Jour : 9 octobre 2020

PHƯƠNG LAN :Hát xẩm – Hành trình đến di sản – Bài 1: Nghệ thuật của cội nguồn dân gian

Hát xẩm – Hành trình đến di sản – Bài 1: Nghệ thuật của cội nguồn dân gian

Chủ Nhật, 29/12/2019 08:02 | 

Đời sống văn hoá

Cho đến nay, nhiều người vẫn cho rằng xẩm là lối hát của người khiếm thị, ăn xin. Trên thực tế, hát xẩm là thể loại âm nhạc dân gian với lối diễn xướng độc đáo, gắn bó với con người Việt Nam, đặc biệt là với cuộc sống dân dã, thị thành và kẻ chợ.

Diễn xướng dân gian độc đáo

Chú thích ảnh
Tiết mục « Giăng sáng vườn chè » do các nghệ sĩ Trung tâm Âm nhạc truyền thống Thăng Long (Hà Nội) biểu diễn. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Theo nhạc sỹ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam, từ khi ra đời đến khoảng nửa đầu thế kỷ 20, hát xẩm thường được gọi với những cái tên khác nhau như hát rong, hát dạo… Cho đến nay, nhiều người vẫn hiểu xẩm là lối hát của người khiếm thị, ăn xin nhưng đúng ra là người khiếm thị đã dùng nghệ thuật hát xẩm làm phương tiện kiếm sống.

Trên thực tế, hát xẩm là thể loại âm nhạc dân gian chuyên nghiệp, chỉ khác ở chỗ, sân khấu của họ chính là đường phố, là gốc đa, bến nước, sân đình… hoặc đơn giản chỉ là một góc chợ quê nghèo. Có thể nói, hát xẩm là món ăn tinh thần của quần chúng lao động. Trước đây hát xẩm gắn với hoạt động của nhân dân ta trong những vụ nông nhàn. Thường thì sau vụ mùa bội thu, những gánh hát xẩm thường được mời về hát tại tư gia của những gia đình giàu có quyền quý.

Hát xẩm là loại hình âm nhạc vô cùng đặc sắc bởi ở đó là cả một thế giới nội tâm, chứa đựng tâm tư, tình cảm của con người đối với quê hương, đất nước, ca ngợi công cha nghĩa mẹ, ca ngợi tình yêu đôi lứa, tình anh em, bạn bè…

Các bài hát xẩm thường đề cập đến nhiều vấn đề ở mọi khía cạnh, trong mọi tình huống của cuộc sống. Đặc biệt, các nghệ nhân hát xẩm thường chọn thơ văn có tinh thần yêu nước, chống giặc ngoại xâm để thể hiện trong các làn điệu xẩm. Thời phong kiến, hát xẩm là tiếng nói phản kháng lên án những bất công cường quyền, áp bức, bênh vực thân phận bất hạnh nghèo khổ bị chà đạp. Các nghệ nhân hát xẩm còn thường xuyên cập nhật những vấn đề mang tính thời sự, đả kích và phê phán những thói hư tật xấu của xã hội đương thời…

Bên cạnh giá trị nghệ thuật, hát xẩm còn là loại hình âm nhạc dân gian mang đậm tính nhân văn, thẩm mỹ và giáo dục về đạo đức, lối sống của mọi tầng lớp trong xã hội. Với lối kể sâu sắc, khéo léo và hấp dẫn, hát xẩm là một loại hình âm nhạc có một lối diễn xướng dân gian độc đáo trong kho tàng âm nhạc cổ truyền của dân tộc ta. Không chỉ phục vụ cho đám đông ngoài xã hội, người nghệ sỹ xẩm còn sẵn sàng phục vụ theo yêu cầu như trong những dịp hội hè, cưới xin, ma chay, giỗ kỵ. Thậm chí, nhiều khi chỉ đơn giản là “nhờ bác xẩm đánh tiếng giùm” với cô nàng thôn nữ đang đứng bên đàng…

Có một điều đặc biệt là, dù nội dung là nói về tình yêu hay đề tài mang tính đấu tranh, dân vận… các bài xẩm đều được các nghệ nhân « kể » bằng âm nhạc một cách hóm hỉnh, dễ nghe, dễ nhớ. Là sản phẩm của người lao động nên tính chất âm nhạc, lời ca trong xẩm hết sức mộc mạc chân thành, song nó cũng chứa đựng những nội dung tư tưởng sâu sắc. Lời ca trong hát xẩm không chỉ phong phú về thể loại như ca dao, tục ngữ, thơ của các tác giả nổi tiếng, mà còn rất đa dạng về mặt nội dung. Những ca từ của xẩm hàm chứa những triết lý, những lời răn dạy đạo lý ở đời.

