Jour : 11 mai 2020

DƯƠNG QUANG : Sự thật về Thu trong « Thu, hát cho người » của Vũ Đức Sao Biển

Sự thật về Thu trong « Thu, hát cho người » của Vũ Đức Sao Biển

07-05-2020 – 11:01 AM | Văn nghệ Chia sẻ https://www.facebook.com/v2.8/plugins/like.php?action=like&app_id=889975511027097&channel=https%3A%2F%2Fstaticxx.facebook.com%2Fconnect%2Fxd_arbiter.php%3Fversion%3D46%23cb%3Df3fca22aefd2ebc%26domain%3Dnld.com.vn%26origin%3Dhttps%253A%252F%252Fnld.com.vn%252Ff17aba4ed260418%26relation%3Dparent.parent&container_width=0&href=https%3A%2F%2Fnld.com.vn%2Fnews-2020050711010163.htm&layout=button_count&locale=vi_VN&sdk=joey&share=false&show_faces=false&size=small

(NLĐO) – Tôi vừa hỗ trợ huyện Duy Xuyên quê nhà Vũ Đức Sao Biển xuất bản tuyển tập « 100 ca khúc Duy Xuyên yêu thương », trong đó in 7 bài nhạc của anh, định tới nhà thăm và kính biếu anh. Chưa kịp đi thì anh đã…

Sự thật về Thu trong Thu, hát cho người của Vũ Đức Sao Biển - Ảnh 1.Nhạc sĩ – nhà báo Vũ Đức Sao Biển tại nhà

1.

« Thời gian nào trôi bềnh bồng trên phận người. Biệt ly nào không muộn phiền trên dấu môi. Mùa vàng lên, biêng biếc ánh chiều rơi. Nhạc hoài mong, ta hát vì xa người. Thu, hát cho người. Thu, hát cho người, người yêu… ơi ».

Cái ngày anh mới chớm bệnh, tôi hỏi:

– « Thu » là ai, anh kể hết đi?

Vũ Đức Sao Biển im lặng, đứng dậy, lục tìm trên bàn viết ra một bản giấy úa vàng, in một bài báo ở hải ngoại, trong đó « tán chuyện » anh và một thi sĩ – nhạc sĩ đồng hương Quảng Nam xưa cùng yêu một cô tên Thu, rồi cả ba đều lỡ làng, Thu « đi biền biệt » còn Vũ Đức Sao Biển về quê nhà, ngày ngày dạo lên miền trung du làm kẻ si tình: « Ta vẫn chờ em, dưới gốc sim già đó, để hái dâng người một đóa đẫm tương tư… ».

– Tụi nó viết trật lất, mặc kệ, qua chẳng cần cải chính. Để đó qua kể cho nghe sau.

Tôi rời nhà anh về tới cơ quan, mở máy thì đã có sẵn email của Vũ Đức Sao Biển. Anh kể miên man… Xin chép lại một đoạn dưới đây (tôi cũng từng kể trên giai phẩm Xuân Quảng Nam 2018):

« Thu » trong ca khúc nói trên là một nữ sinh xinh đẹp, học Trường Trần Quý Cáp (Hội An, Quảng Nam) từ năm 1961-1968. Người ấy học dưới ông hai lớp, ở cùng làng, thường đi học chung trên con đường từ quê Duy Vinh (vùng đông Duy Xuyên) qua Cẩm Kim (Hội An). Cứ chiều thứ Bảy, họ từ Hội An về lại làng, chiều Chủ nhật lại từ làng qua Hội An. Đường xa 5 cây số, qua hai lần đò, họ cùng đi bộ với nhau 4 năm.

Cô gái này luôn luôn giành đi trước nên trong nhạc phẩm « Đôi mắt », Vũ Đức Sao Biển mô tả: « Đường tre xanh mát qua bãi dâu/ Em giành đi trước bỏ tôi lại sau/ Những chiều qua sông không có nhau/ Tôi về bên bãi dâu xanh chờ em, em có biết ».

