Catégorie : CA TRÙ

DANG HOANH LOAN: Nghệ sĩ Ca trù Nguyễn Thị Chúc

FR

Nghệ sĩ Ca trù Nguyễn Thị Chúc

861 viewsApr 15, 201981ShareSaveDang Hoanh Loan 7.89K subscribers Nghệ sĩ Ca trù Nguyễn Thị Chúc, bậc nghệ sĩ tài danh cuối cùng của nghệ thuật Ca trù đã mất cách đây đôi năm. Bà ra đi nhưng cũng đã kịp đào tạo cho đất nước nhiều nghệ sĩ Ca trù trẻ hát hay phách giỏi. Bà mới được nhà nước truy phong danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân.

Những nhạc cụ được sử dụng phổ biến trong Ca Trù

Những nhạc cụ được sử dụng phổ biến trong Ca Trù

5 Tháng Sáu, 2020 00SHARES1.4kVIEWSShare on FacebookShare on Twitter

Ca trù là một trong loại hình âm nhạc truyền thống của Việt Nam xuất hiện vào đầu thế kỷ XVI. Trải qua những biến cố thăng trầm lịch sử, có lúc tưởng chừng như không thể tồn tại được, nhưng với những đặc trưng về loại hình nghệ thuật độc đáo, sự phối hợp tuyệt vời giữa ca từ và giọng hát hoà cùng các nhạc khí, ca trù vẫn khẳng định vị trí của mình và luôn được người thưởng thức âm nhạc đánh giá cao về mặt nghệ thuật. Để mọi người có thể hiểu hơn về hình thức âm nhạc của Ca trù, tôi sẽ giới thiệu với các bạn bài viết về các nhạc cụ trong hát Ca trù. (Bài viết có sự tham khảo tư liệu của nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan)

Hát ca trù được tạo bởi sự kết hợp của 4 loại nhạc cụ: đàn đáy, cỗ phách, cặp sênh và trống chầu. Đây là các nhạc cụ cơ bản để đệm hát, múa cho đào nương. Âm hưởng đặc sắc của Ca trù chỉ sinh ra khi có sự tham gia của đàn đát và cỗ phách – hai nhạc cụ có tính chuyên biệt này. Có thể nhận thấy không có sự tham gia của hai nhạc cụ này trong bất kỳ hình thứ nghệ thuật cổ truyền nào khác.

Đàn đáy

Thùng đàn đáy có hình chữ nhật hoặc hình thang, cần đàn dài, cả thân và cần đàn dài khoảng 160cm. Cần đàn có gắn 10 phím với vị trí gắn phím từ khoảng giữa cần đàn tới gần mặt đàn. Đàn có 3 dây. Để đánh, người chơi dùng que gảy, dài từ 5 đến 7cm.

Đàn đáy
Đàn Đáy – Ngồn ảnh: internet

Ở Thọ Xuân, Thanh Hóa truyền rằng: ngày xưa quanh đền Nhà trò có những cồn đất mang tên các nhạc cụ của Ca trù như Cồn Sênh, Cồn Đáy, Cồn Phách. Người ta tìm thấy nhiều bức chạm khắc đàn đáy có từ thế kỷ XV đến XVIII trong các mái đình, đền ở Bắc Bộ và Hà Tĩnh.

Đàn đáy có tính chuyên biệt mà người ta không thể thay thế hay thêm thắt bất cứ các nhạc cụ khác khi đệm các thể cách hát của ca trù.

Cỗ phách

Cỗ phách là nhạc cụ gồm có 1 bàn phách, 1 cặp dùi tròn, một đầu to, một đầu nhỏ, trong đó có 1 dùi được làm bằng 2 mảnh (dùi kép).

Có hai loại phách: phách dài (thanh gỗ) và phách ngắn (làm bằng gộc tre).

Cổ Phách
Cổ Phách – Ngồn ảnh: Đọt Chuối Non

Ngày nay các ca nương hầu hết đều dùng phách ngắn, được làm bằng tre hoặc gỗ dài khoảng 20cm, rộng hơn 5cm, cao 2,5 – 3cm. Phách được coi như “giọng hát thứ hai” của đào nương. Tiếng phách khi thì ríu rít, dồn dập, khoan thai; có lúc lại đối lập, hoặc đồng điệu với giọng hát đào nương. Phách đã làm cho âm thanh của Ca trù trở nên kỳ ảo, hấp dẫn lạ kì và có sức lôi cuốn người nghe.

Cặp Sênh

Cặp Sênh làm bằng hai mảnh gỗ, dài khoảng 20 – 25 cm, bốn cạnh được vê tròn. Đào nương chủ yếu sử dụng cặp sênh khi hát thờ, hát múa Bỏ bộ, hát múa Chúc hỗ, phục vụ trong cung đình.

