Jour : 4 juin 2021

Lạc Thành: Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi ‘giữ xẩm’ cho thế hệ sau

20.02.2018 by Hai Tran Quang

Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi ‘giữ xẩm’ cho thế hệ sau

11:21 23/08/20130Chia sẻhttps://sp.zalo.me/plugins/follow_only?oaid=2754308560683001796&style=blue&customize=false&callback=null&domain=www.nguoiduatin.vn&id=61ac5ea8-05bb-46ef-a97a-4e8fd3d430ffhttps://sp.zalo.me/plugins/share?dev=null&color=blue&oaid=2754308560683001796&href=http%3A%2F%2Fdevelopers.zalo.me&layout=1&customize=false&callback=null&id=fbe8a1a4-23e4-4fef-a600-f16a468a27b4&domain=www.nguoiduatin.vn&android=false&ios=false

Đã gần 10 năm nay, có một người đàn ông luôn muốn lưu giữ vốn âm nhạc cổ truyền ở Việt Nam như: Ca trù, hát xẩm, hát trống quân… để truyền cho thế hệ trẻ, với mong muốn âm nhạc dân tộc sẽ không bị mai một. Đó là nhạc sĩ Thao Giang, hiện đang là phó giám đốc trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam.

Người ta vẫn gọi đùa ông là “ông bầu của nghệ thuật hát xẩm”. “Ông bầu” của ca nhạc, bóng đá… có rất nhiều fan hâm mộ, nhưng nhạc sĩ Thao Giang lại làm “ông bầu” của hát xẩm – “ông bầu” không nhận lương…

Có cả hát xẩm về tàu điện

Chúng tôi đến gặp nhạc sĩ Thao Giang tại đình Hào Nam, Hà Nội – nơi làm việc của trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam, ông và ban lãnh đạo trung tâm vừa có buổi họp để kêu gọi một số doanh nghiệp chung tay giữ gìn các loại hình âm nhạc dân tộc. Đã gần 10 năm nay, ngày nào ông cũng có mặt tại Trung tâm để làm việc và hướng dẫn học viên đàn, hát, phục vụ các buổi diễn ngoài trời cho nhân dân như tại chợ đêm Đồng Xuân, hay đi diễn ở các tỉnh.

Nhân vật - Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi 'giữ xẩm' cho thế hệ sau

Nhạc sĩ Thao Giang cùng diễn viên của Trung tâm và học viên nước ngoài

Theo nhạc sĩ, ông đến với nhạc dân tộc như một cái duyên. Từ năm 8 tuổi, ông đã được học ở Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Năm 1980, ông được bộ Văn hóa cho đi nghiên cứu ở Ấn Độ và Trung Quốc – là 2 trong 5 cái nôi có nền văn minh rất sớm, trong đó có nền âm nhạc. Vì thế, ông rất muốn nền âm nhạc của Việt Nam có những dấu ấn, lưu giữ được nét truyền thống, để có thể giới thiệu cho bạn bè thế giới như nhiều nước đã làm.

Cũng theo nhạc sĩ Thao Giang, hát xẩm là loại hình âm nhạc bình dân, không có đối tượng riêng, ai nghe cũng được và dễ đi vào lòng công chúng. Không giống như ca trù, có những khán giả riêng là những người phải biết thơ Đường, phải biết những cái tích truyện cổ Trung Quốc thì mới thích. Hay hát văn thì đối tượng nghe là những những người theo đạo tứ phủ, hay những người ham mê chuyện lên đồng mới muốn nghe. Đặc biệt, tiếng hát của người hát xẩm không cầu kỳ như những loại hình kia nhưng vẫn có một sự cuốn hút nhất định.

Nhiều người cứ nghĩ rằng, tập hát âm nhạc dân tộc rất khó, nhưng nhạc sĩ Thao Giang cho biết, tập hát Xẩm cũng đơn giản, phương pháp thanh nhạc không cầu kỳ, mình nói chuyện như thế nào thì mình hát lên cái câu như vậy. Thể thơ cũng thế, mỗi bài hát xẩm là một câu chuyện nhỏ, do vậy ngay lập tức thâm nhập vào lòng người. Riêng các nghệ nhân ở Hà Nội rất tài tình vì các nghệ nhân xưa ở đây đã tìm ra một phương thức diễn xướng mà các thế hệ sau này cần học tập. Đó là người ta hát những bài hát có tác giả (khác với làng quê, đôi khi là những bài thơ vô danh hoặc được truyền tụng trong dân gian), mà các tác giả ấy đều là những người nổi tiếng: Nguyễn Bính, Á Nam Trần Tuấn Khải, Tú Xương, Tú Mỡ, Nguyễn Khuyến… Đặc biệt, Hà Nội còn có xẩm tàu điện, dường như, nó chứa đựng cả văn hóa một thời của Hà Nội. Ngày ấy, có những gia đình giàu có còn mời cả “gánh” hát xẩm về nhà biểu diễn mấy ngày. Hát xẩm –  cũng chính là nét văn hóa đậm chất Bắc Bộ.

