Thí sinh Đặng Ngọc Ngận – 037: “NHẠC VIỆT CHI BẢO” – TRẦN VĂN KHÊ NGƯỜI KHƠI MẠCH SỐNG CHO ÂM NHẠC DÂN TỘC

Nguyễn Quốc Thệ

· 💧♥️Thí sinh Đặng Ngọc Ngận – 037

💧♥️“NHẠC VIỆT CHI BẢO” – TRẦN VĂN KHÊNGƯỜI KHƠI MẠCH SỐNG CHO ÂM NHẠC DÂN TỘC

Đặng Ngọc NgậnHọc viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.Hồ Chí Minh

Giáo sư Trần Văn Khê được sinh ra trong một đêm rằm tháng 6 âm lịch năm Tân Dậu (1921) tại làng Đông Hòa, tổng Thuận Bình, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là tỉnh Tiền Giang). Xuất thân trong một gia đình mà cả bên nội và bên ngoại đều am hiểu nhạc cổ truyền, từ những ngày còn trong bụng mẹ cho đến lúc lớn lên, sự gắn bó với âm nhạc kịch nghệ truyền thống như một “thiên duyên” mà số phần đã sắp đặt sẵn cho cuộc đời Thầy, để rồi sau này, dân tộc ta có một “Nhạc Việt chi bảo” mà thế giới vô cùng trân quý.

1. Giáo sư Trần Văn Khê với những đóng góp lớn lao trong nghiên cứu và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới

Ngày 11 tháng 11 năm 1959, trên tờ báo Journal die Jura người ta đã nhắc đến Thầy rằng, “ông Trần Văn Khê, một người nghệ sĩ, một nhà thông thái và một khách hào hoa”. Từ vùng đất Paris hoa lệ, Thầy đã đi khắp châu Âu để giới thiệu quê hương mình cùng những câu ca điệu hát, qua vốn nhạc thuật cổ kính và tế nhị của một người nghệ sĩ tài hoa. Qua những lần biểu diễn của Thầy, nhân dân quốc tế đã phải thốt lên rằng “thêm một lần nữa, chúng ta ý thức rằng nền văn minh Tây Phương chẳng phải là nền văn minh duy nhất, cũng không phải hẳn là nền văn minh đẹp nhất và tiên tiến nhất…”. Để có được những nhận định như vậy từ bạn bè thế giới, chắc chắn rằng, Giáo sư Trần Văn Khê của chúng ta đã phải nỗ lực không ngừng trong hành trình hoạt động khoa học và nghệ thuật với một niềm hi vọng lớn lao – đem âm nhạc Việt Nam, gắn vào bức tranh văn hóa nghệ thuật toàn bích của nhân loại.

1.1 Trước hết, chúng ta có thể thấy những nghiên cứu về âm nhạc chính là thành quả của cả một đời lao động và cống hiến của Thầy. Từ năm 1954 đến năm 1958, Thầy đã đi sâu nghiên cứu về âm nhạc truyền thống Việt Nam, một mặt phục vụ cho việc hoàn thành luận án của mình, mặt khác đã giới thiệu âm nhạc dân tộc cho những người yêu nhạc trên thế giới. Thầy là người đã đem nhạc Việt góp mặt với nhạc của các nước trên thế giới trong những công trình như: Bách Khoa tự điển về âm nhạc của nhà xuất bản Fasquelles, Gallimard (Pháp); Unione Tipografico Editrice Torinese (Ý); Sân khấu nước Việt trong công trình Sân khấu các nước Á Châu do Jean Jacquot thuộc Trung tâm nghiên cứu Khoa học ở Pháp xuất bản; khảo luận nghiên cứu về âm nhạc truyền thống Việt Nam trên các tạp chí như: Tạp chí Nghệ thuật Á Châu (Arts Asiatiques); Tạp chí Nhạc học (Revue de Musicologie) ở Paris; Tạp chí Pháp – Á (France Asie) ở Tokyo; Tập san của Hội nghiên cứu các vấn đề ở Đông Dương (Bulletin de la Société des Etudes Indochinoises) ở Việt Nam,… cũng như rất nhiều công trình nghiên cứu trên các tạp chí trong nước và quốc tế.

