Jour : 27 juillet 2020

THANH HIỆP :Dang dở không gian văn hóa danh nhân

Dang dở không gian văn hóa danh nhân

27-07-2020 – 08:38 AM |

Xây dựng không gian văn hóa gắn với danh nhân là hoạt động có ý nghĩa tích cực cho sự phát triển kinh tế – xã hội, nhất là tại một thành phố trung tâm văn hóa lớn như TP HCM

Năm năm sau ngày GS-TS Trần Văn Khê từ giã trần thế, ngôi nhà số 32 Huỳnh Đình Hai (quận Bình Thạnh, TP HCM) vẫn chưa thể thành không gian văn hóa mang tên ông và Quỹ Học bổng Trần Văn Khê vẫn còn là dự án dang dở. Vì sao vậy?

Người đi, nhà cũng đi theo

Trong sự kiện kỷ niệm 99 năm ngày sinh cố GS-TS Trần Văn Khê được Trường ĐH Văn Lang và nhóm thân hữu Trần Văn Khê tổ chức ngày 24-7, nhà báo Nguyễn Thế Thanh – nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP HCM, người trực tiếp thực hiện thủ tục pháp lý tiếp nhận tài liệu, hiện vật của GS-TS Trần Văn Khê – nhắc lại: « Bác Khê không có tham vọng chiếm giữ căn nhà cho riêng mình, mà chỉ mong muốn mang những tư liệu nghiên cứu về văn hóa dân tộc về nước, lưu trữ, để sau này những ai muốn nghiên cứu, tìm hiểu thì sử dụng. Nơi ở đó dù nhỏ hay lớn vẫn thuộc về nhà nước chứ không phải thuộc về bác Khê. Nơi bác Khê ở và từng tổ chức sinh hoạt văn hóa, không phải thuộc về nơi lưu niệm cá nhân mà là để tất cả những người yêu mến văn hóa dân tộc, âm nhạc truyền thống lui tới trình diễn. Thế nhưng, nguyện vọng đó vẫn không đạt sau 5 năm từ ngày bác Khê ra đi vĩnh viễn ».

Theo báo cáo, 435 kiện sách, trong đó hơn 10.000 đầu sách, tạp chí liên quan đến nghiên cứu, giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam và âm nhạc thế giới cùng nhiều hiện vật liên quan như: sách nghiên cứu về âm nhạc thế giới; sổ tay ghi chép, phân tích những đối sánh âm nhạc giữa các nền văn hóa; nhạc cụ dân tộc trên thế giới… đã được GS-TS Trần Văn Khê tích lũy từ bên Pháp đưa về Việt Nam với mong muốn để các thế hệ trẻ quan tâm đến văn hóa, âm nhạc dân tộc có thể tham khảo.

« Mong đợi căn nhà 32 Huỳnh Đình Hai là không gian Trần Văn Khê nhưng hiện tại đã có những thay đổi, TP đã bố trí căn nhà làm công việc khác, sách vở của bác Khê được đưa về các thư viện TP lưu giữ, hiện vật của bác một phần gia đình giữ, một phần nằm trong kho lưu trữ của Bảo tàng TP HCM » – nhà báo Nguyễn Thế Thanh thông tin.

Những tâm hồn mộ điệu văn hóa dân tộc và kính trọng nhân cách, tài năng của GS-TS Trần Văn Khê đều ngỡ ngàng khi biết ngôi nhà 32 Huỳnh Đình Hai, nơi GS-TS Trần Văn Khê sinh sống những năm cuối đời, điểm hẹn của những sinh hoạt văn hóa dân tộc trong suốt gần 10 năm, nay đã được trưng dụng vào việc khác.

« Chúng tôi không thể trả lời chính xác bao giờ có được không gian Trần Văn Khê mà chúng ta mong muốn gọi tên giản dị là nhà Trần Văn Khê. Chúng tôi vẫn chờ căn nhà 32 Huỳnh Đình Hai nhưng cuối cùng không thể chờ đợi được nữa » – nhà báo Nguyễn Thế Thanh bày tỏ.

TP đã tiếp quản căn nhà và tương lai sẽ được dùng vào việc gì vẫn chưa có văn bản chính thức. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, cho đến nay, di sản văn hóa, âm nhạc và những nghiên cứu của GS-TS Trần Văn Khê đang cần được thế hệ tiếp nối phát huy.