Thăng trầm hát xẩm

Chú thích ảnh
Tiết mục hát xẩm “Mục hạ vô nhân” của NSƯT Xuân Diệu – Thành Nam. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Nhạc sỹ Thao Giang cho biết, tham khảo từ các nguồn tài liệu nghiên cứu cho thấy, nghệ thuật hát xẩm xuất hiện từ sớm, có thể được hình thành khoảng thế kỷ thứ 14. Những nghệ nhân trong “làng xẩm” vẫn truyền tai nhau truyền thuyết về ông tổ nghề xẩm. Tương truyền, vua Trần có 2 hoàng tử là Trần Quốc Toán và Trần Quốc Đĩnh. Do tranh giành quyền lực, hoàng tử Trần Quốc Đĩnh bị Trần Quốc Toán hãm hại, chọc mù mắt và bỏ giữa rừng sâu. Trong một lần ngủ mơ, Trần Quốc Đĩnh mơ thấy bụt dạy ông cách làm đàn từ vỏ quả khô và dây rừng. Tỉnh dậy, Trần Quốc Đĩnh mầy mò làm theo hướng dẫn và thật kỳ lạ, cây đàn vang lên những âm thanh tuyệt vời. Những người đi rừng nghe tiếng đàn đã tìm đến và đưa ông về.

Thời điểm lưu lạc ở dân gian, Trần Quốc Đĩnh đã dạy đàn cho người nghèo, người khiếm thị, giúp họ có được niềm vui và cách kiếm sống. Tiếng đồn về tài năng âm nhạc của ông lan đến tận hoàng cung. Nhà vua cho vời ông vào cung hát và cha con nhận ra nhau. Tuy đã trở lại cuộc sống cung đình, nhưng Trần Quốc Đĩnh vẫn tiếp tục dạy mọi người đàn hát kiếm sống. Sau này, hoàng tử Trần Quốc Đĩnh được suy tôn là ông tổ của nghề hát xẩm. Hàng năm, để ghi nhớ công ơn của ông, những người hành nghề hát xẩm đã lấy ngày 22/2 và 22/8 âm lịch là ngày giỗ tổ nghề hát xẩm.

Trong các loại nghệ thuật âm nhạc truyền thống Việt Nam, có lẽ chỉ duy nhất hát xẩm được gọi với tư cách là một nghề để kiếm sống. Trong quá trình phổ biến lối hát xẩm, có người mù hoặc nghèo khổ nhưng rất có năng khiếu về âm nhạc đã vận dụng hát xẩm làm phương tiện kiếm sống, điều này vô hình chung đã đưa hát xẩm trở thành « đặc sản » của những người ăn xin, trở thành một nghề để kiếm sống của những người nghèo nơi thành thị và được truyền dạy từ thế hệ này qua thế hệ khác. Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 là thời gian thịnh đạt nhất của hát xẩm. Lượng người hát xẩm đông nhất là thời kỳ Pháp thuộc và những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Tới giữa thế kỷ 20, nghề hát xẩm vẫn còn với các tên tuổi nghệ nhân tài ba, như: Nguyễn Văn Nguyên – tức cụ Trùm Nguyên, Vũ Đức Sắc (Hà Nội); Thân Đức Chinh (Bắc Giang); Nguyễn Phong Sắc (Hải Dương), cụ Trùm Khoản (Sơn Tây), cụ Chánh Trương Mậu (Ninh Bình); cụ Đào Thị Mận (Hưng Yên); cụ Trần Thị Nhớn (Nam Định); Trần Thị Thìn, Nguyễn Văn Khôi (Hà Đông)… và nhiều nghệ nhân khuyết danh khác.

Từ thập niên 60 trở lại đây, do nhiều nguyên nhân khác, đặc biệt là do quan niệm sai lầm nên nhiều người hát xẩm, các phường xẩm dần tan rã và không hoạt động nữa. Các nghệ nhân xẩm tài danh bước dần vào tuổi xế chiều, rồi lần lượt ra đi, vĩnh viễn đem theo các giá trị nghệ thuật đặc sắc mà họ đã từng lưu giữ và thực hành. Đời sống xã hội của nghệ sỹ xẩm không còn, nghệ thuật hát xẩm đã bị lãng quên, tưởng như đã thất truyền.

