Thí sinh Đào Hiệp Thành – 004: CỔ NHẠC VỚI THẦY TRẦN VĂN KHÊ –MỘT CUỘC GẶP LẠI TUY LẠ MÀ QUEN

♥️

CỔ NHẠC VỚI THẦY TRẦN VĂN KHÊ –MỘT CUỘC GẶP LẠI TUY LẠ MÀ QUEN

Nguyễn Quốc Thệ

1tS4nehhdponsored  · 💧♥️Thí sinh Đào Hiệp Thành – 004

💧♥️CỔ NHẠC VỚI THẦY TRẦN VĂN KHÊ –MỘT CUỘC GẶP LẠI TUY LẠ MÀ QUEN

1.Vào những ngày đầu hè tháng 4 năm 2020 khi gặp khó khăn, trục trặc trên con đường học vấn tại một trường đại học kỹ thuật ở thành phố Hồ Chí Minh, tôi cảm thấy ngột ngạt và khó chịu vô cùng. Tôi quyết định từ bỏ và cho mình một thời gian nghỉ ngơi để bình tâm, hồi hướng lại xem mình đã thực sự đi đúng hướng chưa hay là chỉ đang phiêu lưu với một ngành ổn định và là ngành kiếm ra tiền để có cuộc sống tốt hơn nhưng không thực sự phù hợp với khả năng của mình. Khi đã tự cho mình nghỉ ngơi, đa số thời gian tôi dùng để đi làm thêm và nghe lại những bản ca cổ, những khúc “Đại nhạc”, “Tiểu nhạc” cung đình. Ồ thì ra mình từng có đam mê với quốc nhạc đến thế ư, mình đã từng say mê theo dòng lịch sử dân tộc đến vậy sao, mình đã từng tự hào rằng trong lớp chỉ có một mình mình có thể nói về lịch sử và văn hóa Việt Nam?

Tôi nhớ lại, khi đi học, tôi là một đứa không giỏi tính toán và các môn khoa học tự nhiên cho lắm, cũng ở mức tạm được nhưng tôi lại giỏi về văn chương và lịch sử, tôi có niềm yêu thích những gì cổ kính, qua lời kể của mẹ, những cuốn sách của ông ngoại, tôi thấy được lịch sử hào hùng của dân tộc cùng với nền văn minh rực rỡ của người Việt trải hàng 4000 năm. Điều đó khiến tôi có ao ước trở thành một nhà sử học, truyền thống học sẽ đem quảng bá Việt Nam ra khắp thế giới với đầy đam mê và nhiệt huyết. Nhưng đời sống phũ phàng, gia đình khó khăn, với tư duy nông cạn và non nớt của một cậu thanh niên mới lớn, tôi không nghĩ được gì nhiều, tôi nghĩ mê thì mê thật nhưng ngành xã hội thì không kiếm được tiền phụ giúp gia đình với xã hội hiện tại, nên tôi đã thi vào một ngành kỹ thuật và ước mơ đã tắt từ khoảnh khắc ấy. Cho tới khi tôi nghe lại và cảm nhận sâu sắc mạch sống đang ùa về thì tôi thấy một video clip của thầy Trần Văn Khê nói chuyện về âm nhạc dân tộc trong chuyến về nước năm 1993, tôi đã thấy một sự quen quen đến lạ lùng. Vì hình như trong quá khứ khi mới được gieo những mầm non tự hào dân tộc thì tôi đã có nghe thầy rồi, tôi nghe thầy khi thầy nói chuyện về chữ nhà trên đài truyền hình, tôi nghe thầy nói về phong cách ăn của người Việt trong một chương trình khác tôi đã rất thích và thấy thú vị nhưng với tâm hồn non nớt của tôi lúc đó vẫn chưa thể hình dung được thầy vĩ đại đến mức nào.