Nhạc sĩ Thao Giang cho hay, với mong muốn giới thiệu đến công chúng nghệ thuật hát xẩm, ca trù, hát trống quân truyền thống nên vào năm 2006, ông và Giáo sư Nguyễn Minh Khang (Giám đốc trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam) đã đặt vấn đề với UBND phường Hàng Đào, Đồng Xuân và Ban quản lý Chợ đêm phố cổ để có thể tổ chức các đêm diễn âm nhạc truyền thống tại đây. Ban đầu, việc tổ chức này gặp rất nhiều khó khăn vì Trung tâm chưa có diễn viên, cơ sở vật chất còn rất hạn hẹp, ngay cả Ban quản lý chợ đêm phố cổ từng nói với ông rằng: “Khó có thể tổ chức nhiều đêm diễn được, vì sợ không có khán giả…”. Nhưng với quyết tâm đem lại nét âm nhạc cổ truyền cho người dân, nhạc sĩ Thao Giang vẫn làm.

Vốn là giảng viên khoa Nhạc cụ dân tộc ở Học viện Âm nhạc Việt Nam, nên nhạc sĩ Thao Giang đã “nảy” ra sáng kiến là mời những nghệ sĩ có tên tuổi về biểu diễn những tối đầu tiên để thu hút khán giả. Như các nghệ sĩ: NSND Xuân Hoạch, Phạm Văn Ty; NSƯT Thanh Ngoan, NSƯT Hạnh Nhân… Với sự giúp đỡ vô cùng hào hiệp của công ty cổ phần Đồng Xuân, chiếu xẩm đã tồn tại đến tận giờ. Thứ bảy hàng tuần, người ta đến xem rất đông. Đặc biệt không phải chỉ dân Hà Nội mà rất nhiều dân các tỉnh biết tối thứ bảy có hát xẩm là họ đến. Mỗi tối diễn, có đến hàng nghìn người xem, đấy cũng là động lực để Trung tâm và các diễn viên làm việc, hát hết mình vì khán giả.

Nhân vật - Nhạc sĩ Thao Giang: Chúng tôi 'giữ xẩm' cho thế hệ sau (Hình 2).

Nhạc sĩ Thao Giang

Thu hút cả những học viên nước ngoài

Từ những buổi diễn miễn phí tại chợ đêm Đồng Xuân, rất nhiều người đã biết đến “gánh” hát xẩm của nhạc sĩ Thao Giang. Các tour du lịch đi xem rối nước xong cũng ra chợ Đồng Xuân xem hát xẩm, vì không phải mất tiền, không phải xếp hàng và rất vui, lại được tiếp xúc với dân chúng, với các nghệ sĩ trẻ. Người ta cứ hình dung, người hát xẩm toàn những người già hoặc những người khiếm thị, nhưng thực tế thấy toàn các em trẻ và hát rất hay. Năm 2010, nhạc sĩ Thao Giang có nhờ trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội làm điều tra xã hội học, thì thấy rằng có tới 80% người trẻ thích nghe hát xẩm và thích hát xẩm. Điều này lý giải tại sao có rất nhiều người trẻ đến xin học tại những lớp bồi dưỡng nghệ thuật do Trung tâm đào tạo, có cả những em nhỏ 3, 4 tuổi đi học cùng bố mẹ.

Nhạc sĩ Thao Giang tâm sự rằng, điều ông còn day dứt là âm nhạc truyền thống như hát xẩm, hát văn, ca trù, trống quân… chưa được giảng dạy ở trong các trường đại học nghệ thuật. Nó chỉ được truyền miệng trong dân gian, vì thế để duy trì được, phải cần đến sự giúp sức của nhiều người và các tổ chức xã hội. Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam lập ra với mục đích là đưa âm nhạc dân tộc đến gần nhân dân hơn. Hiện nay, ông đã đào tạo được khoảng 10 người – là quân số cố định của Trung tâm để đi biểu diễn. Đó là những người trẻ có lòng đam mê thực sự với âm nhạc dân tộc bởi làm việc ở đây thì lương, thưởng không cao, chủ yếu là nhờ sự hỗ trợ của nhân dân và các mạnh thường quân, ngay cả nhạc sĩ Thao Giang và Giáo sư Khang cũng làm việc… không lương.