Bài 2: Những giá trị độc đáo về văn hóa – xã hộiPhương Lan (TTXVN) Hát xẩm – Hành trình đến di sản – Bài cuối: Tìm chỗ đứng cho nghệ thuật hát xẩm

Nghệ thuật hát xẩm đã lan tỏa và có một chỗ đứng trong làng âm nhạc dân tộc, tuy nhiên loại hình nghệ thuật độc đáo này vẫn đang đối mặt với những khó khăn, cần được sự quan tâm của các cơ quan quản lý văn hóa.

https://baotintuc.vn/doi-song-van-hoa/hat-xam-hanh-trinh-den-di-san-bai-1-nghe-thuat-cua-coi-nguon-dan-gian-20191228075639147.htm

PHƯƠNG LAN: Hát xẩm – hành trình đến di sản – Bài 2: Những giá trị độc đáo về văn hóa – xã hội

Hát xẩm – hành trình đến di sản – Bài 2: Những giá trị độc đáo về văn hóa – xã hội

Chủ Nhật, 29/12/2019 09:07 | 

Đời sống văn hoá

Nghệ thuật hát xẩm chứa đựng những giá trị độc đáo về văn hóa. Dù tính chất âm nhạc, lời ca hết sức mộc mạc chân thành, nhưng các bài xẩm đều có nội dung tư tưởng sâu sắc, hàm chứa các triết lý, lời răn dạy đạo lý ở đời.

Phong phú các làn điệu xẩm

Chú thích ảnh
Tiết mục « Ninh Bình đẹp lắm mình ơi » do các nghệ sĩ CLB Xẩm Yên Phong 2 (Ninh Bình) biểu diễn. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Nhạc sỹ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam cho biết: Theo tài liệu của nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Trần Việt Ngữ công bố năm 1964, hát xẩm có 8 làn điệu chính: Xẩm chợ, xẩm xoan (Chênh bong), huê tình (riềm huê), Xẩm nhà trò (ba bậc), nữ oán (Phồn huê), hò bốn mùa, hát ai, thập ân.

Tuy nhiên, dân gian cũng thường gọi tên các loại xẩm theo một số tiêu thức khác, đó là gọi theo tên bài xẩm nổi tiếng như “xẩm anh Khóa” (theo tên bài thơ được hát theo điệu xẩm Tiễn chân anh Khóa xuống tàu của Á Nam Trần Tuấn Khải), hoặc theo mục đích, nội dung bài xẩm như “Xẩm dân vận” là những bài xẩm được sáng tác để tuyên truyền, vận động quần chúng. Một số nơi gọi xẩm theo môi trường biểu diễn như “xẩm chợ” và “xẩm cô đầu” (hay còn gọi là xẩm nhà tơ, xẩm ba bậc, xẩm nhà trò, xẩm huê tình)…

Riêng tại Hà Nội, còn có một dòng xẩm rất đặc trưng, khác hẳn các địa phương khác, đó là xẩm tàu điện, vì nó thường được hát trên tàu điện. Khi xưa, các nghệ nhân xẩm từ chốn thôn quê ra Hà Nội biểu diễn, để làm vừa lòng nhu cầu thẩm mỹ của người dân chốn đô thị, vốn am hiểu và có trình độ trong việc thưởng thức văn hóa, các gánh xẩm đã khéo léo lồng những bài thơ của các thi sỹ như “Anh khóa”, “Cô hàng nước” (của Á nam Trần Tuấn Khải), “Giăng sáng vườn chè”, “Em đi tỉnh về” của Nguyễn Bính… vào các điệu xẩm, đưa xẩm trở thành loại hình âm nhạc đường phố vô cùng độc đáo, góp phần tạo nên nét đặc sắc riêng văn hóa phố phường của Thăng Long – Hà Nội.

Trong hệ thống làn điệu của xẩm, có những làn điệu hấp dẫn, đặc sắc đến mức các bộ môn nghệ thuật khác như chèo, quan họ và thậm chí ca trù đều phải “vay mượn”, như các điệu xẩm huê tình, xẩm chợ, xẩm xoan… Bài xẩm huê tình khi được các đào nương, kép đàn ca trù du nhập vào trong hình thức ca quán, thường gọi là điệu xẩm cô đầu (hay xẩm nhà trò). Nói vậy để thấy các nghệ sỹ giáo phường ca trù rất tôn trọng nghệ thuật xẩm, họ vẫn giữ chữ “xẩm” ở làn điệu này nhằm chỉ rõ gốc gác của làn điệu.

So với các loại hình nghệ thuật dân gian khác, hát xẩm có một chức năng vô cùng độc đáo – đó là một kênh truyền thông bằng âm nhạc rất hữu hiệu. Theo nhạc sỹ Nguyễn Quang Long, ngay từ khi ra đời, xẩm luôn là một “kênh” thông tin thời sự bằng âm nhạc, được dùng để truyền tải tình yêu quê hương, đất nước, truyền tải những thông điệp mang tính thời sự của xã hội. Điều này đã được minh chứng một cách rõ nét qua những bài xẩm của các nghệ nhân từ xưa đến nay.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và cả trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, xẩm địch vận đã xuất hiện và phát huy vai trò tích cực của mình. Để động viên tinh thần đấu tranh anh dũng của các chiến sĩ trong trận tuyến quyết giữ mạch máu lưu thông cầu Hàm Rồng, nghệ nhân xẩm Minh Sen (Thanh Hóa) đã ôm cây đàn nhị đi khắp mọi nơi trên mặt trận để mang những lời ca hóm hỉnh, mang lại tiếng cười sảng khoái cho các chiến sĩ.