« Thế nhưng, di sản hữu hình là căn nhà, không gian lưu lại nhiều ký ức và tổ chức nhiều chuyên đề văn hóa dân tộc đã rơi vào lãng quên. Đó là một tổn thất lớn » – nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân nói.javascript:if(typeof(admSspPageRg)!=’undefined’){admSspPageRg.draw(2011351);}else{parent.admSspPageRg.draw(2011351);} https://api.dable.io/widgets/id/6XggQDXN/users/81703763.1595858850654?from=https%3A%2F%2Fnld.com.vn%2Fvan-nghe%2Fdang-do-khong-gian-van-hoa-danh-nhan-2020072621171522.htm&url=https%3A%2F%2Fnld.com.vn%2Fvan-nghe%2Fdang-do-khong-gian-van-hoa-danh-nhan-2020072621171522.htm&ref=https%3A%2F%2Fnld.com.vn%2Fvan-nghe.htm&cid=81703763.1595858850654&uid=81703763.1595858850654&site=nld.com.vn&id=dablewidget_6XggQDXN&category1=V%C4%83n%20ngh%E1%BB%87&ad_params=%7B%7D&item_id=2020072621171522&pixel_ratio=0.6&client_width=520&lang=en&is_top_win=1&top_win_accessible=1

Dang dở không gian văn hóa danh nhân - Ảnh 1.

Từ phải sang: NSND Kim Cương, TS Nguyễn Nhã, nhà báo Nguyễn Thế Thanh tại tọa đàm “Những bài học văn hóa từ GS-TS Trần Văn Khê” nhân kỷ niệm 99 năm ngày sinh của ông. Ảnh: THÀNH DANH

Nghèo không gian văn hóa, tại ai?

Nhìn ra miền Trung nghèo khó, nếu tính cả 3 khu lưu niệm: Lê Bá Đảng, Điềm Phùng Thị và Tố Hữu thì tỉnh Thừa Thiên – Huế là địa phương đang dẫn đầu về những không gian văn hóa gắn với danh nhân. Từ tháng 3-2019, tỉnh Quảng Trị khởi công xây dựng Nhà lưu niệm nhà thơ Chế Lan Viên tại thôn An Xuân, xã Cam An, huyện Cam Lộ, được thiết kế mô phỏng theo lối kiến trúc nhà rường truyền thống, mái lợp ngói, 3 gian rộng lớn. Tỉnh Bạc Liêu đã xây dựng một không gian văn hóa vinh danh một nhân vật độc đáo: tác giả « Dạ cổ hoài lang », đó là nhạc sĩ Cao Văn Lầu. Ngay như Đồng Tháp, chính quyền tỉnh cũng đã tạo dựng một không gian văn hóa đàng hoàng cho nhạc sư Vĩnh Bảo khi ông còn sống.

Xây dựng không gian văn hóa gắn với danh nhân là hoạt động có ý nghĩa tích cực cho sự phát triển kinh tế – xã hội, nhất là tại một trung tâm văn hóa lớn như TP HCM. Nhưng dường như vấn đề này chưa được các cơ quan chức năng coi trọng?

Việc giải quyết tranh chấp ngôi nhà cổ của cụ Vương Hồng Sển (tọa lạc tại số 9/1 Nguyễn Thiện Thuật, phường 14, quận Bình Thạnh), mang tên « Vân Đường Phủ » – một di sản văn hóa vô giá, từ năm 1996 khi cụ qua đời đến nay để có thể tạo dựng nên không gian văn hóa Vương Hồng Sển vẫn là bài toán khó đối với chính quyền TP. Công trình nhà cổ trăm năm tuổi này đã rệu rã theo năm tháng, có nguy cơ bị xóa sổ.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn – một tài năng âm nhạc – vẫn chưa có không gian Trịnh Công Sơn tại TP HCM, sau khi ông qua đời từ năm 2001 đến nay.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân nói: « Có một điều các cơ quan hữu trách cần lưu ý là tri ân danh nhân văn hóa không chỉ đơn thuần đặt tên họ vào một không gian cụ thể nào đó, mà phải biết khai thác để đời sống của không gian đó tác động đến thế hệ trẻ trong việc góp phần gìn giữ cội nguồn. Chúng ta có mà không giữ, làm nghèo đi không gian văn hóa của chính chúng ta, đó là điều cần khắc phục ngay ». 