Ông kể cho tôi nghe về những ngày đầu Trung tâm biểu diễn ở chợ đêm Đồng Xuân, hợp đồng với Ban quản lý chợ đêm biểu diễn chỉ có hai tháng, thế nên hết hợp đồng, ông và các diễn viên không đến diễn nữa. Thế nhưng, không thấy các diễn viên hát ở chợ đêm, nhiều người đến Ban quản lý thắc mắc và tỏ ý mong muốn được xem hát xẩm hàng đêm. Vậy là Ban quản lý chợ đêm đã chủ động liên lạc với Trung tâm để mở lại các buổi biểu diễn, cứ thế gần 10 năm nay, tối thứ bảy nào các diễn viên của Trung tâm cũng ra chợ đêm Đồng Xuân hát để phục vụ khán giả yêu âm nhạc cổ truyền.

Rồi ông kể cho tôi nghe những kỷ niệm đáng nhớ của khán giả khi xem biểu diễn xẩm, ca trù. Có những khán giả lớn tuổi, tối thứ bảy nào cũng ra chợ đêm để nghe hát. Họ còn tâm sự rằng, hôm nào mưa to, các diễn viên nghỉ, họ ở nhà rất buồn, dường như nghe hát xẩm đã là một thói quen của họ. Có những khán giả nước ngoài như Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc… cũng rất thích nghe hát xẩm và ca trù. Họ còn tìm đến Trung tâm để học hát xẩm, ca trù… Có cả một khán giả người Anh thường xuyên đến Trung tâm để chơi nhạc cụ dân tộc, hay chơi đàn cùng với các diễn viên của Trung tâm. Đây cũng là một tín hiệu đáng mừng của việc quảng bá âm nhạc dân tộc đến với bạn bè quốc tế.

Nhạc sĩ Thao Giang cho biết: “Đến bây giờ, chúng tôi có thể tự tin nói rằng, nghệ thuật hát xẩm đã có chỗ đứng trong lòng nhân dân. Điều quan trọng là chúng ta sẽ gìn giữ như thế nào để hát xẩm luôn là môn nghệ thuật có sức hút. Mới đây, Trung tâm đã phối hợp với bộ Giáo dục và Đào tạo để mở lớp đại học chính quy về âm nhạc dân tộc gồm các môn: Hát văn, ca trù, hát xẩm, hát quan họ và nhạc cụ dân tộc. Thời gian đào tạo là 4 năm và có cấp bằng quốc gia. Đây là tín hiệu tốt cho sự phát triển của âm nhạc dân tộc Việt Nam. Hiện nay, có 16 sinh viên đang theo học khóa I, một sinh viên đang làm luận văn tiến sĩ. Vừa rồi, Học viện Âm nhạc Huế có nói là năm nay đã xin chỉ tiêu cho chúng tôi đào tạo là 50 sinh viên. Nghe thế, chúng tôi rất phấn khởi, bởi vì Học viện cũng như bộ Giáo dục và Đào tạo đã tin tưởng chúng tôi…”.

Lạc Thành

http://www.nguoiduatin.vn/nhac-si-thao-giang-chung-toi-giu-xam-cho-the-he-sau-a98986.html

NGUYỄN VĂN HỌC: Hết lòng với Xẩm

Hết lòng với Xẩm

NGUYỄN VĂN HỌCThứ Ba, 15-12-2020, 15:21+ |  PrintNhạc sĩ Thao Giang và học trò.

Suốt 15 năm đằng đẵng, nhạc sĩ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam không ngừng làm việc, bảo tồn, gìn giữ các làn điệu âm nhạc truyền thống, đặc biệt là nghệ thuật hát xẩm. Ông tự hào: “Trong dòng chảy ồn ã, khắc nghiệt của cuộc sống, dù không được bao cấp, chúng tôi vẫn gắng gượng được, vẫn tự kiếm tiền để nuôi anh em”.