Rồi nghệ nhân xẩm đất Ninh Bình là bà Hà Thị Cầu, người được mệnh danh là “người đàn bà hát xẩm” cuối cùng của thế kỷ 20, tuy không hề biết đến mặt chữ, nhưng cách đây hơn nửa thế kỷ đã sáng tác ra bài xẩm “Theo Đảng trọn đời” theo điệu thập ân với những câu thơ: “Vững tâm theo Đảng nghe con/ Đạp bằng sóng gió sắt son lời thề”. Hay nghệ nhân Vũ Ðức Sắc với bài “Tiễu trừ giặc dốt” hưởng ứng phong trào Bình dân học vụ do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động…

Nói về giá trị của nghệ thuật hát xẩm, nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan đánh giá: Nghệ thuật hát xẩm đã sáng tạo cho âm nhạc Việt Nam một hình thức âm nhạc gọi là “âm nhạc xẩm” với cả một hệ thống các làn điệu khác nhau. Mỗi làn điệu ấy biểu hiện một khía cạnh tình cảm, với cách thưởng thức riêng phù hợp với từng đối tượng khán giả. Tùy theo không gian biểu diễn và đối tượng thưởng thức mà người hát xẩm trình bày những làn điệu riêng.

Không những thế, xẩm là môn nghệ thuật đặc biệt mà người hát xẩm vừa có khả năng chơi nhạc cụ vừa hát. Các nghệ sỹ xẩm rất giỏi trong việc kể chuyện bằng âm nhạc, thông qua mọt bài hát, một trích đoạn xẩm, các nghệ nhân có thể phản ánh đời sống hay các hiện tượng xã hội một cách nhanh nhất. “Tôi cho rằng, xẩm cần được nhìn nhận là một môn nghệ thuật dân gian có giá trị văn hóa nghệ thuật cao”, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan nhấn mạnh.

Gian nan hành trình gìn giữ, bảo tồn

Chú thích ảnh
Lớp truyền dạy nhạc cụ hát xẩm tại huyện Yên Mô (Ninh Bình). Ảnh: Hải Yến/TTXVN

Nhận thấy được thấy giá trị văn hóa độc đáo cũng như tầm quan trọng của nghệ thuật hát xẩm đối với đời sống văn hoá của người dân Việt, khoảng những năm 80 của thế kỷ trước, nhiều nhà nghiên cứu, nhiều nghệ sỹ tâm huyết đã tìm cách khôi phục lại nghề hát xẩm, nhưng không thành công.

Cho đến năm 2005, nhóm các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam gồm Giáo sư, Tiến sỹ Phạm Minh Khang (nguyên chủ nhiệm Khoa Lý luận – Sáng tác – Chỉ huy), nhạc sỹ Thao Giang, nhạc sỹ Hạnh Nhân, Nghệ sỹ nhân dân Xuân Hoạch, Nghệ sỹ nhân dân Thanh Ngoan, Nghệ sỹ ưu tú Văn Ty, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long, nghệ sỹ ưu tú Mai Tuyết Hoa… quyết tâm phục hồi nghệ thuật hát xẩm.

Các nghệ sỹ trong nhóm nghiên cứu vừa tìm kiếm ở nhiều nguồn tư liệu khác nhau, không quản ngại khó khăn, lần tìm đến các nghệ nhân hát xẩm còn sót lại để tìm hiểu, nghiên cứu và ghi nhớ và học lại những điệu hát xẩm, bài xẩm rồi từng bước khôi phục nghệ thuật hát xẩm, đưa loại hình nghệ thuật này trở lại với công chúng. Và thế là, những điệu xẩm chợ, xẩm chênh bong, xẩm riềm huê, xẩm tàu điện, xẩm ba bậc, xẩm thập ân… dần được phục hồi.

Không chỉ nghiên cứu, phục hồi các điệu xẩm, nhóm nghiên cứu còn từng bước đưa nghệ thuật hát xẩm trở lại với công chúng bằng việc cho ra đời của album “Xẩm Hà Nội” cùng một “chiếu xẩm” dân gian mang tên “Hà Nội 36 phố phường” tại chợ đêm Hàng Đào – Đồng Xuân. Từ đó đến nay đã gần 15 năm, chiếu xẩm Đồng Xuân đã thu hút đông đảo người dân thủ đô cũng như du khách trong và ngoài nước, trở thành một điểm đến văn hóa đặc sắc của chợ đêm Hàng Đào – Đồng Xuân vào mỗi tối thứ 7 hàng tuần.