Vũ Đức Sao Biển nhấn mạnh: « Thu » chỉ là tên hai chúng tôi gọi nhau, đó là tên ở nhà. Tên thật đi học của cô gái này là H.

Do vậy, « Thu, hát cho người » là niệm khúc cuối của một mối tình trong sáng, hồn nhiên, kết thúc không có hậu. Khi từ Sài Gòn trở về cố hương vào năm 1968, Vũ Đức Sao Biển không tìm ra người bạn gái cũ được nữa. Danh tác « Thu, hát cho người » đã ra đời ngay sau đó, vào năm 1968, trong nỗi nhớ khôn nguôi ấy.

Không vơi tình xưa, tác giả còn sáng tác tiếp bài « Phố giáng hương » với những câu êm đềm, da diết: « Phố giáng hương tôi về/ Ngàn thu mắt biếc em đang ở đâu?/ Lá vẫn xanh bên đời/Mùa xuân vẫn hát vang bên ngàn dâu ».

Thật sự thì hai người đã chia tay 55 năm nay, chưa một lần gặp lại. Anh vẫn nhớ rõ bóng hình ấy, mỗi khi ai nhắc lại, mắt vẫn đượm chút buồn sâu kín, bởi « biệt ly nào không muộn phiền trên dấu môi ».

Sự thật về Thu trong Thu, hát cho người của Vũ Đức Sao Biển - Ảnh 2.

Tác giả bài viết và nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển

2.

Giữa tháng 5-2019, tôi nhờ anh Vũ Đức Sao Biển viết loạt bài về Bùi Giáng, nhân việc chính quyền Duy Xuyên (Quảng Nam) dự định phối hợp gia tộc họ Bùi Vĩnh Trinh xây dựng nhà lưu niệm cố Trung niên thi sĩ này.

Anh và tiền bối Bùi Giáng có giai đoạn rất gần gũi ở Sài Gòn, cả hai đều tài hoa về văn học nghệ thuật, lại là đồng hương nên rất hiểu và quý nhau. Anh viết trong email gửi tôi:

« Anh Bùi Giáng với qua thì thân thiết lắm nhưng khi viết về anh, qua cố gắng không để tình cảm chi phối. Ngoài qua, ai cũng quý anh Bùi Giáng… Miếng đất định dùng để làm nhà lưu niệm là miếng đất đẹp ở Duy Châu, qua biết rất rõ… Mỗi anh em mình nên góp vào việc này một tay. Bùi Giáng làm thơ không phải để bán. Bùi Giáng làm thơ không phải để được nêu danh. Ông chỉ làm thơ giải tỏa tấm lòng cho mình và gửi lại tình yêu cho chuồn chuồn, châu chấu bên trời cố quận đọc. Ông đã đến với đời, làm đẹp làm vui cho đời rồi ra đi, ung dung thanh thản như chưa hề đến, chưa hề vướng bận điều chi. Chúng ta nên dành cho ông một chỗ trang trọng tại quê nhà Duy Xuyên, một nhà lưu niệm chẳng hạn, để mọi người còn được nhớ ông và để thơ ông vẫn còn đó giữa lòng Quảng Nam yêu dấu ».

Đến bây giờ, mộng ấy vẫn chưa thành. Trung niên thi sĩ đã về với « Mưa nguồn » từ năm 1998 và bây giờ hậu bối của ông cũng cưỡi hạc vàng bay về cõi tiên, trong khi nhà lưu niệm vẫn còn là giấc mơ cố quận!