Người mạo hiểm

Từ năm 2005, nhạc sĩ Phạm Minh Khang và nhạc sĩ Thao Giang đã có ý tưởng táo bạo, là “cứu xẩm”. Ban đầu, nhạc sĩ Thao Giang rất lo sợ chẳng có ai đến học dù dạy miễn phí. Nhưng điều bất ngờ là có tới hơn 100 em đến đăng ký học và chủ yếu là thanh niên. Thao Giang nghĩ rằng, lớp trẻ không hẳn đã quay lại với âm nhạc truyền thống, chỉ có điều là người ta chưa “bắt mạch” được thôi. Vậy là hai nhạc sĩ đã có lớp học và Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam được thành lập, lúc đó nhạc sĩ Phạm Minh Khang là giám đốc. 

Từ ngày thành lập, Thao Giang đã tuyên chiến với những khó khăn. Trước hết, ông tuyên chiến với sự rối loạn của các trào lưu âm nhạc. Đó là công việc vô cùng khó khăn, song ông và các đồng nghiệp luôn giữ được sự quyết tâm cao, lại được các nghệ sĩ Thanh Ngoan, Xuân Hoạch, Thúy Ngần, Văn Ty… hết mực ủng hộ, giúp đỡ. Sau đó là những người học trò sớm bộc lộ tài năng, có tâm huyết khiến Thao Giang vững tin hơn. 

Lúc đầu các cuộc họp chủ yếu ở… quán cà-phê. Sau đó Trung tâm đến hoạt động nhờ trong gara ô-tô của một cơ quan. Năm 2007, Trung tâm đi thuê địa điểm, với giá thuê 2 triệu đồng/tháng, nhưng cũng chỉ trụ nổi tám tháng. Tháng 8-2008, GS Phạm Minh Khang và nhạc sĩ Thao Giang lại đi tìm nơi mới. Hai người đã nghĩ đến việc phải đóng cửa Trung tâm tạm thời để tìm nguồn kinh phí và địa điểm. Khi tìm được nơi gửi đồ là một gian phòng của đình Hào Nam (quận Đống Đa, Hà Nội) thì cũng là lúc Trung tâm “vớ được cọc”. Thao Giang tâm sự: “Đúng là trời chẳng phụ người có tâm bao giờ. Chúng tôi được nhân dân cưu mang, đón về đình Hào Nam để chúng tôi hoạt động, cống hiến và tiếp tục nhân thêm lực lượng, đào tạo con người cho đến hiện tại”.

Điều mà Trung tâm làm được, là đã khôi phục được nghệ thuật hát xẩm có nguy cơ thất truyền, khôi phục và tổ chức được ngày giỗ tổ nghề xẩm, đào tạo các lớp hát thế hệ trẻ… Theo nhạc sĩ Thao Giang, Trung tâm đã tìm được gần 100 nghệ nhân trên các miền đất nước: Ca trù, xẩm, chầu văn, trống quân… 

Còn đó những trăn trở

Nhạc sĩ Thao Giang quê ở Thanh Oai – Hà Nội, tốt nghiệp Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam) từ năm 1958. Ban đầu chỉ là học lớp sơ cấp. Sau đó học dần lên, ông được giữ lại làm công tác giảng dạy. Ông cũng là người có nhiều thời gian ra nước ngoài học hàm thụ, biểu diễn giao lưu để học hỏi kinh nghiệm. Ông cũng nhận ra, nghệ thuật âm nhạc truyền thống ở trong nước đang chịu rất nhiều sức ép. 

Nhạc sĩ Thao Giang kể lại rằng, chục năm trước, có nhà quản lý văn hóa tâm sự rằng, Hà Nội là nơi hội tụ tinh hoa cả nước không thiếu loại hình âm nhạc truyền thống nào nhưng lại chẳng có một loại nào riêng, thành ra đi đâu cũng ngại… “đụng hàng”. Thao Giang nói chắc như đinh là có. Ông hát luôn một đoạn và khẳng định đó chính là xẩm tàu điện. Quả thật vậy, tàu điện xuất hiện ở ta từ thời kỳ Pháp thuộc. Sau đó xẩm tàu điện đại diện cho Hà Nội tham dự một liên hoan dân ca toàn quốc và gây được chú ý. Càng tìm hiểu xẩm và điệu tàu điện càng thấy đam mê, quyến rũ. Ông bảo: “Không quyến rũ sao được, khi cuộc sống của dân còn khổ ải, mà lúc cất giọng lên ai cũng thấy lạc quan yêu đời”. 

NSND Xuân Hoạch tâm sự: “Nhạc sĩ Thao Giang là lứa đàn anh của tôi. Anh làm việc hết lòng, nhiệt tình, có khả năng và trình độ về âm nhạc dân gian. Thao Giang lý luận về âm nhạc dân gian cực hay vì ông là người hiểu rất rộng về âm nhạc dân gian. Sau khi nhạc sĩ Phạm Minh Khang qua đời (5 năm trước), anh Thao Giang từ là phó đã đảm nhận chức danh giám đốc Trung tâm và vẫn nỗ lực cho công việc”.

