định dừng triển khai.

Hiện nay ở nhà hát Trần Hữu Trang có 3 đoàn cải lương đang hoạt động, nhân sự cũng gần 100 người nhưng theo như chia sẻ của ông Phan Quốc Kiệt, Phó giám đốc nhà hát, thì mỗi tuần chỉ có một suất diễn, có thể sắp tới sẽ tăng thêm để sân khấu “sáng đèn” nhiều hơn. Tình hình này cũng bởi cải lương đã qua giai đoạn “hoàng kim” để thu hút khán giả đến rạp.
Còn nói về cơ sở vật chất khi được xây mới và đưa vào hoạt động, ông Kiệt cho biết: “Chúng tôi chỉ là những người thụ hưởng. Trước kia rạp Hưng Đạo rất cũ kỹ, tôi cũng từng là diễn viên nên hiểu rất rõ. Còn giờ rạp được xây mới thì sân khấu thấp, khán phòng cũng nhỏ hơn. Cải lương cũng có đặc thù vì có những vở diễn cần đại cảnh, trần sân khấu thấp thì khi dàn dựng chúng tôi phải tính toán để phù hợp với kích thước của sân khấu hiện tại”.
Nói về hướng giải quyết những bất cập, khó khăn ở thời điểm hiện tại khi mà nhà hát xây mới nhưng kết cấu về kỹ thuật, điều kiện vẫn không đảm bảo, ông Kiệt nói thêm: “Khi thầy Trần Ngọc Giàu (Giám đốc nhà hát – PV) về tiếp quản cũng có những hướng để khắc phục về chuyên môn như vị trí của dàn nhạc ngồi chưa phù hợp thì đành phải gỡ bớt hàng ghế khán giả để có chỗ ngồi, vị trí của bộ phận âm thanh ánh sáng được bố trí trên lầu giờ phải chuyển xuống dưới để phù hợp hơn… Nói chung trên cơ sở thực tế khắc phục được cái gì chúng tôi sẽ khắc phục cái đó. Với chúng tôi ở góc độ chuyên môn thì chúng tôi sẽ làm và tính toán phù hợp với thực tế, để làm sao phục vụ tốt hơn cho vở diễn. Với mái gầm thấp ở hai bên sân khấu thì mình phải làm những tạo cảnh thấp lại, chuyển cảnh sao cho phù hợp. Phòng hóa trang ở trên lầu, thì diễn viên cũng gặp khó khăn khi di chuyển xuống sân khấu, họ cũng phải canh thời gian để xuống cho kịp phân cảnh diễn… Vất vả nhưng cũng phải chịu thôi”.
“Bản thân tôi và các nghệ sĩ khi nhà hát được xây dựng mới lại cũng kỳ vọng nhiều về điều kiện vật chất, âm thanh, sân khấu, một không gian đẹp… nhưng thực tế hiện trạng thì phải chấp nhận. Trong quá trình tiếp quản rạp, biểu diễn, mình vận hành thì mới phát hiện, thấy được cái gì chưa tốt. Chúng tôi đang rà soát lại hết để có báo cáo rồi xin khắc phục như thang máy, đường ống thoát nước, báo cháy… trong thời gian tới”, ông Kiệt chia sẻ thêm

https://thanhnien.vn/van-hoa/nha-hat-cai-luong-vua-xay-130-ti-dong-o-tphcm-gio-ra-sao-1012792.html

NSND Bạch Tuyết: Tự hào “viên ngọc” cải lương 100 tuổi: Cải lương không bao giờ chết

06/10/2018 05:00
LTS: Nhân bộ môn nghệ thuật cải lương Việt Nam tròn 100 năm hình thành và phát triển, Báo Người Lao Động khởi đăng loạt bài nhìn lại để thấy điều gì đã làm nên sức sống của bộ môn nghệ thuật độc đáo này

Cải lương vẫn tiếp tục sinh tồn như chính bản chất của loại hình, vừa có tính chọn lọc để dung nạp cái mới vừa thích nghi với hoàn cảnh

Nghệ thuật dĩ nhiên là mang lại giá trị văn hóa, giá trị thẩm mỹ; cải lương là một bộ môn nghệ thuật, hẳn là không nằm ngoài các giá trị mà nó cống hiến cho cộng đồng. Ra đời trong hoàn cảnh đất nước bị đô hộ, cải lương một mặt mang tinh thần yêu nước và ý thức chống ngoại xâm giành lại độc lập.