Trở lại với hiện tại khi tôi nghe buổi nói chuyện của thầy xen lẫn cảm giác quen thuộc vì cái giọng miền nam rặc của thầy là cảm giác ngưỡng mộ và như có dòng điện chay qua người tôi vậy. Tôi như sống lại và bắt gặp lại chính mình vì tôi được nghe những thanh âm thỏa mãn tôi. Tôi cảm phục vì thầy nói hay quá, ở đây không thể dùng từ gì nữa để diễn tả tài năng của thầy được nữa vì thầy đã ở cái tầm siêu việt rồi. Nhưng đối với tôi thì lần đầu tiên trong đời tôi hiểu và yêu quốc nhạc Việt Nam tới thế. Lần đầu tiên tôi biết phân biệt các loại hình âm nhạc truyền thống, lần đầu tiên tôi được khai thị và sung sướng khi nghe một buổi nói chuyện, tôi như sống lại một cách mạnh mẽ và tìm ra được lý tưởng cho đời mình. Một cuộc gặp gỡ tình cờ tuy quen mà lạ, tuy lạ mà quen và đó là ấn tượng sâu sắc nhất thầy Trần Văn Khê đã để lại trong tôi, tuy chưa bao giờ có diễm phúc được gặp thầy và học thầy nhưng thật sâu trong tâm khảm tôi thấy như được là học trò của thầy, trong lúc tuyệt vọng bất an nhất, thầy đã xuất hiện kịp thời nói cho tôi nghe và đã vạch ra con đường cho tôi tiếp tục cố gắng và phấn đấu. Không chỉ qua lời nói và đam mê động lực bình thường, mà qua hành động và cuộc đời của thầy, đi sâu vào tìm hiểu cuộc đời của thầy tôi thấy dường như có điểm tương đồng và đồng cảm sâu sắc. Thầy là trẻ mồ côi từ nhỏ, tôi cũng mất cha từ năm lên 8, thầy chăm nuôi các em ăn học, tôi cũng phải có một phần trách nhiệm gánh vác gia đình. Đặc biệt, thầy bỏ ngành y để theo học cái mình thích, tôi cũng đang trên bờ vực của sự từ bỏ ngành học của mình.

Còn trung hợp hơn nữa là thầy đã học ở Sorbone Pháp cũng chính là nơi tôi được đi trao đổi một năm. Hai con người, hai thời đại nhưng tôi tưởng chừng như tôi được có sự dự phần vào mối dân liên kết với thầy, cũng như trong một duyên kỳ ngộ thầy đã linh thiêng mà kéo tôi về với hồn cốt dân tộc, tôi luôn thầm cảm ơn và nguyện hương linh thầy luôn phù hộ tôi và phù hộ hết những ai đang trên con đường “ Quang hưng quốc nhạc “ của thầy. Sau lần tiếp xúc đầy bất ngờ như kéo tôi về từ địa ngục đó, tôi đã đăng ký vào trường đại học Văn Hóa cũng như thường xuyên lui tới thư viện của Nhạc Viện thành phố. Đêm đêm, tôi tìm tòi học hỏi nghiên cứu thêm về thầy, càng nghiên cứu tôi càng thấy lôi cuốn hấp dẫn, không chỉ có vậy thầy còn chỉ hướng cho tôi tìm tới một cây đại thụ nữa mà theo thầy người này “Vừa là thầy, vừa là bạn vong niên“. Đó là giáo sư Hoàng Xuân Hãn. Tôi thật sự cảm kích, nể phục và tôn quý nhị vị đại thụ này biết bao. Tôi say đắm trong sự lãng du âm nhạc Việt cũng như tịnh tâm quán tưởng trong cái sự hán nôm thâm trầm. Từ đó đã giúp tôi hoàn thành khóa luận :” Văn hóa giao tiếp của người Việt qua Quốc Nhạc”. Và tôi cũng đã dám khẳng định và nói về thầy trong buổi bảo vệ khi giáo sư của trường Văn Hóa nói rằng những điều mà thầy dạy chỉ là một quan điểm của một nhà nghiên cứu mà thôi, mỗi nhà nghiên cứu sẽ có nhận định khác nhau. Tôi thì không nghĩ vậy vì với tầm vóc của một con người được cả thế giới công nhận thì những gì thầy nói đã được bảo chứng không thể nào là tùy tiện được. Những việc tôi làm và trải qua chẳng là gì đối với con người vĩ đại như thầy nhưng mong đó là những tâm tình ái mộ thầy sâu sắc. Xin kính dâng một nén tâm hương lên Thầy Trần Văn Khê – Người đã kéo cuộc đời con ra khỏi sự u tối!