Chương trình “Hà thành 36 phố phường” vào các tối thứ bảy trên phố Hàng Đào – chợ Đồng Xuân (Hà Nội) ngày một phong phú, có thêm nhiều gương mặt trẻ. Hơn chục năm qua, hoạt động liên tục là một nỗ lực không ngừng, trong đó có đóng góp to lớn của Thao Giang. Gánh xẩm vì thế có tên “Gánh xẩm Thao Giang”. Khi tôi hỏi, khán giả đến với “Gánh xẩm Thao Giang” thế nào? Ông nói: “Chúng tôi rất ngạc nhiên vì khán giả đến ngày một đông, đặc biệt là giới trẻ. Người ta cứ nói công chúng quay lưng với nghệ thuật cổ truyền nhưng tôi thấy nếu làm nghiêm túc, chân thực thì ngược lại là đằng khác. Quan trọng là phải diễn làm sao cho người ta không thấy chán. Còn nghệ sĩ Thu Phương, một học trò của nhạc sĩ Thao Giang chia sẻ: “Thầy Thao Giang là người giàu tâm huyết. Nhờ có thầy mà lứa học trò chúng tôi trưởng thành, trở thành những người có đóng góp cho nghệ thuật xẩm của Thủ đô Hà Nội”.

Hiện nay, nhạc sĩ Thao Giang vẫn còn rất nhiều trăn trở. Đó là làm sao đào tạo nhiều người trẻ làm đội ngũ kế cận. Công tác sưu tầm, bảo tồn và phát huy các di sản âm nhạc dân tộc vẫn gặp rất nhiều khó khăn, kết quả của những người làm công tác này rất ít được người dân biết đến. Song những điều đó không làm chùn bước người nhạc sĩ cả đời đắm đuối với nghệ thuật, âm nhạc truyền thống.

https://nhandan.vn/baothoinay-vanhoavannghe-doisong/het-long-voi-xam-628224/

HOÀNG THI: Tâm huyết của các nghệ sĩ ‘cứu’ và bảo tồn hát xẩm

Tâm huyết của các nghệ sĩ ‘cứu’ và bảo tồn hát xẩm

Nhạc sĩ Thao Giang đi đầu trong sưu tầm, phục dựng nghệ thuật hát xẩm. Nhiều nghệ sĩ trong đó có những người trẻ tuổi góp phần nhân rộng và mang lại sức sống cho loại hình này.

Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang ra đời năm 2005 với mục đích khôi phục, bảo tồn các loại hình âm nhạc dân gian, trong đó có hát xẩm. Đây được coi là cái nôi phục dựng, phát triển hát xẩm trong đời sống hiện nay. Nhạc sĩ Thao Giang cho biết, trước đó ông đã mất gần 20 năm nghiên cứu, sưu tầm bài xẩm từ các nghệ nhân dân gian khắp tỉnh thành thông qua phương pháp điền dã. 

Thời đó, phương tiện ghi âm còn hạn chế. Việc ghi chép chủ yếu là bằng trí nhớ, học trực tiếp từ các cụ. Phương tiện đi lại cũng khó khăn. Tuy nhiên, bằng nỗ lực và niềm đam mê, nhạc sĩ Thao Giang đã ghi lại một phần lớn di sản âm nhạc dân tộc trước khi nhiều nghệ nhân hát xẩm qua đời.

Ha-Thi-Cau-6780-1428634134.jpg
Việc cứu xẩm diễn ra giữa bối cảnh chỉ rất ít các nghệ nhân dân gian còn sống. Cụ Hà Thị Cầu cũng đã qua đời năm 2013.

Nhà nghiên cứu khẳng định, xẩm là loại hình âm nhạc dân gian có tính chuyên nghiệp chứ không phải bản năng, thô sơ. Nghiên cứu về hát xẩm, hệ thống lại toàn bộ làn điệu, ông thấy rằng nó được quy định chặt chẽ ở bốn điểm: cấu trúc âm nhạc, văn học, nhạc khí và môi trường diễn xướng.