Việc làm ý nghĩa

NSND Kim Cương bày tỏ vui mừng khi Trường ĐH Văn Lang ngỏ lời cùng nhóm thân hữu của GS-TS Trần Văn Khê sẽ tổ chức không gian mang tên ông tại trường, đồng thời đứng ra thành lập Quỹ Trần Văn Khê để xét trao tặng cho những nghiên cứu sinh, những nghệ nhân đang học tập, đạt thành tích và có triển vọng tiến xa trên con đường âm nhạc học. Những bạn bè yêu mến cũng sẽ có nơi tổ chức tưởng nhớ ông vào ngày sinh và ngày mất hằng năm, cũng như phục hồi những chuyên đề văn hóa, âm nhạc dân tộc trong không gian này.

THANH HIỆP

https://nld.com.vn/van-nghe/dang-do-khong-gian-van-hoa-danh-nhan-2020072621171522.htm

QUỲNH TRANG: Di nguyện dở dang của Giáo sư Trần Văn Khê

Di nguyện dở dang của Giáo sư Trần Văn Khê

Thứ Hai, ngày 27/7/2020 – 06:50

Di nguyện dở dang của Giáo sư Trần Văn Khê

(PL)- Sự kiện kỷ niệm 99 năm ngày sinh cố GS-TS Trần Văn Khê là tiền đề cho sự ra đời Quỹ học  bổng Trần Văn Khê cũng như tiếp nối những điều trong di nguyện còn dang dở của ông… Tin liên quan

Cuối tuần qua, ngày 24-7, nhóm thân hữu GS Trần Văn Khê cùng ĐH Văn Lang đã tổ chức kỷ niệm 99 năm ngày sinh cố GS-TS Trần Văn Khê. Hàng trăm sinh viên, bạn trẻ, nhà nghiên cứu, người hâm mộ đã đến hội trường Trịnh Công Sơn, ĐH Văn Lang để cùng lắng lại nghe những bản nhạc do GS Trần Văn Khê sáng tác hoặc thường biểu diễn; cũng như nghe những chia sẻ của nhiều thế hệ nghệ sĩ về GS Khê.

“Đừng bao giờ quên tính dân tộc của mình”

Chương trình kỷ niệm 99 năm ngày sinh của GS Trần Văn Khê với chủ đề Tâm và Nghiệp – Trọn vẹn một cuộc đời cùng điểm nhấn là tọa đàm: Các giá trị văn hóa từ GS Trần Văn Khê mở màn bằng sáng tác của GS Khê – Con công hay múa.

Hầu như những ai từng là trẻ con đều thuộc câu hát con công hay múa, nó múa làm sao nhưng khi bài hát được giọng GS Khê cất lên luyến láy trong bản ghi âm, cùng đó là các em nhỏ nhảy múa theo điệu nhạc, những ai có mặt tại ĐH Văn Lang mới ngỡ ngàng. Ngỡ ngàng bởi thấy được tầm vóc dân tộc của GS Khê dẫu trong một bài hát nhỏ; và hơn cả, tầm vóc của GS Khê, dân tộc tính trong con người, đường đi của ông vẫn không khó để thế hệ sau tiếp cận, tiếp nối.

Tính dân tộc của GS Khê không chỉ trong âm nhạc mà trong cả đời sống, như kỷ niệm đáng nhớ của NSND Kim Cương. Đó là những năm 1960, khi nghệ sĩ Kim Cương sang Pháp học về kịch nghệ, người đầu tiên nghệ sĩ gặp chính là GS Khê. “Bài học quý nhất trong đời nghệ thuật của tôi chính từ anh Khê. Khi anh dẫn tôi đến tất cả nhà hát, sân khấu ở Pháp xem, anh căn dặn: “Em thấy không, nước văn minh tổ chức vậy nhưng em phải nhớ, mỗi nền văn hóa nào cũng phải có một quê hương. Mình học cái hay cái đẹp nhưng đừng bao giờ quên tính dân tộc của mình”” – NSND Kim Cương kể.