Cùng với việc biểu diễn hàng tuần tại phố cổ Hà Nội, trong một thời dài, Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam còn tổ chức dạy hát xẩm miễn phí cho những người muốn học, với mong muốn nghệ thuật hát xẩm ngày càng được nhiều người biết đến, đặc biệt là các bạn trẻ. Trong nỗ lực đưa hát xẩm trở lại với cộng đồng, năm 2008, Trung tâm phát triển âm nhạc Việt Nam còn tổ chức phục dựng lại lễ Giỗ Tổ nghề hát xẩm truyền thống sau 50 năm gián đoạn.

Sau này, nhóm các nghệ sỹ trẻ gồm Nghệ sỹ Mai Tuyết Hoa (truyền nhân của nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu), nhạc sỹ Nguyễn Quang Long cùng một số người yêu xẩm thành lập nhóm Xẩm Hà Thành (thuộc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc). Các nghệ sỹ vừa  nghiên cứu, bảo tồn nghệ thuật hát xẩm, vừa quảng bá đưa nghệ thuật hát xẩm đến đông đảo công chúng trong và ngoài nước.

3 năm trở lại đây, các nghệ sỹ nhóm Xẩm Hà Thành đều đặn tổ chức các chương trình nghệ thuật tại khu vực đền Vua Lê, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội vào các tối thứ sáu, thứ bảy, chủ nhật hàng tuần. Chương trình dành phần lớn thời lượng giới thiệu và biểu diễn nghệ thuật hát xẩm cùng một số loại hình nghệ thuật dân gian phục vụ du khách trong và ngoài nước.

Trải qua hành trình gần 15 năm nỗ lực bảo tồn, gìn giữ và phát triển, đến nay, nghệ thuật hát xẩm đã có một chỗ đứng trong gia đình âm nhạc cổ truyền dân tộc.

Bài cuối: Tìm chỗ đứng cho nghệ thuật hát xẩmPhương Lan (TTXVN) Hát xẩm – Hành trình đến di sản – Bài 1: Nghệ thuật của cội nguồn dân gian

Cho đến nay, nhiều người vẫn cho rằng xẩm là lối hát của người khiếm thị, ăn xin. Trên thực tế, hát xẩm là thể loại âm nhạc dân gian với lối diễn xướng độc đáo, gắn bó với con người Việt Nam, đặc biệt là với cuộc sống dân dã, thị thành và kẻ chợ.

https://baotintuc.vn/doi-song-van-hoa/hat-xam-hanh-trinh-den-di-san-bai-2-nhung-gia-tri-doc-dao-ve-van-hoa-xa-hoi-20191228131632055.htm

PHƯƠNG LAN: Hát xẩm – Hành trình đến di sản – Bài cuối: Tìm chỗ đứng cho nghệ thuật hát xẩm

Hát xẩm – Hành trình đến di sản – Bài cuối: Tìm chỗ đứng cho nghệ thuật hát xẩm

Chủ Nhật, 29/12/2019 10:03 | 

Đời sống văn hoá

Nghệ thuật hát xẩm đã lan tỏa và có một chỗ đứng trong làng âm nhạc dân tộc, tuy nhiên loại hình nghệ thuật độc đáo này vẫn đang đối mặt với những khó khăn, cần được sự quan tâm của các cơ quan quản lý văn hóa.

Chú thích ảnh
Biểu diễn hát xẩm trong một phiên chợ Xuân. Ảnh: Bá Linh 

Lan tỏa nghệ thuật hát xẩm

Theo nhạc sỹ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam, từ năm 2005 đến nay, 15 năm nghệ thuật hát xẩm trở lại với công chúng, đến nay, nghệ thuật hát xẩm đã có một chỗ đứng trong làng âm nhạc dân tộc Việt. Điều chúng ta có thể nhìn thấy rõ nhất là hát xẩm đã tự thân lan tỏa và hiện diện ở nhiều môi trường, không gian khác nhau. Hát xẩm xuất hiện trong các chương trình biểu diễn văn hóa nghệ thuật lớn, tại các sân chơi âm nhạc, trong phim, trên sân khấu kịch… xẩm đã đi vào trong đời sống văn hóa. Các câu lạc bộ hát xẩm ngày càng nhiều lên. Từ một câu lạc bộ năm 2005, đến nay cả nước đã có trên 20 câu lạc bộ hát xẩm trải dài từ  Bắc vào Nam. . Một số địa phương có câu lạc bộ hát xẩm hoạt động hiệu quả như ở Hải Phòng, Hải Dương, Nam Định, Quảng Ninh, Thái Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Thành phố Hồ Chí Minh…

