Jour : 1 avril 2020

Hồng Bắc: Những người lưu giữ, bảo tồn các nhạc cụ dân tộc thiểu số

Trang chủ / Tạp chí văn nghệ

Những người lưu giữ, bảo tồn các nhạc cụ dân tộc thiểu số

Hồng Bắc –   09 Tháng Bảy 2017 | 8:04:00 (VOV5) – Nhiều nghệ nhân vẫn kiên trì theo đuổi, cố gắng truyền dạy âm nhạc cổ truyền và cách chế tác nhạc cụ dân tộc cho lớp trẻ. Nghe âm thanh bài viết tại đây:

 

Hiện nay, các nhạc cụ dân tộc thiểu số ở Việt Nam đang ngày càng bị mai một, lãng quên, trong khi những người biết chế tác và sử dụng các nhạc cụ này thì còn lại rất ít, phần lớn đều đã cao tuổi. Với lòng đam mê, muốn lưu giữ nét văn hóa của dân tộc mình, nhiều nghệ nhân vẫn kiên trì theo đuổi, cố gắng truyền dạy âm nhạc cổ truyền và cách chế tác nhạc cụ dân tộc cho lớp trẻ.

 Nghệ nhân Lương Xuân Nghiệp chế tác nhạc cụ dân tộc Thái. ( Hồng Bắc/VOV)

Nghệ nhân Ama H’Loan ở buôn Ako Dhong, phường Tân Lợi, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc, tự tay chế tác và chơi thuần thục các loại nhạc cụ của dân tộc Ê Đê. Ông nhận thấy nhiều lễ hội, phong tục tập quán của dân tộc mình dần dà bị quên lãng, nhiều loại nhạc cụ như chiêng, kèn, sáo nay chỉ còn lại trong kí ức. Lo sợ văn hóa dân tộc bị mai một, ngoài việc khôi phục lại những nhạc cụ mình đã biết làm từ hồi còn trẻ, nghệ nhân Ama H’Loan còn lặn lội đi khắp nơi tìm gặp những người cao tuổi biết về các loại nhạc cụ để tìm hiểu, ghi chép và làm những nhạc cụ khác.

Từ những vật liệu như tre, nứa, sừng trâu, quả bầu khô, sáp ong, những vật tưởng chừng như vô tri, vô giác dưới bàn tay khéo léo, sự đam mê, cần mẫn của ông, những nhạc cụ dân tộc Ê Đê như đinh năm, đinh puốt, Tak-ta… được khôi phục, được biểu diễn trong những lễ hội của buôn làng và cả ở các chương trình nghệ thuật lớn trong cả nước.

Nghệ nhân Ama H’Loan biểu diễn nhạc cụ dân tộc. ( Hồng Bắc/VOV) 

Nghệ nhân Ama H’Loan cho biết: “Đi nhiều nơi và tôi để ý là ở những nơi đó những nhạc cụ của dân tộc như kèn đinh puốt, đinh năm… hầu như là không còn thấy, tức là đã quá mai một. Cho nên đến năm 1999 khi tôi được nghỉ hưu, một vài tháng ở nhà tôi trăn trở, thứ nhất là do mình cũng đam mê các nhạc cụ này và nên làm khôi phục lại. Khi tôi mày mò làm lại và khi thổi từng loại nhạc cụ sẵn có tôi đã làm ở nhà lên, bà con nghe thích quá, nhất là những người già 80, 90 tuổi mới nói với tôi là ông đã đánh thức lại cái thời của ông bà mình ngày xưa.”