… Tôi giở cuốn trăm khúc tình ca « Vũ Đức Sao Biển – Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang » với thủ bút anh viết tặng, nét chữ rất run, ghi tháng 2-2020, biết anh yếu lắm, thấy thương. Anh yếu mà không bao giờ chịu thoát ly sách báo, chữ nghĩa, âm nhạc. Ngay cả khi bệnh, anh vẫn viết « như điên », xuất bản hết « Phượng ca » rồi tới « Lắng nghe giai điệu boléro », tái bản sách…

– Anh mệt thì nghỉ ngơi, sao phải cày, « sống như ngày mai phải chết » vậy?

– Ừ, qua có đọc cuốn sách « Sống như ngày mai phải chết » đó. Nhưng qua không chết đâu!

Rồi anh mở laptop, phát bài « Chuyện một người Quảng Nam » anh vừa sáng tác. Khánh Trâm hát: « Rặng Trường Sơn che khuất bóng hình em. Mà Biển Đông sao cứ mãi gọi tên. Như cây tùng trong gió. Ta không chịu cong lưng. Nên đời như sông mãi xa nguồn ».

Mấy câu ngắn ngủi mà như vẽ cả đời – nghiệp – ngã của Vũ Đức Sao Biển. Một đời viết văn, làm báo, sáng tác nhạc, làm cả luật sư…, anh mãi cương trực như cây tùng trước gió! Rồi « một đời ngàn sông trăm bến cũng có khi quay về », khi báo ơn đời đã đủ, hôm nay anh « mãi xa nguồn ».

« Ra đi ta nhớ một chiều tiễn đưa, sông Thu ai đứng bên con đò xưa » – ngày nào chia tay Quảng Nam, có lẽ anh buồn vì vắng, ít bạn. Hôm nay lại phải chia tay, đi một chuyến thăm thẳm xa sau 2 năm chống chọi căn bệnh ung thư quái ác, chắc chắn anh vui vì người đời đến với anh và gia đình đông lắm, vây quanh anh, ấm áp, để cùng nhau « đưa cung đàn về trên bến xa »…

“Đàn thiên thu đứt dây tơ rồi. Theo sóng vàng cát lở, sông bồi”. Vĩnh biệt nhà báo – nhạc sĩ – nhà văn – nhà giáo Vũ Đức Sao Biển, cộng tác viên thân thiết đã gắn bó hàng chục năm của Báo Người Lao Động chúng tôi!

Sự thật về Thu trong Thu, hát cho người của Vũ Đức Sao Biển - Ảnh 3.

Những tuyển tập nhạc đậm dấu ấn nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển

DƯƠNG QUANG

https://nld.com.vn/van-nghe/vai-chuyen-bay-gio-moi-ke-ve-vu-duc-sao-bien-2020050711010163.htm

VĨNH BIỆT NHẠC SĨ VŨ ĐỨC SAO BIỂN: Lục huyền cầm đã vắng ai

VĨNH BIỆT NHẠC SĨ VŨ ĐỨC SAO BIỂN: Lục huyền cầm đã vắng ai

Nhớ anh, quý mến anh, nay tôi lại nhớ đến câu thơ anh viết đã lâu: « Lục huyền cầm vô tri âm thướng/ Xuân đáo mai hoa lạc dạ tiền ». Hoa mai đã rụng nhưng vẫn còn đây hương mai thoáng bay trong dư âm của lục huyền cầm…

« Hạc vàng bay mất từ xưa

Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay ».

Tự dưng tôi lại nhớ đến câu thơ của Thôi Hiệu, khi nghe hung tin anh Vũ Đức Sao Biển vừa mất. Bài thơ này, chính là một trong vài cảm hứng để anh có được « Thu, hát cho người » – làm nên chân dung một nhạc sĩ. Tự dưng bao nhiêu kỷ niệm về anh lập tức ùa về như thác lũ, và trong sâu thẳm tình cảm ấy, bỗng dưng tôi lại nhớ đến họa sĩ Ớt.