Tính dân tộc của GS Trần Văn Khê tiếp nối bằng câu chuyện kể của NSƯT Thành Lộc. Đó là trong một lần nghệ sĩ Thành Lộc nghe GS Khê trò chuyện, khi có người hỏi GS Khê về việc tiếp nhận âm nhạc thế giới. “Bác Khê nói âm nhạc Việt Nam vô cùng hào phóng, như con người Việt Nam, sẵn sàng đón nhận tất cả mọi luồng âm nhạc đến với mình để học hỏi. Nó cũng giống như bản tính người Việt Nam, hiếu khách, luôn mở cửa đón khách vào nhà. Ai cũng có thể bước vào tràng kỷ để ngồi, đứng, nằm…, có thể vào nhà bếp, phòng ngủ nhưng riêng bàn thờ tổ tiên nhà tôi là bạn không có quyền xâm phạm. Đôi khi người làm văn hóa Việt Nam mình nhập nhằng giữa lòng hiếu khách và sự nhu nhược; chính vì thế, giữ hồn Việt Nam chính là phải biết không thể để ai ngồi lên bàn thờ; tức khiêm tốn nhưng phải bản lĩnh. Theo tôi đó chính là một bản tính mà người Việt, nghệ sĩ Việt nên có và tôi được truyền điều đó từ bác Khê” – NSƯT Thành Lộc nói.


Chân dung GS Trần Văn Khê. Ảnh: ĐÀO HOA NỮ


TS Nguyễn Nhã (trái) nhấn mạnh GS Trần Văn Khê là người miền Nam nhưng ông dành sự quan tâm với cả âm nhạc truyền thống Việt Nam: ca trù, cồng chiêng, nhã nhạc… chứ không chỉ riêng với đờn ca tài tử, cải lương. Ảnh: NHẬT NGUYỄN

Cần lắm không gian văn hóa Trần Văn Khê

Từ năm 2006, GS Trần Văn Khê đã sống gần 10 năm cuối đời ở ngôi nhà 32 Huỳnh Đình Hai (quận Bình Thạnh, TP.HCM). Ở đây, gần 100 buổi sinh hoạt về đàn tranh, đàn đá, hát bội, vọng cổ, ca trù, múa bóng rỗi, nghệ thuật ngâm thơ truyền thống Việt Nam… đã diễn ra.

Ngôi nhà đó, GS Khê chỉ ở phòng nhỏ phía sau, toàn bộ không gian đẹp nhất của ngôi nhà làm không gian chung, một thư viện Trần Văn Khê đã được khánh thành ở tầng trên của nhà phụ phía sau vào năm 2012… Suốt gần 10 năm trời, 32 Huỳnh Đình Hai trở thành một địa chỉ văn hóa thực thụ cho cả khán giả lẫn những ai cần nghiên cứu thêm về âm nhạc dân tộc trong sự đối sánh với các quốc gia trên thế giới.

Tuy nhiên, từ ngày GS Khê nằm xuống, tháng 6-2015, dẫu di nguyện của GS Khê là ngôi nhà sẽ được sử dụng để làm nhà lưu niệm, tiếp nối những hoạt động văn hóa… thì vì nhiều lý do, đến giờ ngôi nhà đã là trụ sở Trung tâm Bảo tồn và phát duy giá trị di tích lịch sử văn hóa TP.HCM.

Phần di sản hiện vật của GS Khê có phần gia đình giữ, phần do Bảo tàng TP.HCM lưu giữ. Trong di nguyện GS Khê, ngoài căn nhà, GS Khê cũng mong muốn một quỹ học bổng trao cho các sinh viên âm nhạc dân tộc có thành tích học tập, các nghệ sĩ xuất sắc trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật dân tộc, các công trình nghiên cứu có giá trị về âm nhạc dân tộc.

“Cho đến giờ chúng tôi không thể trả lời chính xác bao giờ có được không gian Trần Văn Khê mà chúng ta mong muốn gọi tên giản dị là nhà Trần Văn Khê. May mắn có trường ĐH Văn Lang đồng hành, sẽ giúp chúng tôi tổ chức một không gian nho nhỏ của GS Trần Văn Khê tại trường. Bên cạnh đó, Quỹ học bổng Trần Văn Khê cũng đã được nhóm thân hữu và trường hợp tác để xin phép hoạt động, như một bước tiếp nối di nguyện của giáo sư…” – nhà báo Nguyễn Thế Thanh, đại diện nhóm thân hữu GS Trần Văn Khê, chia sẻ.

Học bổng Trần Văn Khê Dự kiến năm 2021, kỷ niệm 100 năm ngày sinh GS Trần Văn Khê, một không gian Trần Văn Khê và quỹ học bổng mang tên ông sẽ đi vào hiện thực tại ĐH Văn Lang. 

QUỲNH TRANG

https://plo.vn/van-hoa/di-nguyen-do-dang-cua-giao-su-tran-van-khe-926668.html