Không những thế, hát xẩm còn trở thành “sứ giả văn hóa” được các nghệ sỹ mang ra nước ngoài biểu diễn. Các nghệ sỹ đã mang xẩm đi giới thiệu và biểu diễn ở nhiều nước như Nhật Bản, Pháp, Đức, Hàn Quốc, Mỹ, Thái Lan, Trung Quốc… và nhận được sự đón nhận nhiệt tình của khán giả. Có cộng đồng người Việt ở nước ngoài vì mê xẩm nên cũng đã thành lập câu lạc bộ hát xẩm. Có những sinh viên nước ngoài còn xin học bổng để sang Việt Nam học hát xẩm…

Thành quả của việc nỗ lực bảo tồn và lan tỏa nghệ thuật hát xẩm là Liên hoan các câu lạc bộ hát xẩm được tổ chức vào tháng 12/2019 vừa qua tại Ninh Bình, do Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình phối hợp với Cục Văn hóa cơ sở (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc đã tổ chức. Đây là hoạt động mang tính “chính danh” đầu tiên cho nghệ thuật hát xẩm sau 15 năm các nhà nghiên cứu, các nghệ sỹ, nghệ nhân nỗ lực bảo tồn, gìn giữ và đưa hát xẩm trở lại với công chúng.

Nghệ sỹ ưu tú Mai Tuyết Hoa cho biết, lần tổ chức Liên hoan đầu tiên này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc tuyên truyền và nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và cộng đồng về giá trị của nghệ thuật hát xẩm, về việc khôi phục, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nói chung, nghệ thuật hát xẩm nói riêng. Với gần 20 câu lạc bộ hát xẩm tham gia Liên hoan vừa qua đã cho thấy, dù chưa được quan tâm, nhưng nhờ tình yêu với nghệ thuật hát xẩm, nhờ nỗ lực không ngừng nghỉ của các nghệ sỹ, nghệ nhân mà nghệ thuật hát xẩm đang dần trở lại với công chúng.

Từ Liên hoan đầu tiên cho thấy, các nghệ sỹ, nghệ nhân hát xẩm đã có những sáng tạo linh hoạt, để nghệ thuật hát xẩm tốt hơn, đẹp hơn gần gũi hơn với công chúng. Liên hoan cũng là dịp để các nghệ nhân, nghệ sỹ, nhóm nghệ sỹ hát xẩm trên cả nước có cơ hội gặp gỡ, giao lưu và học hỏi nhằm nâng cao chuyên môn về nghệ thuật hát xẩm, là cơ hội để nhiều bạn trẻ tiếp cận với văn hoá truyền thống.

Nhạc sỹ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam chia sẻ,  điều đáng mừng nhất là trong Liên hoan vừa rồi, là có tới 80% các các câu lạc bộ trẻ, phần lớn là thanh thiếu niên. Trong đó, nghệ nhân trẻ tuổi nhất mới có 4 tuổi đã đi hát xẩm. “Sự xuất hiện của các câu lạc bộ trẻ đã cho thấy sức sống của xẩm đang trỗi dậy”. nhạc sỹ Thao Giang nói.

Những tín hiệu vui

Chú thích ảnh
Một tiết mục xuất sắc tại đêm khai mạc Liên hoan các câu lạc bộ hát xẩm các tỉnh khu vực phía Bắc. Ảnh: Đức Phương/TTXVN

Nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long cho biết, anh đã tham gia rất nhiều hoạt động, ở nhiều góc độ khác nhau: Từ đi điền dã đến nghiên cứu, sưu tầm, sáng tác, thông tin báo chí, biên tập, tổ chức biểu diễn… với mục tiêu lớn nhất là xẩm có vị trí xứng đáng như nó đã có được trong đời sống tinh thần của người dân cả nước. Bây giờ, ít nhất xẩm cũng đã được nhận diện trong gia đình âm nhạc cổ truyền dân tộc, tương đương như quan họ, chèo, hát xoan, hát ghẹo…

Không chỉ bảo tồn, gìn giữ nghệ thuật hát xẩm, một số nhạc sỹ nhạc sỹ, nghệ sỹ còn cho ra đời những sáng tác mới, mang hơi thở thời đại để nghệ thuật hát xẩm tiếp tục “sống” trong lòng khán giả. Có thể kể đến một số những bài xẩm được các nghệ sỹ thuộc nhóm xẩm Hà Thành viết lời mới như bài xẩm “Tiễu trừ cướp biển” thể hiện tiếng nói mạnh mẽ về bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam. Bài xẩm « Rượu bia tối kỵ lái xe » và « Dặn chồng chớ uống rượu bia » góp phần nâng cao ý thức của người dân khi tham gia giao thông.  