Hiện nay, ở nhiều câu lạc bộ Ca trù miền Trung vẫn còn theo truyền thống Giáo phường xưa, ca nương khi hát múa thờ tay rung cặp sênh rất điêu luyện.

Trống chầu có hai loại: trống lớn và trống nhỏ.

Trống chầu lớn là loại trống để ở đình làng. Khi đào nương hát thờ, quan viên cầm chầu bằng trống lớn cùng với chiêng và chuông bát. Âm thanh của những nhạc cụ gõ này tạo ra làm lối hát thờ trở nên uy nghiêm và huyền bí.

Trống chầu nhỏ là loại trống có hình dạng giống như chiếc trống đế trong Chèo nhưng lớn hơn một chút, âm thanh trống ấm và đục hơn. Dùi trống làm bằng gỗ găng hoặc gỗ mai, dài khoảng 25 – 30cm (thường được gọi là roi chầu). Khi cầm chầu người ta đánh mạnh roi chầu xuống mặt trống tạo ra âm sắc đặc biệt vừa cao sang, vừa mạnh mẽ, hùng hồn.

Cặp Sên

Đàn đáy, cặp sênh, trống chầu (nhỏ), cỗ phách là bộ nhạc cụ đặc trưng của Ca trù. Ngày nay các đào nương ít dùng cặp sênh hơn. Đây có thể là sự tinh giản hợp lý trong hát ca trù khi nghệ thuật hát đạt tới đỉnh cao.

Cho tới ngày nay, ca trù đã khẳng định được vị trí quan trọng trong nghệ thuật dân gian Việt Nam nói riêng và cả nhân loại nói chung. Hi vọng qua bài viết này, các bạn có thể nắm rõ phần nào các nhạc cụ trong hát ca trù.

THÙY PHƯƠNG: Ca nương Phạm Thị Huệ: Khuôn mặt Thúy Vân, gian truân Thúy Kiều

Ngày 27 Tháng 7, 2016 | 09:15 AM

Ca nương Phạm Thị Huệ: Khuôn mặt Thúy Vân, gian truân Thúy Kiều

GiadinhNet – Mẹ mất khi mới 1 tuổi, 8 tuổi đi học xa nhà, yêu xa suốt 10 năm rồi ly hôn khi cô con gái nhỏ mới chập chững biết đi… là một vài trong số nhiều nỗi gian truân cuộc sống của ca nương Phạm Thị Huệ.

Hai mẹ con ca nương Phạm Thị Huệ. Ảnh: TL

Hai mẹ con ca nương Phạm Thị Huệ. Ảnh: TL

Qua rồi giai đoạn cần một bờ vai

Nhiều người vẫn nhắc đến ca nương Phạm Thị Huệ qua cách ví von: “Khuôn mặt Thúy Vân, gian truân Thúy Kiều!”. Gặp chị, đem câu chuyện ấy nhắc lại, người đàn bà đẹp này chỉ cười. Chị tâm sự: “Có lẽ tôi hơi khác biệt với quan niệm về hạnh phúc mà số đông định nghĩa. Bạn thấy đấy, có người trông thì hạnh phúc nhưng ẩn đằng sau đấy là rất nhiều điều. Có người lại đang cố gắng sống vì sự lựa chọn của mình, cũng là đạo làm người… Bao năm nay, tôi không có người đàn ông bên cạnh, con gái không có cha, tránh sao khỏi sự trống trải, buồn tủi nhưng bù lại là được tự do về cuộc sống, tư duy, hành động. Nếu mình thích làm điều gì đó là có thể dành vẹn toàn cho nó. Đã có lúc, tôi muốn dựa vào một bờ vai, nhưng giai đoạn ấy giờ đã qua rồi”.

Ca nương Phạm Thị Huệ miệt mài, tâm huyết với công việc giảng dạy, gìn giữ tinh hoa văn hóa nghệ thuật qua các làn điệu ca trù bao nhiêu thì lại kín đáo với kí ức đầy biến động bấy nhiêu. Và như một quy luật, điều gì nghệ sĩ tránh nhắc đến thì công chúng lại càng tò mò. Khi chị được hơn một tuổi thì mất mẹ, cuộc sống gia đình nhiều đổi thay. Sau khi bố chị là nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoa Hựu bán nhà dưới Cẩm Phả chuyển lên Bãi Cháy thì Phạm Thị Huệ sớm phải nếm trải cuộc sống tự lập. Dù là trẻ con nhưng những lúc vui buồn đều tha thẩn một mình.