Chung một niềm đam mê với văn hóa dân tộc như nghệ nhân Ama H’Loan, nghệ nhân Lương Xuân Nghiệp, ở bản Cẳng, xã Môn Sơn, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An, sau nhiều năm trăn trở đã thành lập Câu lạc bộ nghệ thuật dân ca dân tộc Thái, thu hút tới 40 thành viên tham gia. Ông Lương Xuân Nghiệp dành nhiều thời gian cho việc tìm kiếm, sưu tầm, làm và lưu giữ cẩn thận những nhạc cụ như: Khèn bè, pí (sáo), x lò (nhị), đàn tính…

Thông qua các buổi sinh hoạt Câu lạc bộ, ông truyền niềm đam mê với nhạc cụ dân tộc cho thế hệ trẻ: “Lớp trẻ bây giờ rất thích các loại nhạc hiện đại và họ lãng quên những gì thuộc về dân gian của mình. Vì vậy, thành lập câu lạc bộ ra để tập hợp, tập luyện, truyền dạy. Bây giờ cũng thấy được tác dụng tương đối đáng kể, những loại nhạc cụ này được bảo tồn, phát huy, lớp trẻ nhiều em cũng đã tập và biết sơ sơ, làm theo người lớn. Có gần 20 trẻ em tham gia, nhà tôi thì cháu nội, cháu ngoại đều theo học.”

Câu lạc bộ nghệ thuật dân ca dân tộc Thái làng Cẳng của ông Lương Xuân Nghiệp cùng với các Câu lạc bộ của xã Môn Sơn thường xuyên tham gia giao lưu các chương trình văn hóa văn nghệ trong và ngoài tỉnh, góp phần đưa các làn điệu dân ca, tiếng nhạc dân tộc Thái đến gần hơn với đồng bào cả nước.

Dù đã nỗ lực để khôi phục, lưu giữ các giá trị văn hóa dân tộc không bị mất đi, nghệ nhân Ama H’Loan và Lương Xuân Nghiệp vẫn trăn trở làm sao để việc bảo tồn, truyền dạy và phát huy giá trị các loại nhạc cụ không bị đứt đoạn. Đặc biệt là tìm được thế hệ kế cận có đủ tâm huyết để nối tiếp các nghệ nhân đi trước.

Nghệ nhân Ama H’Loan chia sẻ: “Bây giờ mai một hết rồi, còn vài ba người họ biết một số các nhạc cụ thôi. Tôi đang lo bây giờ mình đã 79 tuổi rồi, những người còn lại như mình không còn bao nhiêu nữa, cho nên tôi rất băn khoăn chuyện này cũng không dễ gì có thể tìm được những người có thể làm và sử dụng thành thạo những loại nhạc cụ này. Tôi cũng đã đề xuất với các ngành chức năng, Nhà nước nghiên cứu về vấn đề này.”

Động viên, khuyến khích các nghệ nhân dân gian, đặc biệt là các nghệ nhân dân tộc thiểu số lưu giữ các nhạc cụ dân tộc, các giá trị văn hóa của dân tộc mình là việc làm cần thiết. Cùng với sự đam mê, nhiệt huyết của chính các nghệ nhân như Ama H’Loan và Lương Xuân Nghiệp thì ngành văn hóa cũng đã có những chính sách cụ thể, hiệu quả để việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc ngày càng lan tỏa.

Hồng Bắc

https://vovworld.vn/vi-VN/tap-chi-van-nghe/nhung-nguoi-luu-giu-bao-ton-cac-nhac-cu-dan-toc-thieu-so-557372.vov

Ngọc Anh: Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cống hiến hết mình cho nghệ thuật âm nhạc dân gian

Trang chủ / Giai điệu quê hương

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cống hiến hết mình cho nghệ thuật âm nhạc dân gian

Ngọc Anh –   08 Tháng Tám 2017 | 17:02:02 (VOV5) – Các bản nhạc được giới thiệu: bài xẩm Đáng mặt anh hào, bài dân ca Duyên phận phải chiều, Du thuyền trên sông Hương, Anh xẩm, Trăng rằm.

Nghệ sỹ nhân dân Xuân Hoạch

Nghe âm thanh bài viết tại đây:

 

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch là một trong những gương mặt gạo cội của làng âm nhạc dân gian Việt Nam. Ông có khả năng chơi thành thạo nhiều loại nhạc cụ dân tộc. Không chỉ chơi nhạc, giảng dạy âm nhạc, ông còn là nghệ nhân chế tác được nhiều loại nhạc cụ dân tộc. 