Một số bài xẩm được sáng tác ca ngợi những nét văn hóa như bài xẩm “Trà đá”, xẩm “Bốn mùa hoa Hà Nội” ca ngợi nét đẹp truyền thống đan xen với hiện đại của Hà Nội. Rồi xẩm “Tứ vị Hà thành” nói lên 4 món ăn vừa đặc trưng mà sang trọng của Hà Nội là phở, bún đậu mắm tôm, bún chả, bánh tôm Hồ Tây.

Trung tuần tháng 12 vừa qua, nhạc sỹ Nguyễn Quang Long chính thức ra mắt  album xẩm « Trách ông Nguyệt Lão ». Album gồm 9 bài xẩm, là những sáng tác chọn lọc của nhạc Nguyễn Quang Long trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019. Trong đó, có 3 bài được khai thác từ hai thi sĩ thuộc hai thế hệ mà anh cảm thấy đồng điệu về tâm hồn, đó là Nguyễn Bính và Hồng Thanh Quang để lồng điệu xẩm trở thành những bài hoàn chỉnh là « Chân quê » (Nguyễn Bính), « Thôi em cứ việc lấy chồng » và « Nghĩ kỹ mà xem » (Hồng Thanh Quang). 6 bài còn lại trong album do Nguyễn Quang Long sang tác gồm: « Trách ông Nguyệt Lão », « Dặn con », « Bốn mùa hoa Hà Nội », « Duyên phận tơ vòng », « Xẩm phố thu », « Ơ này, em gì đấy ơi »… Album xẩm vừa ra mắt đã nhận được sự yêu mến, cổ vũ nhiệt tình của khán giả cho thấy, hát xẩm đang ngày càng đến gần hơn với công chúng.

Mặc dù xẩm đã từng bước đi vào lòng công chúng, nhưng các nghệ sỹ, những người yêu xẩm vẫn không khỏi chạnh lòng, bởi nhiều năm qua, nghệ thuật hát xẩm hầu như chưa nhận được sự quan tâm của ngành văn hóa.

Nghệ sỹ ưu tú Mai Tuyết Hoa chia sẻ, sau 15 năm gắn bó với nghệ thuật hát xẩm, chị thấy buồn bởi những người yêu nghệ thuật hát xẩm vẫn đang “tay không bắt giặc”. Nghĩa là các nghệ sỹ chuyên hay không chuyên đến với xẩm, gìn giữ nghệ thuật hát xẩm bằng chính tình yêu của mình với loại hình nghệ thuật này, chứ chưa hề nhận được sự quan tâm, đầu tư của cơ quan quản lý văn hóa từ trung ương đến địa phương.

Nhạc sỹ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam thừa nhận, đến nay, hát xẩm vẫn đang bị coi nhẹ, chưa được quan tâm đúng mức so với các loại hình nghệ thuật dân gian khác cũng như chưa tương xứng với giá trị quý báu của di sản.

Nhà nghiên cứu âm nhạc Đặng Hoành Loan cũng cho rằng, hiện nay xẩm rất thiệt thòi vì chưa được quan tâm nhiều, trong khi nghệ thuật này có sức lan tỏa khá mạnh mẽ, ấy là dễ đi vào lòng người, dễ tiếp nhận và có khả năng phản ánh đời sống xã hội một cách nhanh nhạy, kịp thời. Vì thế, các nhà quản lý văn hóa cần nhìn nhận xẩm là loại hình nghệ thuật dân gian có giá trị văn hóa nghệ thuật cao, cần có sự hỗ trợ để các nghệ sỹ làm tốt hơn, đào tạo thêm nhiều người hát xẩm chuyên và không chuyên.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao tỉnh Ninh Bình (tỉnh Ninh Bình) đang có kế hoạch phối hợp cùng các tỉnh khu vực phía Bắc lập hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch trình Thủ tướng Chính phủ công nhận hát xẩm là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây là mong muốn của đông đảo các nghệ sỹ, nghệ nhân hát xẩm cũng như những người yêu xẩm.