Tám tuổi, Phạm Thị Huệ thi đỗ vào Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia), hòa nhập vào cuộc sống nội trú, xa nhà. Chị kể, bấy giờ một phòng trong kí túc xá có vài cô bạn bằng tuổi chị được xếp ở cùng với các chị lớn hơn. Thời gian đầu, bạn bè khóc sướt mướt vì nhớ nhà nhưng chị gần như không rơi một giọt nước mắt nào. “Không khóc đâu có nghĩa là mình không nhớ, mà nỗi nhớ lúc đó hình như ở sâu thẳm lắm đến mức khó trào ra. Có lẽ vì tôi sớm mất mẹ, sớm phải nếm trải buồn phiền và khi xa nhà, ý nghĩ đầu tiên vụt lóe lên là: Mình được tự do rồi!”, ca nương Phạm Thị Huệ tâm sự.

15-16 tuổi, Phạm Thị Huệ quen biết người mà bây giờ chị gọi là chồng cũ. Đó là một nghệ sĩ violon khá nổi tiếng. Chị trải lòng, chính chị cũng không ngờ rằng, hai người yêu nhau, trải qua 10 năm xa cách, chờ đợi thì sau đám cưới một thời gian ngắn, lúc con gái mới chập chững bi bô thì ước mơ xây đắp hạnh phúc gia đình bỗng chốc tan thành mây khói. Chị nói: “Mối quan hệ của chúng tôi đã bị phản đối ngay từ đầu từ phía cả hai gia đình. Hồi đó, tôi còn trẻ nên cứ băn khoăn đi tìm một lý do mà đến giờ tôi vẫn không tìm nổi. Hai gia đình phản đối là phản đối thôi, những bình luận đa phần thiên về cảm xúc, cảm tính chứ không rõ ràng. Lắm lúc, bạn bè tôi cứ nói đùa, mâu thuẫn ấy như có từ… kiếp trước! Cuối cùng, dù mâu thuẫn vô hình nhưng đổ vỡ, không thể hàn gắn là có thật”.

Hơn 20 năm qua, ca nương Phạm Thị Huệ ở căn nhà bố chị mua cho trong con ngõ nhỏ phố Khương Trung (quận Thanh Xuân, Hà Nội). Thời gian, nhịp sống thời đại như ở mãi ngoài bậc cửa. Trong nhà chị cũng chỉ có chiếc tivi nhỏ, mấy chiếc đàn tì bà, đàn đáy và đôi câu đối trên tường. Con gái chị năm nay đã 17 tuổi có “thâm niên” học ca trù từ lúc 5 tuổi và giờ đang tiếp tục học đàn tì bà. Hỏi về tình cảm của ca nương trẻ Nguyễn Huệ Phương (con gái ca nương Phạm Thị Huệ – PV), chị thừa nhận: “Đó là sự thiệt thòi của cháu vì cho đến giờ vẫn không có được sự quan tâm từ bố. Dù thế nào chăng nữa, tôi vẫn cho rằng người bố trong gia đình giữ vai trò quan trọng mà người mẹ có cố cũng khó lòng thay thế. Nhưng có lẽ “người ta” cũng khổ, vì điều gì đó mà không quan tâm được đến con mình đã là khổ rồi. Huống hồ, anh ấy bây giờ có cuộc sống riêng, cũng đầy biến động”.

Chấp nhận cho con chọn… sai đường

Trò chuyện cùng ca nương Phạm Thị Huệ, thỉnh thoảng chị lại nhận một cuộc gọi điện hỏi han của khán giả về lịch đi nghe hát miễn phí. Chị giải thích thêm, mỗi năm Câu lạc bộ Ca trù Thăng Long, nơi chị và các nghệ sĩ đang nỗ lực gìn giữ và quảng bá ca trù có đến vài tháng miễn phí vé cho người Việt, nhưng lượng người nghe lúc thưa thớt, lúc lại quá ồn ào. Thực tế, những ca nương như chị chưa thể sống được bằng nghề theo đúng nghĩa. Một mình nuôi con, ngày con còn nhỏ, chị phải thuê người giúp việc để đi hát giữ nghề. Ca nương Phạm Thị Huệ tiết lộ, công việc giảng dạy ở Học viện Âm nhạc Quốc gia mới mang đến cho chị sự ổn định, vững vàng để tiếp tục nuôi ý tưởng đưa ca trù xuất ngoại.

Ngày con gái mới 5 tuổi, còn chị đã 30 tuổi, hai mẹ con mới bắt đầu học ca trù từ nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. Bấy giờ, từ thầy đến trò, ai cũng băn khoăn về độ tuổi của chị, nhất là cảnh vừa nuôi con, vừa đi học liệu có nên “trò trống” gì không? Ca nương Phạm Thị Huệ hóa giải băn khoăn ấy bằng ý nghĩ: Mình học để giữ nghề chứ không phải học để thành ca nương. Một giảng viên dạy nhạc cụ truyền thống muốn bền vững, chuyên sâu thì phải học được làn điệu, thể cách của một ca nương.javascript:if(typeof(admSspPageRg)!=’undefined’){admSspPageRg.draw(2013555);}else{parent.admSspPageRg.draw(2013555);}