Vào một buổi chiều nhạt nắng năm 1988, khi phóng chiếc xe Vespa chạy dọc theo bờ sông Tân Quy, nhìn thấy người đàn ông trung niên đang cởi trần lặn hụp đánh cá, anh Ớt phát hiện ra đó là bạn học chung tại Đà Nẵng, bèn kêu to lên: « Thôi đủ rồi! Mày về làm báo với tao ». Câu nói ấy, vào lúc ấy đã đưa nhà giáo Võ Hợi (tên khai sinh của nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển) chính thức bước chân vào làng báo.

Anh về làm Báo Công an TP HCM, một thời gian sau chuyển qua Báo Thanh Niên, rồi Báo Pháp Luật TP HCM…, cộng tác với nhiều tờ báo khác, tôi quen anh từ dạo ấy. Sức viết của anh dữ dội, hầu như ở lãnh vực nào, anh cũng có những đóng góp nhất định.

VĨNH BIỆT NHẠC SĨ VŨ ĐỨC SAO BIỂN: Lục huyền cầm đã vắng ai - Ảnh 1.

Nhạc sĩ – nhà báo Vũ Đức Sao Biển (ngồi) ký tặng sách cho học sinh và giáo viên THTP ở quê nhà ông – Duy Xuyên, Quảng Nam. (Ảnh tư liệu của nhạc sĩ)

Phải nhìn nhận rằng anh giỏi viết từ thời còn rất trẻ, đã ký bút danh Sao Biển. Bút danh này do người cha giỏi chữ Hán, thích đọc sách kim cổ đã gợi cho anh, vào một buổi chiều khi hai cha con từ Hội An xuôi dòng Thu Bồn về nhà. Nhìn phía Cửa Đại vừa mọc lên vì sao trên nền trời xa tít, cha anh bảo: « Đó là ngôi sao biển. Người Pháp có một bài hát rất dễ nhớ là « L’Étoile de mer ». Ngôi sao biển sáng lung linh nhưng không cô độc. Người ta sinh ra để sống với người, rồi con sẽ có bạn bè, có anh em, đừng lo chi, con ơi ».

Anh Vũ Đức Sao Biển có nhiều bạn hay không, thú thật, tôi không rõ lắm. Nhưng giữa anh và tôi luôn có tình cảm dành cho nhau bằng tất cả sự quý mến của quan hệ đồng nghiệp mà anh vừa là người anh, hơn tôi đúng một con giáp, vừa đồng hương xứ Quảng. Đây là mẫu người khó tính nhưng rất đỗi chân tình, nếu một khi đã hiểu nhau. Chừng hơn mười năm trước, khi in cuốn « Tiếng cười dân gian Việt Nam hiện đại », tôi có nhờ anh viết giúp lời tựa như một cách lưu lại kỷ niệm, anh vui vẻ nhận lời.

Qua đó, tôi được biết quan niệm của Vũ Đức Sao Biển khi viết trào phúng, châm biếm dưới nhiều thể loại khác nhau mà đây cũng là thế mạnh của anh làm nên tên tuổi Đồ Bì. Rằng, theo anh: « Viết văn cười, nghiên cứu về nụ cười tạo ra tác dụng tích cực về nhiều mặt. Bản thân tác giả đạt được niềm vui khi nhìn mọi hoạt động xã hội dưới cái nhìn hài hước, trào phúng. Người đọc cũng nhận được niềm vui, có nơi giải trí và giải tỏa tâm hồn. Không có gì đáng sợ hơn nếu hằng ngày ta phải đọc và suy nghĩ về những thông tin xấu của cuộc sống. Cho nên, kiếm được một nụ cười, đọc được cái đáng tức cười là điều hết sức quý giá đối với bạn đọc ».