Xưa nay, nhiều người vẫn nghĩ, hát xẩm là chỉ những người đi hát ăn xin. Thực tế không phải vậy. « Người hát xẩm không chỉ lang thang. Ngoài xẩm chợ, xẩm tàu điện… còn có hát xẩm nhà tơ (hát xẩm thính phòng). Đối chiếu bốn điểm quy chuẩn, chúng tôi thấy trong xẩm thính phòng, cấu trúc âm nhạc không ồn ào, giai điệu nhẹ nhàng, tinh tế hơn, không xô bồ như ngoài chợ mà cũng không trữ tình như trên tàu điện. Về văn học, nó đề cập đến những câu chuyện có tích của Trung Hoa chứ không phải chuyện con tôm, con cá. Về nhạc khí, đàn bầu, đàn hồ được thay cho trống phách vì diễn trong nhà ». Nhạc sĩ Thao Giang cho rằng, việc giới thiệu xẩm phải giới thiệu toàn diện để thấy xẩm là loại hình nghệ thuật có thể sánh ngang với mọi thứ nghệ thuật mà mọi người đã và đang yêu thích.

Nghệ sĩ Quang Long của nhóm Xẩm Hà Thành cũng là một trong những người theo đuổi nghiên cứu nghệ thuật này. Ông cho rằng, xẩm khó tiếp cận với các thế hệ sau bởi chủ yếu được chuyển tải bằng hình thức truyền miệng, không như chèo, quan họ… sớm được đưa lên sân khấu biểu diễn chuyên nghiệp, được biểu diễn thường xuyên trong các dịp lễ hội. Vì thế, việc phục dựng thể loại này trong điều kiện các nghệ nhân đã ra đi gần hết, đưa lên sân khấu là một nỗ lực không hề nhỏ.

Nhạc sĩ Thao Giang, Quang Long, ca sĩ Thanh Ngoan, nghệ sĩ Văn Ty, Xuân Hoạch, Mai Tuyết Hoa, Khương Cường… là những người đi đầu trong việc bảo tồn, gìn giữ thể loại này. Ngoài việc « cứu » một phần di sản mà các nghệ nhân để lại, những người nghiên cứu về hát xẩm còn có trách nhiệm tìm ra quy luật, nguyên lý cổ xưa, rồi bổ sung, sáng tác làn điệu mới phù hợp với nội dung và nhịp sống hiện đại.

Nghệ sĩ không nghĩ tới việc kiếm tiền từ hát xẩm

Các nghệ sĩ theo học xẩm tại Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang phần lớn thuộc thế hệ 8X, đều đã thành nghề, cùng thầy của họ đi diễn nhiều nơi. Ngoài các đêm diễn hàng tuần ở chợ Đồng Xuân và quanh phố cổ được thành phố Hà Nội hỗ trợ một khoản nhỏ, các buổi diễn trong nội thành của nhóm thu được từ 12 tới 16 triệu đồng một đêm. Số tiền này, theo nhạc sĩ Thao Giang, có thể giúp các học trò của ông trang trải việc học nâng cao kiến thức về hát xẩm. 

Nhạc sĩ chia sẻ thêm, các nghệ sĩ trẻ hoàn toàn có thể đi diễn phòng trà kiếm tiền nhưng họ vẫn gắn liền với gánh hát của ông vì đam mê với xẩm và các loại hình âm nhạc dân tộc. « Mục tiêu của chúng tôi là tạo ra những thế hệ nghệ sĩ không chỉ biết biểu diễn mà phải có trình độ lý giải, nghiên cứu, đúc kết, tìm ra quy luật, tiếp tục truyền dạy và sau này có thể sáng tác thêm các làn điệu mới… Các em sau này sẽ là chủ nhân của những di sản tinh thần này », Thao Giang nói.

xam-4679-1428634138.jpg
Các nghệ sĩ biểu diễn trong đêm « Xẩm và Đời » của nhóm xẩm Hà Thành.

Nhóm Xẩm Hà Thành với ba thành viên chính là Quang Long, Mai Tuyết Hoa, Khương Cương vốn cũng từ cái nôi do nhạc sĩ Thao Giang gây dựng, nhưng đã tách ra từ khoảng năm 2009 – 2010 để nhân rộng nghệ thuật hát xẩm đồng thời được hoạt động theo ý thích riêng. Nghệ sĩ Quang Long chia sẻ, để theo đuổi nghệ thuật hát xẩm, các nghệ sĩ đều phải bỏ tiền túi rất nhiều bên cạnh sự hỗ trợ của các đơn vị, bạn bè… 

Theo Quang Long, nghệ thuật hát xẩm vốn không phải để kiếm tiền. Các nghệ nhân dân gian như cụ Hà Thị Cầu, Tô Quốc Phương… đều có cuộc sống vất vả. Họ hát vì niềm đam mê là chính. Các nghệ sĩ ngày nay, cũng không mong muốn kiếm tiền nhờ hát xẩm, mà chỉ mong nghệ thuật này sống lại trong đời sống và ngày càng khẳng định được giá trị của nó. Nghệ sĩ Quang Long cũng mong rằng việc bảo tồn xẩm không chỉ xuất phát từ đam mê, ý thích của các cá nhân, mà được đưa vào chiến lược phát triển văn hóa chung của nhà nước.