Hy vọng, trong một ngày không xa, nghệ thuật hát xẩm sẽ được ghi nhận một cách đúng đắn, có vị trí xứng đáng trong công chúng trong nước và bạn bè quốc tế.Phương Lan (TTXVN) Hát xẩm – hành trình đến di sản – Bài 2: Những giá trị độc đáo về văn hóa – xã hội

Nghệ thuật hát xẩm chứa đựng những giá trị độc đáo về văn hóa. Dù tính chất âm nhạc, lời ca hết sức mộc mạc chân thành, nhưng các bài xẩm đều có nội dung tư tưởng sâu sắc, hàm chứa các triết lý, lời răn dạy đạo lý ở đời.

https://baotintuc.vn/doi-song-van-hoa/hat-xam-hanh-trinh-den-di-san-bai-cuoi-tim-cho-dung-cho-nghe-thuat-hat-xam-20191229074939347.htm

THIÊN THANH / MỸ HẠNH: Lễ giỗ tổ nghề hát Xẩm đầu tiên tại Hà Nội

Lễ giỗ tổ nghề hát Xẩm đầu tiên tại Hà Nội

Thiên Thanh – Mỹ Hạnh (Ban Truyền hình Đối ngoại)-Thứ năm, ngày 08/10/2015 11:00 GMT+7

VTV.vn – Sự kiện này do Hội Nhạc sỹ Việt Nam, Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam phối hợp tổ chức.

Sau một giai đoạn lịch sử dài bị gián đoạn, vào năm 2005, Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam đã tổ chức Lễ giỗ tổ nghề đầu tiên tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, đánh dấu sự trở lại thường niên của sinh hoạt lễ nghi thiêng liêng trong nghề hát Xẩm.

Nhạc sỹ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam cho biết: “Mọi năm chúng tôi tổ chức ở đình Hào Nam, nhưng hôm nay chúng tôi muốn đưa ra công chúng, vì 10 năm nay công chúng Thủ đô được thưởng thức hát Xẩm nhưng không hề biết lịch sử của ông tổ nghề là ai. Thứ hai cũng là để tri ân các nghệ nhân và những người đã giúp đỡ chúng tôi trong suốt quá trình 10 năm để đưa hát Xẩm đến với nhân dân thủ đô”.

Trải qua hàng trăm năm tồn tại, hát Xẩm đã trở thành một loại hình dân ca miền Bắc Việt Nam, phổ biến ở đồng bằng và trung du Bắc bộ. Hát Xẩm gắn với không gian văn hóa là bến tàu, bến xe, chợ… nên bắt rễ nhanh trong đời sống thường ngày với nhiều làn điệu khác nhau.

Trung tâm phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam không chỉ là cái nôi đào tạo những người trẻ học hát Xẩm, mà còn là địa chỉ quen thuộc của các nghệ nhân tham gia chiếu Xẩm chợ Đồng Xuân, ra đời từ năm 2006, nhằm đưa nghệ thuật hát Xẩm đến gần hơn với đời sống. Đưa nghệ thuật hát Xẩm tới gần hơn công chúng

Tại Nhà hát Lớn Hà Nội, đêm nhạc nghệ thuật “Xẩm và Đời” đã đem đến cho khán giả thủ đô ấn tượng đặc biệt.

https://vtv.vn/viet-nam-va-the-gioi/le-gio-to-nghe-hat-xam-dau-tien-tai-ha-noi-20151005112523118.htm

Khám Phá Lễ Giỗ Tổ Hát Xẩm Năm 2013

Khám Phá Lễ Giỗ Tổ Hát Xẩm Năm 2013

2 585 vues•12 avr. 2013 90PartagerEnregistrerMai Đức Thiện Chương trình Thế Giới Văn Hóa – Nguồn: tgvh.com.vn Lễ giỗ Tổ nghề hát xẩm được tổ chức thường niên tại đình Hào Nam, Hà Nội, kể từ năm 2008, sau khi Trung tâm Phát triển Nghệ thuật âm nhạc Việt Nam lần đầu tiên phục hồi và tổ chức lễ giỗ Tổ nghề hát xẩm vào cùng năm đó. Lễ giỗ Tổ nghề hát xẩm bao gồm đầy đủ hai phần: lễ và biểu diễn mô phỏng theo lễ giỗ Tổ của nghề này ngày xưa. Sau các nghi thức lễ, các nghệ sĩ của nhóm xẩm sẽ có những tiết mục biểu diễn khác phục vụ người dân thưởng thức nghệ thuật hát xẩm. Năm nay, ngày giỗ Tổ nghề hát xẩm cũng đã dành một khoảng thời gian đặc biệt cho lễ tưởng niệm và tri ân nghệ nhân Hà Thị Cầu, người đã có những đóng góp tích cực cho loại hình nghệ thuật văn hóa dân gian.

Đàn bầu Nặng tình phương Nam | Cuộc thi hoà tấu và độc tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2020

Đàn bầu Nặng tình phương Nam | Cuộc thi hoà tấu và độc tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2020

1 048 vues•2 oct. 2020 J’aimeJe n’aime pasPartagerEnregistrerTrịnh Nhật Minh The Voice Kids Bài dự thi đàn bầu của Nhật Minh trong cuộc thi Hoà tấu và độc tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2020