2.Về những kiến thức thâm sâu về nhạc học của thầy thì nhiều vô tận nhưng đối với tôi một người con gốc Bắc tôi vẫn cảm tưởng gần gũi và tha thiết cũng như càng mến yêu hơn khi thầy nói về Ca Trù và Đàn Đáy. Đầu tiên phải nói rằng Ca Trù là một ngôi nhà mà trong đó chứa đựng cả một gia tài nhạc học âm học và thanh nhạc đất Bắc mà cũng là tạo ra nét giá trị đặc trưng của Việt Nam khác biệt với các nước khác và có thể sánh ngang với các cường quốc có nền âm nhạc lâu đời và phát triển. Chỉ có ba người với ba nhạc khí thôi mà đã làm cho không biết bao nhiêu thế hệ đã say mê ngày đêm. Đầu tiên nói về lời ca tiếng hát đã là một pho chân giá trị nhạc học thể hiện qua giọng ca đầy nội lực và điêu luyện của ca nương gồm các kỹ thuật “Ém Hơi, Nẩy Hạt, Nhả Chữ, Đổ Con Kiến“ tất cả những nghệ thuật đó trên thế giới không đâu có mà chỉ có ở Việt Nam mới có. Nó khác hẳn Yoneins của Thụy Sĩ, khác hẳn Taskhia của Ba Tư. Như vậy tạo nên những âm sắc đặc trưng nghe như nghẹn cổ như ém hơi nhưng lại rất tròn vành rõ chữ. Cái đặc trưng tiếp theo là cỗ phách cũng rất khác và đặc trưng ở chỗ 2 cái dùi gõ được chia ra làm phách con và phách cái khi đánh lên tạo ra hai âm điệu khác nhau, một tiếng đục một tiếng trong, một tiếng trầm một tiếng bổng, một tiếng âm một tiếng dương mà chưa có cái loại nhạc khí bộ gõ nào trên thế giới làm được điều như vậy. Nó phù hợp với thang âm đặc trưng của Ca Trù. Nó không phải là thang ngũ cung cũng càng không phải là thang âm quân bình mà nó là thang âm đặc trưng rất Ca Trù gồm quãng ba trung bình giữa thứ và trưởng tạo nên âm sắc độc đáo cho Ca Trù. Nói tới Ca Trù thì không thể không nói tới “ Đàn Đáy “ một nhạc khí đặc trưng mang tính chất dân tộc và của Việt Nam chứ không nước nào có. Cái độc đáo ở chỗ cây đàn có cần đàn rất dài nhưng phím đầu tiên lại nằm ở giữa thân đàn với ngựa móc dây đàn. Đàn chỉ có 3 dây gồm dây hàn, dây trung, dây tiếu, đánh lên sẽ xuất hiện các hợp âm “tồn tang tính“ và tiếng hợp âm ba lần “ring ring ring” tạo nên cái giá trị nghệ thuật nhạc học khác biệt hoàn toàn với San xian cúa Trung Quốc, Shamisen của Nhật Bản hay Sandze của Mông Cổ. Nó tạo nên một loại âm sắc rất dân tộc và duy nhất dân tộc Việt Nam có và cũng là dân tộc duy nhất có hợp âm của riêng mình mà không theo hệ thống kí âm tây phương. Rồi một nét đặc trưng nữa là chiếc “Trống Chầu“, ở khía cạnh này ta xét một thể đặc trưng đầu tiên từ dụng cụ tạo ra âm trống. Thường thì đối với trống người ta gọi là dùi trống, nhưng đối với trống chầu người ta gọi là roi chầu và chỉ sử dụng