Hoàng Thi

https://vnexpress.net/tam-huyet-cua-cac-nghe-si-cuu-va-bao-ton-hat-xam-3175650.html

THƯƠNG HUYỀN : Nhạc sĩ THAO GIANG- cánh chim không mỏi

Nhạc sĩ Thao Giang – cánh chim không mỏi

 09:13 | 06/08/2020 

Mặc dù đã ngoài 70 tuổi, sức khỏe giảm sút nhưng nhạc sĩ Thao Giang – Giám đốc Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam vẫn đeo đuổi, miệt mài nghiên cứu, giữ gìn và lưu truyền các loại hình nghệ thuật dân gian Việt Nam, đặc biệt là hát xẩm.

Một đời nặng lòng với xẩm

Gặp nhạc sĩ trong khuôn viên của đình Hào Nam (phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, TP. Hà Nội), nơi ông nói được nhân dân cưu mang, cho mượn để làm trụ sở hoạt động, tôi mới thấy được tình yêu của ông dành cho âm nhạc dân gian nhiều đến nhường nào. Với mong muốn khôi phục lại những loại hình âm nhạc truyền thống đang dần bị lãng quên, năm 2005, ông cùng cố GS, NGND Phạm Minh Khang thành lập nên Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Những ngày đầu thành lập khó khăn chồng chất khó khăn, kinh phí thì thiếu, trụ sở lại không, ông cùng các cộng sự phải lăn lộn khắp nơi, kêu gọi các nghệ sĩ như: Thanh Ngoan, Xuân Hoạch, Văn Ty, Hạnh Nhân… chung tay giúp đỡ nhưng không lương. Rất may Trung tâm nhận được sự ủng hộ của các nghệ sĩ, cùng với sự đón nhận nồng nhiệt của nhân dân, đặc biệt là sự quan tâm của nhiều bạn trẻ muốn được theo học các loại hình nghệ thuật dân gian, Thao Giang càng thêm vững tin trên con đường “lội ngược dòng” của mình.

Nhạc sĩ Thao Giang chia sẻ về những dự định phát triển âm nhạc truyền thống

Đằng sau dáng người nhỏ của ông là cả bầu trời nhiệt huyết, nỗ lực không ngừng để khôi phục những làn điệu tưởng chừng như đã thất truyền. Ngọn lửa đam mê với âm nhạc dân tộc nhen nhóm trong ông từ những ngày ấu thơ, qua nhiều năm tháng cuộc đời, nó vẫn âm ỉ cháy. Đối với người nhạc sĩ ấy, xẩm hay những làn điệu dân ca khác luôn mang lại bình yên trong tâm hồn con người, để rồi chúng thôi thúc ông phải xắn tay áo lên, đi tìm hướng vực dậy các loại hình âm nhạc truyền thống.

Vào mỗi tối thứ bảy hàng tuần, sân khấu biểu diễn âm nhạc truyền thống trước cửa chợ Đồng Xuân của Trung tâm luôn đông nghịt người xem, đủ mọi lứa tuổi. Đối với những người cao tuổi sống tại khu phố cổ, gánh xẩm nơi đây là điều họ mong ngóng mỗi tuần. Những lời ca, tiếng hát do các nghệ nhân của Trung tâm thể hiện đã gợi lại cho họ những ký ức đẹp về nhịp sống của phố phường Hà Nội thuở nào. Xẩm không chỉ “sống” lại gần hơn với nhân dân Thủ đô mà còn “sống” lại trong lòng thính giả yêu nhạc truyền thống trên khắp cả nước, đặc biệt là nhận được sự quan tâm của các du khách nước ngoài. Có lẽ, đây là tín hiệu đáng mừng đối với những người mà cả cuộc đời nặng lòng với xẩm như nhạc sĩ Thao Giang.