Phong cách riêng làm nên dấu ấn

Trước tiên, phải nói cải lương là một loại hình kịch hát có nguồn gốc từ miền Nam Việt Nam, hình thành trên cơ sở dòng nhạc đờn ca tài tử và dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long, nhạc tế lễ.
Tự hào “viên ngọc” cải lương 100 tuổi: Cải lương không bao giờ chết – Ảnh 1.

NSND Bạch Tuyết với những vai diễn để đời Ảnh: THANH HIỆP

Giải thích chữ « cải lương » theo nghĩa Hán Việt, giáo sư Trần Văn Khê cho rằng: « Cải lương là sửa đổi cho trở nên tốt hơn », thể hiện qua sân khấu biểu diễn, đề tài kịch bản, nghệ thuật biểu diễn, dàn nhạc và bài bản.
Tự hào “viên ngọc” cải lương 100 tuổi: Cải lương không bao giờ chết – Ảnh 2.

NSND Bạch Tuyết luôn dìu dắt thế hệ nghệ sĩ trẻ tiếp bước trên con đường giữ độ sáng cho viên ngọc cải lương 100 tuổi Ảnh: THANH HIỆP

Về thời gian ra đời, theo Vương Hồng Sển: Tuy có người cho rằng cải lương đã manh nha từ năm 1916 hoặc là 1918 nhưng kể từ ngày 16-11-1918, khi tuồng « Gia Long tẩu quốc » được công diễn tại Nhà hát Tây Sài Gòn, cách hát mới lạ này mới bành trướng không thôi, mở đầu cho nghề mới, lấy đờn ca và ca ra bộ ra chỉnh đốn, thêm thắt mãi, vừa canh tân vừa cải cách… nên cải lương hình thành lúc nào cũng không ai biết rõ…

Nói đến dấu ấn của cải lương thời vàng son, chính phong cách của mỗi đoàn, mỗi ông bầu, bà bầu gánh hát muốn gầy dựng cho thương hiệu của mình đã làm nên sự đa dạng, phong phú cho đời sống sân khấu cải lương. Ví dụ trước 1975, có Đoàn Cải lương Hoa Sen của nghệ sĩ Bảy Cao diễn những vở có yếu tố điện ảnh, có những kỹ thuật hiện đại nhất thời bấy giờ. Nên cải lương là hiện đại nhất, có thể tiếp nhận tất cả các loại hình nghệ thuật khác, làm giàu thêm cho sự lấp lánh của cải lương.

Từ trái tim nghệ sĩ

Nghệ thuật nói chung, cải lương nói riêng luôn là sự phản chiếu đời sống xã hội, tâm trạng con người.

NSND Năm Châu, thầy của tôi, từng nói, chỉ có điều, chất lượng phản ảnh có đến được với công chúng, có đánh thức thực tế, có góp phần thanh lọc tâm hồn khán giả hay không đó là điều những người làm nghệ thuật cải lương cần suy nghĩ. Tôi đi theo kim chỉ nam của thầy, từ cách dạy, cách suy gẫm cho vai diễn đến cách tiếp cận khán giả, theo quan sát của thầy Năm Châu, Phùng Há, tất cả mọi thứ đều xuất phát từ trái tim người nghệ sĩ biết đau nỗi đau của nhân thế. Cải lương, vì vậy, sản sinh nhiều con người vận hành nghệ thuật bằng lương tri, không xem nghề hát là chốn để mưu cầu danh lợi, biết đau nỗi đau thời cuộc. Và chính vì thế, biết bao thế hệ nghệ sĩ 100 năm qua đã góp phần làm nên kỳ tích trên mặt trận tư tưởng, dùng ngòi bút và sự tỏa sáng trên sàn diễn để đồng cảm cùng người xem, tạo nên sức mạnh phi thường: hướng đến tinh thần yêu nước của nhân dân.