Trong quá trình nghiên cứu âm nhạc truyền thống Việt Nam, Thầy đã dành nhiều thời gian tra thư mục trong thư viện, đến các bảo tàng nghe các băng từ, đĩa hát cũng như đi điền dã, ghi âm chụp ảnh và viết những công trình nghiên cứu hết sức ý nghĩa về âm nhạc truyền thống Việt Nam. Ngày trở về quê hương, toàn bộ “gia tài” mà Thầy tạo dựng đã được đem về cho dân tộc. Với vốn tài sản tinh thần đồ sộ gồm 6.420 cuốn sách; 4.266 tạp chí; 108 bản báo và những cây đàn; những cuốn sổ ghi chép, băng ghi âm và ghi hình nhiều tư liệu âm nhạc quý hiếm mà cả đời Thầy chắt chiu, góp nhặt đã được sắp xếp cẩn thận để đưa về quê nhà sau hơn 55 năm Thầy ở xứ người.

Cả cuộc đời của mình, Thầy thực sự đã góp phần rất lớn lao trong việc nghiên cứu âm nhạc truyền thống Việt Nam. Đó cũng chính là một trong những mục đích mà suốt đời Thầy theo đuổi, minh chứng cho sự cố gắng nỗ lực gieo mầm yêu âm nhạc dân tộc vào trong tâm hồn mọi người.

1.2 Bên cạnh sự miệt mài nghiên cứu về âm nhạc dân tộc, việc quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới cũng là một sự kiên trì không mệt mỏi, khiến nhân loại phải nghiêng mình kính phục Thầy, một người Việt Nam yêu nước và tài hoa.

Từ năm 1958, khi nhận bằng tiến sĩ Văn chương (Khoa Nhạc học) tại Đại học Sorbonne với luận án Âm nhạc truyền thống Việt Nam (La musique Vietnamienne traditionnelle) Thầy đã vô cùng chú ý đến việc quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới. Bằng sự nỗ lực của mình, Thầy đã góp phần đưa Quan họ, Ca trù, Hát bội, Đờn ca tài tử… của nước ta ra thế giới với vai trò là một nhà nghiên cứu khoa học và cũng là một người nghệ sĩ.

Ngoài việc quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới qua các công trình nghiên cứu khoa học, các cuộc diễn thuyết về âm nhạc truyền thống Việt Nam tại các nhạc viện, các trường đại học tại Pháp, Anh; Hà Lan; Thụy Sĩ; Nhật Bản,… Thầy còn đưa nhạc Việt đến với thế giới bằng cách thu đĩa hát cũng như diễn tấu âm nhạc dân tộc trong các buổi hòa nhạc, truyền thanh, truyền hình tại các nước như Pháp, Anh, Thụy Sĩ, Ấn Độ, Ba Tư, Nhật Bản,…

Theo cách nói của Thầy, thì việc quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới với chủ trương khai thác và phổ biến dân ca, cổ nhạc để bảo vệ một kho tàng có thể bị tiêu tan, chọn lọc những bảo vật tiêu biểu cho tinh hoa dân tộc dùng trong việc trình bày văn hóa nước nhà cho người ngoại quốc và làm căn bản cho một nền nhạc Việt sâu sắc và phong phú hơn. Thầy cũng luôn nhấn mạnh một kinh nghiệm sống còn trong quảng bá âm nhạc dân tộc ra thế giới, đó là khi đưa nghệ thuật truyền thống dân tộc ra nước ngoài biểu diễn, phải chú ý kết hợp với giới thiệu, giảng giải ngắn gọn cho người ta hiểu, “chúng ta phải trao cho người nước ngoài cái chìa khóa để vào vườn âm nhạc Việt Nam”.

2. Đờn ca tài tử Nam bộ – Di sản văn hóa nhân loại, một kết quả xứng đáng cho sự cố gắng và nỗ lực của các bậc tiền nhân

Khi xác lập vị trí của Đờn ca tài tử Nam bộ trong nền âm nhạc dân tộc, Giáo sư Trần Văn Khê nhấn mạnh “Đờn ca tài tử là thể loại nhạc thính phòng đặc thù của miền Nam, cũng như Ca trù của miền Bắc và Ca Huế của miền Trung”. Trong khảo cứu của mình, Thầy cũng đã chỉ rõ Đờn ca tài tử hình thành vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, nhờ các nhạc sĩ, nhạc quan của triều Nguyễn theo phong trào Cần Vương vào Nam đem theo truyền thống Ca Huế (thêm chút hương vị xứ Quảng). Theo hành trình Nam tiến, tiếp xúc với văn nghệ dân gian (những câu hò, điệu lý), nhất là phong trào đờn ca ở đây đã sẵn có, Đờn ca tài tử, vì thế mà hình thành và phát triển như một món ăn tinh thần không thể thiếu vắng trong nền âm nhạc truyền thống của dân tộc.