một roi chầu dài để gõ và khi gõ phải làm sao cho mặt trống ép sát với đầu roi thì lúc đó âm trống mới chuẩn mới đẹp được. Không chỉ vậy trống chầu đặc biệt ở chỗ nó có ba chức năng. Chức năng thứ nhất là đánh sòng đầu để mở đầu và chấm câu tạo nhịp cho ca nương và đàn đáy. Gõ “tom tom tom“ để sòng đầu và “tom cắc tom“ để chấm câu. Phận sự thứ hai của trống chầu là phê phán nếu ca hay đàn giỏi thì người cầm chầu gõ “tom chát tom“ tức là xuyên tâm nghe rung động con tim hay quá. Nếu ca hay quá đến độ cảm động thì người cầm chầu sẽ gõ “chát tom tom“ song châu hai hạt nước mắt rơi. Nếu ca hay tới độ mê đắm lòng người không còn là tiếng ca tầm thường nữa thì gõ “chát tom tom tom tom“ liên châu nhiều giọt nước mắt rời. Từ đó tạo động lực hoặc nhắc nhở cho ca nương biết mình hay chỗ nào mình sai ở đâu để kịp thời phát huy hoặc điểu chỉnh cho hợp lý. Chức năng thứ ba bắt nguồn từ chức năng thứ hai mà ra đó là giáo dục quần chúng định hướng xã hội theo cái hay cái đẹp. Khi trống chầu gõ phê phán hay dở như vậy thì quần chúng hoặc khách nghe hát cũng biết được đoạn nào hay khúc nào dở câu nào tuyệt cú câu nào chưa tới mà từ đó điều chỉnh cái thú thưởng thức của mình cho thanh tao ý nhị hơn. Tôi có thể khẳng định rằng trên thế giới chỉ có “Trống Chầu“ của Việt Nam là có cả ba chức năng đó mà thôi. Hơn hết nữa cái đỉnh cao của Ca Trù Việt Nam là lời thơ ý nhạc thơ với nhạc gặp nhau như một cuộc hôn nhân đẹp đẽ mà ở đây nó vừa tự do phóng túng mà cũng vừa khuôn sáo rõ ràng. Lời thơ ca trù rất đa dạng và phong phú gồm nhiều thể thơ, 3 chứ 5 chứ 7 chữ lục bát hoặc thậm chí 11 chữ cũng vẫn có nó, tạo ra nhiều lời nhiều điệu phù hợp với sự đa dạng phong phú giàu đẹp của Ca Trù Việt Nam. Nhưng nó cũng có khuôn sáo về thể thức nhất định nếu tìm hiểu kỹ thì sẽ rất tinh vi phức tạp nhưng về cơ bản thì một bài Ca Trù phải đủ 11 câu bất di bất dịch gồm : hai câu lá đầu, hai câu xuyên thưa, hai câu thơ, hai câu xuyên mao, ba câu cuối dồn, kết, keo.

Như vậy Ca Trù đã đạt được đỉnh cao hợp nhất trong thơ có nhạc, trong nhạc có thơ, vừa sâu về ý tứ, vừa tình về nghệ thuật trầm bổng ngân nga. Vừa là nơi tụ hội dân gian hội hè cũng là cái để dâng cúng thần linh và hơn hết nó mang tính giáo dục con người rất cao về chân thiện mỹ, các giá trị văn hóa truyền thống bác học đặc trưng của quê hương xứ sở.

Tưởng nhớ thầy Trần Văn Khê

TP.HCM Ngày 11, tháng 07, năm 2021

Đào Hiệp Thành

Votre commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur la façon dont les données de vos commentaires sont traitées.