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch quê ở huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình. Trưởng thành từ đội văn nghệ không chuyên của xã, ông tự học nhạc cụ từ nhỏ, dự thi và trúng tuyển vào Học viện Âm nhạc Quốc gia. Tốt nghiệp Đại học, ông về công tác tại Đoàn ca múa Trung ương (nay là Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam). Sống trong môi trường âm nhạc chuyên nghiệp nên tâm hồn người nghệ sĩ được nuôi dưỡng, trau dồi để sau này thành danh. 

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch nhớ lại: « Thái Bình là đất chèo nên trong tôi có chút chất chèo khi thi tuyển tôi trúng ngay. Tôi may mắn được thày giáo là Nhà giáo Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú Xuân Khải trực tiếp dạy dỗ. Do công của người thày hết lòng dạy dỗ mình và một chút năng khiếu của bản thân nên tốt nghiệp tôi được nhận bằng ưu. Tốt nghiệp xong năm 1971 tôi làm việc ở Nhà hát ca múa nhạc Việt Nam cho đến khi về hưu nghỉ năm 2012. Một phần do nơi đào tạo tốt và bản thân chịu khó học hỏi, tâm huyết, lăn lộn với ngành âm nhạc mà mình đã theo đuổi nên mới thành công được”.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch sử dụng điêu luyện 6 loại nhạc cụ dân tộc từ đàn nguyệt, nhị, tam, bầu, đàn đáy đến bộ gõ. Ông còn có thể đàn hát cả ca trù, chầu văn, hát xẩm hay hát trống quân. Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch có niềm say mê và khả năng chế tác những cây đàn dân tộc. Những cây chiếc đàn nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch làm đều có dây đàn làm bằng sợi tơ giống nguyên bản những cây đàn dân tộc nên thanh âm trong, vang, trầm đục và ấm áp hơn các chất liệu khác. Không chỉ làm ra những cây đàn có âm thanh tinh khiết mà ở đó ông còn muốn chúng phải mang đậm dáng vẻ, hồn cốt Việt Nam. Ví như ý tưởng điểm họa tiết con chuồn chuồn tre vừa ngộ nghĩnh, bắt mắt lại rất Việt Nam gắn trên cây đàn.

Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch cho biết: “Tôi phục chế lại cây đàn bầu chỉ vì một bức ảnh của Viện nghiên cứu âm nhạc cho tôi xem. Tôi thấy cây đàn bầu lạ kỳ, cần cao thế thì đánh kiểu gì, nên bắt tay phục chế cây đàn này. Khi làm xong tôi thấy âm lượng tốt, thành công. Trung tâm bảo tồn phát triển âm nhạc Việt Nam công nhận đây mới là đàn phục chế lại nguyên bản cây đàn bầu cổ”.

Hiện nay dù tuổi đã cao nhưng Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch vẫn tiếp tục giúp đỡ hướng dẫn các nghệ sĩ trẻ của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam tập luyện hát xẩm và chơi đàn. Ông vẫn cùng các nghệ sĩ của Trung tâm Phát triển âm nhạc Việt Nam biểu diễn hát xẩm, ca trù, chầu văn vào những dịp cuối tuần tại khu phố cổ Hà Nội nhằm quảng bá nghệ thuật dân tộc tới các du khách quốc tế. 

Ông còn mở thêm lớp dạy hát xẩm cho những người có niềm đam mê với loại hình nghệ thuật âm nhạc dân gian này. Nhạc sĩ Thao Giang, Giám đốc Trung tâm phát triển nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam, cho biết: “Anh Xuân Hoạch giỏi lắm không những đàn hay hát giỏi mà còn chế tác ra nhạc cụ âm nhạc. Dây tơ khó đánh đàn lắm không phải ai cũng chơi được, không đơn giản đâu chỉ Xuân Hoạch mới chơi được dây tơ. Xe tơ cũng phải biết cách xe, phải mầy mò công phu lắm, chứ không là xe tơ không tạo ra âm thanh được. Tôi thấy Xuân Hoạch xứng đáng là một nghệ sĩ nhân dân.”