Luôn đặt chữ “tâm” hàng đầu

Nhạc sĩ Thao Giang quê ở Thanh Oai – Hà Nội, học Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Việt Nam) từ năm 1958. Ban đầu chỉ là học lớp sơ cấp. Sau đó học dần lên, ông được giữ lại làm công tác giảng dạy sau mười năm rèn rũa tại Nhạc viện. Ông cũng từng được cử sang Ấn Độ 5 năm để học hàm thụ, biểu diễn giao lưu học hỏi kinh nghiệm. Sau nhiều năm công tác, nhận thấy cách giảng dạy theo lối cũ không còn phù hợp và khơi gợi được niềm đam mê của sinh viên, ông đã mạnh dạn đề xuất lên Khoa được thay đổi giáo trình và phương pháp dạy học, thế nhưng gặp nhiều bất cập nên không thành. Vì tình yêu xẩm quá đỗi nhiều nên nhạc sĩ Thao Giang đã từ bỏ cả cương vị Phó khoa Âm nhạc truyền thống ở Nhạc viện Hà Nội để dồn vào nghiên cứu và tìm ra “hơi thở” mới cho những loại hình nghệ thuật cổ truyền.

Nhạc sĩ Thao Giang

Qua mỗi ngày, quần chúng nhân dân lại biết đến xẩm nhiều hơn. Giọng xẩm từ đình Hào Nam đã vươn xa, vẫy gọi các học viên ở nhiều lứa tuổi khác nhau nhưng cùng chung một niềm đam mê đến Trung tâm để học âm nhạc truyền thống, đặc biệt là sự quan tâm của thế hệ trẻ. Từ chỗ chưa biết kéo đàn, chưa biết nhịp phách, gõ trống, ngân nga trau chuốt câu xẩm… qua sự dìu dắt và chỉ bảo tận tình của nhạc sĩ Thao Giang cùng các nghệ nhân khác, nay họ đã có thể biểu diễn thuần thục và đi diễn cả trong và ngoài nước. Tâm sức của những người thầy như nhạc sĩ Thao Giang đã phần nào được đền đáp xứng đáng.

Để có thể đưa xẩm vào cuộc sống hiện nay, thì ngoài việc giữ gìn và bảo tồn làn điệu cổ, nhạc sĩ Thao Giang còn dày công nghiên cứu, tìm ra những quy luật, nguyên lý xưa để bổ sung, chỉnh lý thành những làn điệu mới sao cho phù hợp với thị hiếu của công chúng hiện đại. Đối với khán giả trong nước, các nghệ sĩ phải biểu diễn làm sao đúng với tinh thần của một loại hình nghệ thuật dân gian vừa dí dỏm, hài hước, đậm chất “quê mùa” nhưng cũng vừa kiêu hãnh, đầy sự tự tôn. Đối với khán giả nước ngoài, họ lại phải biểu diễn sao cho hấp dẫn, dễ nhớ và dễ hiểu mà vẫn không làm giảm đi “bản sắc” vốn rất “đời” của loại hình này. Từ những bộ nhạc cụ đã sờn, cùng với những câu hát mộc mạc, xẩm từ chỗ tưởng chừng như mai một bỗng nhiên “cựa mình”, và ngày càng trỗi dậy, chiếm một vị trí nhất định trong lòng công chúng. Đó là kết quả xứng đáng cho những nỗ lực, sự “vật lộn” quên mệt mỏi của nhạc sĩ Thao Giang.

Cả một cuộc đời gắn bó với nghệ thuật, tình cảm của nhạc sĩ Thao Giang dành cho âm nhạc dân gian, cho Trung tâm và cho các học viên vẫn luôn vẹn nguyên như những ngày đầu. Dù tuổi đã cao nhưng ngày nào ông cũng nghiên cứu các tài liệu, tìm tòi những phương pháp giảng dạy để truyền đạt đến học viên một cách hiệu quả nhất.

Thấm thoắt 15 năm trôi qua, giờ đây Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam của nhạc sĩ Thao Giang và các đồng sự đã tự khẳng định và được khẳng định là một trong những địa chỉ tin cậy trong việc gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian tại Hà Nội, đáng kể nhất là việc khôi phục nghệ thuật hát xẩm Hà Thành.

Trong âm hưởng ngân nga của tiếng sáo, tiếng đàn cất lên từ phía sân đình Hào Nam, các học viên của trung tâm đang say sưa tập luyện, nét mặt họ tươi tắn, vui mừng như được sống với niềm đam mê của mình. Tôi chợt nghĩ, tâm nguyện của người nhạc sĩ sẽ thành sự thật vào một ngày không xa…!

THƯƠNG HUYỀN

https://thoibaonganhang.vn/nhac-si-thao-giang-canh-chim-khong-moi-104989.html