Trăn trở lớn nhất

Tôi cho rằng cải lương là một loại hình nghệ thuật sân khấu đi cùng dân tộc, sống cùng dân tộc, vui buồn cùng dân tộc. Do đó, cải lương không bao giờ chết mà chỉ thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của xã hội. Cải lương hiện nay vẫn tiếp tục sinh tồn như chính bản chất của loại hình, vừa có tính chọn lọc để dung nạp cái mới vừa thích nghi với hoàn cảnh. Bản thân cải lương cũng đang chiếm ngự một vị thế đĩnh đạc trên các kênh giải trí, các nền tảng thiết bị công nghệ.

Với người nghệ sĩ, nỗi trăn trở lớn nhất, duy nhất là tác phẩm. Chúng tôi không có thói quen ngồi than thở, trách móc mà chú tâm đi tìm nguồn cảm hứng từ những kịch bản sân khấu, nếu ít ỏi, khan hiếm thì đi tìm trong kịch bản văn học trong tác phẩm văn học, cổ điển lẫn đương đại.

Nếu còn lại điều gì để lo lắng, mất ngủ chính là làm sao để những thành quả sáng tạo trên được tiếp thị và trao tận tay khán giả một cách đàng hoàng, văn minh và trọn vẹn nhất. Ấy là một nhà hát biểu diễn nghệ thuật sân khấu chuyên nghiệp, là không gian nghệ thuật mà thật sự đến giờ vẫn chỉ là… trong mơ!

Cách tân là một nhân tố, một phẩm chất của nghệ thuật, nó lại là ngọn nguồn mang tính bản chất hình thành của cải lương. Theo tôi, những mẫu nhân vật như Nguyệt (trong « Tô Ánh Nguyệt »), Lựu (trong « Đời cô Lựu ») đều phảng phất tinh thần của « phụ nữ mới », của hơi hướng Tự lực văn đoàn, của sự du nhập văn học cổ điển Pháp trong tiến trình hoàn thiện chữ quốc ngữ, hiện đại nền quốc văn Việt Nam. Tính chất ấy đến nay vẫn tiếp tục rất cần cho sân khấu cải lương, không chỉ trong nghệ thuật ca diễn mà còn trong kịch bản, dàn dựng, âm nhạc…

Kỳ tới: Biến nhạc cụ Tây thành guitar cải lương

Đồng hành cùng sức sống dân tộc

Đi qua 100 năm, cải lương luôn đồng hành cùng sức sống dân tộc, là « vũ khí » cùng góp tiếng nói phản kháng các cuộc áp bức, đô hộ; là tiếng lòng khao khát hòa bình, độc lập, thể hiện tình yêu non nước của nhân dân Việt Nam; đồng thời kêu gọi đoàn kết, giữ gìn, bảo vệ, phát huy nét đẹp ngàn đời của văn hóa dân tộc. Tất cả đã tạo nên giá trị nền tảng của bộ môn nghệ thuật cải lương mà những nghệ sĩ tiền bối đi trước như: nhạc sĩ Nguyễn Quang Đại, Mộc quán Nguyễn Trọng Quyền, nhạc sĩ Cao Văn Lầu, Năm Nghĩa, Năm Châu, Phùng Há, Bảy Nam, Ba Vân, Tám Vân, Thành Tôn, Kiên Giang, Hà Triều, Hoa Phượng, Viễn Châu, Chi Lăng… và rất nhiều nghệ sĩ, đạo diễn, soạn giả, danh cầm tài hoa đã mài giũa thành viên ngọc quý mang tên cải lương.
NSND Bạch Tuyết
https://nld.com.vn/van-nghe/tu-hao-vien-ngoc-cai-luong-100-tuoi-cai-luong-khong-bao-gio-chet-20181005212813134.htm

TS Lê Hồng Phước : Tự hào « viên ngọc » cải lương 100 tuổi (*) « Hôn phối » nghệ thuật Đông – Tây

08/10/2018 05:00

Cải lương ra đời vừa mang tính kế thừa sân khấu truyền thống vừa đón nhận cái mới từ văn hóa phương Tây. Đó là « tính mở », « tính động » của cải lương, đúng với tên gọi đổi mới, canh tân của nó

Cải lương là đặc sản văn hóa của người Nam Bộ, ra đời trong làn sóng canh tân đầu thế kỷ XX trên nền tảng của hát bội và nhạc tài tử. Tuy nhiên, nếu bàn về những ngày đầu của cải lương mà bỏ qua « yếu tố Tây », có lẽ là một thiếu sót.