Giáo sư Trần Văn Khê cũng nhấn mạnh rằng “ngoài ý nghĩa là người có tài, “tài tử” trong “Đờn ca tài tử” còn được dùng để chỉ sự không dùng tiếng đờn giọng hát làm kế sinh nhai. Đờn ca tài tử không phải để kiếm sống mà để giải trí, cùng với bạn đồng điệu hòa đờn cho người mộ điệu thưởng thức, đờn hát để vui chơi với nhau. Người đờn tài tử trước đây hễ vui thì đờn chơi, không “hứng” thì thôi chứ không ai có thể bỏ tiền ra mua tiếng đờn của họ. Dù vậy, nhưng họ thường tập luyện rất công phu, phải cố gắng học từng chữ nhấn, chữ huyền, rao sao cho mùi, sắp chữ sao cho đẹp và tạo cho mình một phong cách riêng.

Cùng với những loại hình nghệ thuật truyền thống khác, Đờn ca tài tử cho đến nay, dẫu trải qua biết bao sự thăng trầm, vẫn có một sức sống lâu bền và mãnh liệt, góp vào bức tranh âm nhạc dân tộc Việt Nam cũng như quốc tế một màu sắc rất đặc trưng. Ngày 05 tháng 12 năm 2013, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đó cũng chính là một kết quả xứng đáng cho sự cố gắng và nỗ lực của các bậc tiền nhân, trong đó có sự nỗ lực của Thầy, Giáo sư Trần Văn Khê.

Vào lúc 02 giờ 55 phút, ngày 24 tháng 6 năm 2015, nền văn hóa nghệ thuật của nhân loại nói chung và của Việt Nam nói riêng đã vô cùng đau lòng khi phải chia xa “Nhạc Việt chi bảo” – Giáo sư Trần Văn Khê đáng kính.

Viết về Thầy, tôi không biết phải viết như thế nào cho phải lẽ… Trong cuộc đời mình, tôi đã thật sự vô cùng may mắn khi được gặp Thầy dù là những lần gặp vô cùng ngắn ngủi, khi biết tôi là một người trẻ nhưng cũng có một niềm quý mến âm nhạc dân tộc, đặc biệt là nghệ thuật Đờn ca tài tử và Sân khấu cải lương, trước những ưu tư trong hành trình học tập của tôi, Thầy đã cười thật tươi và động viên rằng “Con đừng quá băn khoăn đi thế nào cho đúng hướng, chỉ cần sống hết lòng với âm nhạc dân tộc, rồi tự khắc con sẽ thấy mình hạnh phúc thôi”… Thầy là vậy đó, với bất kỳ ai cũng nâng niu và thương mến, tựa hồ như cái tình của một người nghệ sĩ với người mộ điệu tri âm của cuộc đời mình…

“Thâu tóm tinh hoa trời đất lại

Nêu cao văn hiến nước non này”

Nhà nghiên cứu Vũ Khiêu đã viết về Thầy như thế. Và theo thời gian, rõ ràng tinh thần, tư tưởng của Thầy vẫn còn sống mãi, sẽ như những tán cây đời tỏa bóng tươi xanh cho mỗi chúng ta hôm nay và ở cả tương lai sắp tới. Cùng với những nỗ lực của tiền nhân, trong đó có sự góp phần rất lớn của Thầy, nhất là việc nghiên cứu và quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam ra thế giới, chúng ta hoàn toàn có thể vững tin rằng âm nhạc truyền thống dân tộc Việt Nam, trong đó có Đờn ca tài tử sẽ phát triển mạnh mẽ, vững bền như tinh thần gieo hạt và truyền lửa của Thầy, Giáo sư Trần Văn Khê – một “Nhạc Việt chi bảo” quý báu của nền văn hóa nghệ thuật nhân loại. —————————————————————————————————

Đặng Ngọc Ngận

Học viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.Hồ Chí Minh

Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur la façon dont les données de vos commentaires sont traitées.