Hiện tại, tại nơi ở của mình trong con ngõ nhỏ trên đường Láng, Hà Nội, Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch dành hẳn một khoảnh đất dựng mô hình một ngôi nhà truyền thống làng quê Bắc Bộ, trong đó ông lưu giữ rất nhiều loại hình nhạc cụ dân tộc và đây cũng là nơi ông dạy học, biểu diễn âm nhạc. Với tâm huyết và những gì đã làm cho âm nhạc truyền thống Việt Nam, Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch là một trong số ít nghệ sĩ Việt Nam được tổ chức World Masters công nhận là nghệ nhân thế giới. 

Ngọc Anh

https://vovworld.vn/vi-VN/giai-dieu-que-huong/nghe-si-nhan-dan-xuan-hoach-cong-hien-het-minh-cho-nghe-thuat-am-nhac-dan-gian-565639.vov

Ngọc Anh: Nhạc sĩ Thao Giang cống hiến thầm lặng cho âm nhạc dân tộc

Trang chủ / Giai điệu quê hương

Nhạc sĩ Thao Giang cống hiến thầm lặng cho âm nhạc dân tộc

Ngọc Anh –   11 Tháng Chín 2017 | 0:00:00 (VOV5) – Không chỉ biểu diễn hát xẩm, nhạc sĩ Thao Giang còn tích cực truyền bá, giới thiệu các loại hình âm nhạc truyền thống dân tộc như ca trù, hát trống quân, quan họ… 

Nhạc sĩ Thao Giang luôn dành tình yêu lớn cho âm nhạc, đặc biệt là âm nhạc dân tộc. Hơn 40 năm cống hiến cho nền âm nhạc Việt Nam, với ông âm nhạc như một phần sự sống của mình, nếu như ngày nào thiếu vắng thì ngày đó đều trở nên tẻ nhạt. 

Nhạc sĩ Thao Giang đang hướng dẫn các nghệ sĩ hát xẩm (Ảnh: sankhau.com.vn)

Nghe âm thanh bài viết tại đây:

 

Nhạc sĩ Thao Giang quê ở huyện Thanh Oai, Hà Nội. Ông học tại Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Việt Nam) và được giữ lại làm công tác giảng dạy. Ông cũng có nhiều năm học âm nhạc ở nước ngoài. Nhạc sĩ Thao Giang cùng Giáo sư, Nghệ sĩ nhân dân Phạm Minh Khang thành lập Trung tâm Phát triển Nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam và hiện ông là Giám đốc Trung tâm này. 

Nhạc sĩ Thao Giang nhớ lại: “Trung tâm ra đời năm 2005. Trung tâm sưu tầm, nghiên cứu những dòng âm nhạc dân gian bị thất truyền và phục dựng lại, truyền dạy và đào tạo âm nhạc một cách chính quy. Dạy cho quần chúng, các câu lạc bộ rồi những người yêu thích dòng nhạc dân tộc để phổ cập rộng rãi cho công chúng. Năm 2010, Trung tâm được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép đào tạo một số chuyên ngành như hát xẩm, hát trống quân, ca trù, hát văn, quan họ và một số nhạc cụ dân tộc. Kết quả là năm 2015 chúng tôi đã cho tốt nghiệp được lứa đầu tiên gồm 20 cử nhân”.

Nhạc sĩ Thao Giang đã cùng các nhạc sĩ tâm huyết với âm nhạc dân tộc đã mở những lớp truyền dạy âm nhạc dân tộc miễn phí. Sự chỉ bảo tận tình của các thày đã truyền lửa, giúp cho nhiều thế hệ học trò hăng say học tập. Nhiều học trò của nhạc sĩ Thao Giang giờ đã giảng dạy ở ngay Trung tâm và ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Nhạc sĩ Thao Giang còn cùng với các nghệ nhân bàn bạc, tìm hướng phát triển nghệ thuật âm nhạc truyền thống.