Cải lương « chất Tây » ra đời

Từ rất sớm, Pháp đã đưa kịch nghệ của họ sang Nam Kỳ để phục vụ trước nhất cho quân đội viễn chinh. L’Opéra de Saigon (Nhà hát Thành phố bây giờ) xây theo kiểu Pháp được khánh thành vào năm 1900. Năm 1906, đờn ca tài tử Nam Bộ đã sang biểu diễn tại hội chợ Marseille. Như thế, các nghệ nhân của ta cũng đã có dịp biết đến nghệ thuật của các nước khác.

Nghệ sĩ và các nhà trí thức của ta trong những năm hình thành cải lương đã hiểu biết nhiều về văn học, kịch nghệ và phim ảnh Pháp. Để từ đó, họ đưa « chất Tây » vào trong nền nghệ thuật mới (cải lương). Soạn giả đầu tiên của gánh hát Thầy Năm Tú – ông Trương Duy Toản – cũng là dân Tây học. Ông Trương Duy Toản đã ra nước ngoài nhiều lần, từng đến Paris – thủ đô nước Pháp.

Hôn phối nghệ thuật Đông - Tây - Ảnh 1.

Những vở cải lương mang tính đương đại phản ánh cuộc sống mới được cảm tác từ tác phẩm văn học nước ngoài đã xuất hiện trên sàn diễn Sài Gòn những năm 1960 Ảnh: HUỲNH CÔNG MINH

Thời kỳ đầu, nghệ thuật cải lương cũng có tuồng đề tài cổ như hát bội, lấy từ truyện Trung Hoa, như: « Triệu Tử đoạt ấu Chúa », « Đắc Kỷ thọ hình »… Bên cạnh đó, những vở cải lương khai thác văn học, kịch nghệ và phim ảnh phương Tây (chủ yếu là Pháp) bắt đầu xuất hiện. Những người tiên phong cho khuynh hướng này có thể kể đến: Năm Châu (Nguyễn Thành Châu), Trần Hữu Trang, Lê Hoài Nở, Huỳnh Năng Nhiêu (Bảy Nhiêu), Tư Chơi (Huỳnh Thủ Trung), Ngô Vĩnh Khang…

Nhiều vở cải lương « có chất Tây » lần lượt ra đời. Tuồng « Tô Ánh Nguyệt » được cho là lấy cảm hứng từ « Back Street » – (tiểu thuyết của nhà văn nữ người Mỹ Fannie Hurst, năm 1931); « Tơ vương đến thác » – (phóng tác theo tiểu thuyết năm 1848 « La Dame aux Camélias » – Trà Hoa Nữ của Alexandre Dumas (con); « Áo người quân tử » từ phim Pháp « Un Homme en habit » năm 1931; « Sĩ Vân công chúa » phỏng theo tiểu thuyết Pháp « Tristan et Iseult » năm 1900; « Giá trị và danh dự » phỏng theo vở kịch nổi tiếng « Le Cid » thế kỷ XVII của đại văn hào Pháp Pierre Corneille; « Túy hoa vương nữ » phỏng theo kịch « Marie Tudor » năm 1833 của đại văn hào Pháp Victor Hugo…

Soạn giả cải lương thời kỳ này không lấy lại nguyên tên của tác phẩm Tây, họ am tường tác phẩm Tây và lấy cái tinh thần chính của tác phẩm đó để đặt tên cho vở cải lương phóng tác. Họ có một nền Tây học rất vững và có lối dịch rất lãng mạn và ăn khách. Chẳng hạn, tiểu thuyết « La Dame aux Camélias » của Alexandre Dumas (con) kể về mối tình ngang trái giữa một kỹ nữ và một chàng trai con nhà tư sản giàu có. Nàng phải âm thầm hy sinh tình yêu vì hạnh phúc của người tình mặc cho bị hiểu lầm, để trước lúc lâm chung vẫn còn gọi tên chàng. Soạn giả Ngô Vĩnh Khang đặt tựa cải lương « Tơ vương đến thác » đã nói lên tất cả.