Say mê các giá trị truyền thống, con gái chị lại sớm nối nghiệp mẹ, được đánh giá là giọng hát ca trù đầy tiềm năng, nhưng như thế không có nghĩa là đời sống nghệ thuật trong gia đình ca nương Phạm Thị Huệ hoàn toàn bình lặng. Chị chia sẻ: “Giữa thế hệ ca nương xưa và nay có khác nhau, nhất là thế hệ trẻ bây giờ đang chịu tác động từ công nghệ, dễ bị cuốn vào các trào lưu thời thượng. Trước hệ lụy này, người lớn cần nhẹ nhàng nhưng tỉnh táo để phân tích cho con cái về nhận thức. Tôi vẫn để cháu đi học hip-hop, dance spost, hát nhạc nhẹ. Có những lần, khi bước đến “cửa” một game show thì cháu dừng lại. Tôi đã trải nghiệm nên hiểu rằng, tuổi mới lớn khó có thể đúng đắn được ngay. Đôi khi, bố mẹ phải chấp nhận việc con chọn sai đường, đi cùng con một đoạn để con tự quay lại”.

Thỉnh thoảng, ca nương Phạm Thị Huệ cũng nghe con gái kể chuyện rằng người nọ, người kia cũng đi hát như hai mẹ con mà kiếm được nhiều tiền, chị từng bế tắc vì không biết nên giải thích thế nào cho con hiểu. Tương tự, ước mơ về nghề nghiệp của Huệ Phương cũng thay đổi nhiều. Từ một cô bé 2 tuổi chăm chú nghe tuồng, chèo… 5 tuổi học ca trù, có lúc lại chỉ thích làm giáo viên giống mẹ, sau đòi đi hát nhạc nhẹ rồi bây giờ đang học đàn tì bà. 17 tuổi, nhận thức của Huệ Phương đã có thể hiểu lời gan ruột của mẹ: “Mỗi người đều có một ước mơ và sứ mệnh riêng. Vấn đề không hẳn đúng hay sai mà là sự lựa chọn và kết quả khác nhau”.

Trong cuộc sống lẫn sự nghiệp của hai mẹ con ca nương Phạm Thị Huệ, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc là mối lương duyên còn hơn ruột thịt. Điều ám ảnh ca nương Phạm Thị Huệ nhất là trước khi cụ Chúc mất, trong nỗi đau đớn của tuổi già, bệnh tật, cụ vẫn cầm đàn, hát mẫu, quên mất rằng mình đang ở ranh giới giữa sự sống – cái chết. Nghệ nhân 84 tuổi ấy luôn tin chị có khả năng đặc biệt nên khi bệnh đau quá, cụ đã hỏi: “Thế cô không có cách nào giúp tôi à?”. Ca nương Phạm Thị Huệ chỉ còn cách niệm Phật để cụ Chúc niệm theo. Khi chị đang niệm dở, cụ Chúc chợt kêu lên: “Niệm như thế cho tôi nhanh… chết à?”. Bây giờ, kể lại câu chuyện này, đôi mắt ca nương Phạm Thị Huệ vẫn long lanh nước. Chị bảo, thế mới biết, nghệ sĩ là những người hồn nhiên cho đến hơi thở cuối cùng.

Thùy Phương

Ngày 27 Tháng 7, 2016 | 09:15 AM

https://giadinh.net.vn/xem-nghe-doc/ca-nuong-pham-thi-hue-khuon-mat-thuy-van-gian-truan-thuy-kieu-20160727081606533.htm

ĐẶNG HOÀNH LOAN: Nghệ sĩ Ca trù trẻ Nguyễn Kiều Anh Hát Đò Đưa

Nghệ sĩ Ca trù trẻ Nguyễn Kiều Anh Hát Đò Đưa

3,829 views•Sep 22, 2019363ShareSaveDang Hoanh Loan 6.45K subscribers Nghệ sĩ trẻ Ca trù át Đò đưa là điệu hát chơi trong nghệ thuật Ca trù. Bài Đò đưa do nghệ sĩ trẻ Nguyễn Thị Kiều Anh hát trích từ bộ đĩa DVD Vọng khúc ngàn năm do Nxb. xuất bản Âm nhạc ấn hành năm 2010.

Thạc Sỹ, NSƯT Lê Thị Bạch Vân – Ca Trù: Bắc Phản | Trình Diễn Và Giao Lưu Nghệ Thuật Ca Trù

Thạc Sỹ, NSƯT Lê Thị Bạch Vân – Ca Trù: Bắc Phản | Trình Diễn Và Giao Lưu Nghệ Thuật Ca Trù

52 vues•11 juil. 202020PartagerEnregistrerKÝ SỰ DI SẢN UNESCO 7,05 k abonnés #Hương_Sắc_Thảo_Mộc_Đoan_Dương