Bên cạnh đó, anh còn dày công khảo cứu về Kim Dung, sáng tác ca khúc phát triển các điệu thức dân ca như « Điệu buồn phương Nam », ký âm « Dạ cổ hoài lang » với solfège Tây phương, kể cả viết bút ký, dịch « Tiếu ngạo giang hồ », viết cả hàng ngàn bài báo…

Một khi đến tuổi nào đó, chính người viết cũng tự trách mình sao viết nhiều quá, viết không ngừng nghỉ, mải mê viết dù đã đến độ tuổi cần nghỉ ngơi. Biết làm sao được, với Vũ Đức Sao Biển, có lần anh tâm tình: « Ông Hàn Dũ lại nói văn chương như một trạng thái: Bất bình tắc minh (không vừa ý thì kêu lên). Tôi cũng chẳng có gì là không vừa ý nhưng vẫn phải viết (kêu lên). Con chim thì nó bay, con cá thì nó lội, người cầm bút thì phải viết ». Một quan niệm đơn giản về nghề viết nhưng cực kỳ chuẩn mực!

Với những người cật lực cày sâu cuốc bẫm trên cánh đồng chữ nghĩa, bao giờ tôi cũng dành nhiều tình cảm ngưỡng mộ, trong đó có Vũ Đức Sao Biển. Anh là một người viết chuyên nghiệp và góp phần xứng đáng phục vụ bạn đọc bằng tài năng bẩm sinh của mình. Với những gì đã viết, có cái còn lại, có cái mất đi theo bụi mờ năm tháng, tất nhiên! Nhưng rồi, tôi tin rằng « Thu, hát cho người » của anh còn ở lại trong nhiều thế hệ. Phải nói rằng thuở anh sáng tác lúc mới 20, chính ca sĩ Hà Thanh đã có « mắt xanh » nhìn ra sức sống của ca khúc này và cũng là người đầu tiên đưa giai điệu của anh đến với người mộ điệu.

Nếu anh Ớt vì ái mộ « Thu, hát cho người » mời anh về làm Báo Công an TP HCM thì bây giờ tôi cũng xin bật mí thêm một kỷ niệm cũng liên quan đến ca khúc này. Rằng sau tiếng hát Hà Thanh, Anh Ngọc, Lệ Thu… « hớp hồn » công chúng, bấy giờ, có cô phóng viên ở đài phát thanh Sài Gòn đến phỏng vấn anh nhằm giới thiệu với công chúng gương mặt nhạc sĩ trẻ. « Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ », 3 năm sau, ngày 12-1-1972, họ đã chính thức se duyên vợ chồng. Một kỷ niệm quá đẹp, anh Vũ Đức Sao Biển à!

Nhớ anh, quý mến anh – một người anh đồng hương đã ưu ái dành cho tôi nhiều tình cảm chân tình, nay tôi lại nhớ đến câu thơ anh viết đã lâu: « Lục huyền cầm vô tri âm thướng/ Xuân đáo mai hoa lạc dạ tiền » (Guitare đàn đã vắng ai/ Xuân sang đêm trước hoa mai rụng rồi). Thưa anh Vũ Đức Sao Biển, hoa mai đã rụng, nhưng vẫn còn đây hương mai thoáng bay trong dư âm của lục huyền cầm… Vĩnh biệt anh! 

Nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển tên thật là Võ Hợi, sinh ngày 12-2-1947; quê quán Duy Vinh, Duy Xuyên, Quảng Nam, qua đời vào lúc 23 giờ 25 phút ngày 6-5 tại nhà riêng ở quận 12, TP HCM, do bệnh ung thư vòm họng, di căn qua phổi.

Linh cữu ông được quàn tại nhà riêng (22/7 Tân Thới Nhất 18, phường Tân Thới Nhất, quận 12, TP HCM). Lễ viếng bắt đầu từ 15 giờ ngày 7-5. An táng tại Hoa viên nghĩa trang Bình Dương vào lúc 6 giờ 30 phút ngày 10-5.

https://nld.com.vn/van-nghe/vinh-biet-nhac-si-vu-duc-sao-bien-luc-huyen-cam-da-vang-ai-20200507212800753.htm