Tiếp thu cái mới

Về cách dàn dựng sân khấu, cải lương dựng theo lối mới của kịch nghệ Tây, khác hẳn với sân khấu hát bội truyền thống. Có màn hạ xuống kéo lên, có vẽ tranh để tạo cảnh cho các màn khác nhau trên sân khấu, có sử dụng nhạc Tây viết lời Việt, bên cạnh dàn nhạc cổ thì có dàn nhạc Tây với piano, saxo, violon, guitar… để đệm khi trên sân khấu cần nhạc Tây hoặc hòa tấu lúc mở màn, đóng màn.

Hôn phối nghệ thuật Đông - Tây - Ảnh 2.

Cảnh trong vở “Mùa Xuân của nàng” của tác giả Hà Triều – Hoa Phượng Ảnh: HUỲNH CÔNG MINH

Về bố cục, cải lương có phân ra màn, cảnh hẳn hoi giống như kịch cổ điển Pháp. Nghệ sĩ hóa trang cũng theo kiểu kịch Tây là rất đời thường khi hát tuồng xã hội. Dù đó là hát tuồng đề tài cổ thì lối hóa trang cũng nhẹ nhàng gần với đời thường chứ không hóa trang cách điệu và đậm như bên hát bội.

Cải lương buổi đầu có học theo kịch cổ điển Pháp nhưng không rập khuôn. Kịch cổ điển Pháp có nguyên tắc gọi là « Luật Tam Nhất » (Règle des 3 Unités). Theo đó, một vở kịch phải tuân thủ 3 điều sau đây: 1. Thời gian: câu chuyện diễn ra trong 1 ngày; 2. Địa điểm: chỉ diễn ra ở một nơi; 3. Cốt truyện: vở kịch chỉ tập trung thắt nút và mở nút 1 chuyện chính mà thôi. Nguyên tắc này nhằm tạo sự dễ hiểu cho người xem. Trong 3 quy định đó, có lẽ cải lương chỉ giữ được điều thứ 3, còn 2 điều kia cải lương rất khó tuân thủ. Kịch cổ điển Pháp cũng có nguyên tắc là không để cảnh bạo lực chém giết và cảnh kín đáo yêu đương trên sân khấu nhằm tránh gây khó chịu cho người xem. Nhưng cải lương buổi đầu có lẽ chỉ giữ được điều không đưa cảnh kín đáo lên sân khấu, còn những màn đánh nhau để tạo hồi hộp và sinh động thì cũng cần, đương nhiên là đánh nhau « theo kiểu cải lương ».

Như vậy, cải lương ra đời vừa mang tính kế thừa sân khấu truyền thống vừa đón nhận cái mới từ văn hóa phương Tây. Đó là « tính mở », « tính động » của cải lương, đúng với cái tên cải lương – tức là đổi mới, canh tân; đúng với tôn chỉ của cải lương mà đoàn Tân Thinh đã đưa ra vào năm 1920 với đôi câu đối treo trước rạp:

Cải cách hát ca theo tiến bộ

Lương truyền tuồng tích sánh văn minh. 

Trí thức Tây học quyết định canh tân

Trong 3 miền của Việt Nam, Nam Kỳ là thuộc địa chính thức của Pháp. Khi lấy được Nam Kỳ, Pháp dần áp đặt nền giáo dục kiểu Pháp và đẩy lùi dần nền giáo dục Nho giáo. Năm 1864 là kỳ thi Hương cuối cùng ở Nam Kỳ. Hệ thống trường học kiểu Pháp được thiết lập, tiếng Pháp được chính thức đưa vào giảng dạy. Đến đầu thế kỷ XX, trí thức Tây học của Việt Nam đã có nhiều. Vừa có Tây học vừa giỏi Hán học, họ chính là những người góp phần quyết định trong việc canh tân sân khấu truyền thống (hát bội).

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 6-10

Kỳ tới: Năm Châu – Soạn giả canh tân kỳ tài

TS Lê Hồng Phước (Trường Đại học KHXH&NV TP HCM)