Trong sự nghiệp âm nhạc của mình, nhạc sĩ Thao Giang đã sáng tác nhiều tác phẩm âm nhạc, trong đó nổi bật nhất là tác phẩm “Kể chuyện ngày mùa”. Nói tới tác phẩm này, Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch kể: “Kể chuyện ngày mùa diễn tả cảnh mùa màng nông thôn, nào là động tác gánh lúa, gặt lúa, kết hợp tiếng chim kêu, gà gáy… sinh động. Tác phẩm nói lên một vụ mùa bội thu và đồng thời toát lên sự sảng khoái của người nông dân khi thành quả lao động đạt được.Kể chuyện ngày mùa được Đài Tiếng nói Việt Nam giữ lại băng khi thu lần đầu tiên. Rất ít tác phẩm sau này vượt qua được tác phẩm đó. Các đoàn đi biểu diễn ở nước ngoài đều biểu diễn tác phẩm đó”.

Trong các hoạt động nghiên cứu, sáng tác, nhạc sĩ Thao Giang đã dày công sưu tầm, gìn giữ và truyền dạy nghệ thuật hát xẩm. Nhạc sĩ Thao Giang cho biết: “Năm 2005 chúng tôi đưa hát xẩm ra biểu diễn ở phố hàng Ngang. Dù hôm đó tổng duyệt nhưng khi khán giả đông nghịt, nghe thích luôn, nghe say sưa, bản thân những người duyệt cũng bỡ ngỡ. Sau này chúng tôi diễn hát Xẩm ở hàng Đào, hàng Ngang, hàng Buồm… xung quanh khu vực phố cổ sau đó xuống chợ Đông Xuân để biểu diễn cho rộng rãi. Từ đó suốt 10 năm cuối tuần nào cũng biểu diễn xẩm. Tới nay hát Xẩm đã đi vào đời sống nhân dân trong cả nước, nó đã đi vào sân khấu, xiếc, điện ảnh, chèo, tuồng, cải lương, ca nhạc mới”.

Không chỉ biểu diễn hát xẩm, nhạc sĩ Thao Giang còn tích cực truyền bá, giới thiệu các loại hình âm nhạc truyền thống dân tộc như ca trù, hát trống quân, quan họ… Kể về những kỷ niệm đáng nhớ trong những lần biểu diễn, nhạc sĩ Thao Giang cho biết có những khán giả cao tuổi, tối thứ Bảy nào cũng ra chợ đêm để nghe hát, dường như nghe hát xẩm, ca trù đã trở thành thói quen của họ. Có những khán giả người nước ngoài cũng rất thích nghe và tìm đến Trung tâm để học hát xẩm, ca trù.

Đến nay, tuy tuổi đã cao, nhưng nhạc sĩ Thao Giang vẫn luôn tận tụy với nghề nghiệp. Ông bảo âm nhạc dân gian là hồn cốt của văn hóa dân tộc. Quan niệm này của ông đã được nhiều đồng nghiệp hưởng ứng. Nghệ sĩ nhân dân Xuân Hoạch tâm sự: “Nhạc sĩ Thao Giang là lứa đàn anh của tôi. Chúng tôi thân nhau từ khi còn nhỏ, tôi cũng hỏi anh cống hiến nhiều thế sao không làm đơn để có cái danh, cái vị cho mình thì nhạc sĩ Thao Giang nói có tham gia hội nhạc sĩ rồi và chức danh nhạc sĩ là cũng được rồi,không yêu cầu gì cả. Con người này làm việc hết lòng, nhiệt tình, có khả năng và trình độ về âm nhạc dân gian. Thao Giang lý luận về âm nhạc dân gian cực hay vì ông là người hiểu rất rộng về âm nhạc dân gian”.

Được trò chuyện với nhạc sĩ Thao Giang, được xem cách ông chỉ dẫn tỉ mỉ cho các học trò của mình, mới hiểu được tấm lòng của người nghệ sĩ luôn tâm huyết đối với  âm nhạc truyền thống dân tộc. Bằng cái tâm với nghệ thuật truyền thống, nhạc sĩ Thao Giang đã và đang thầm lặng cống hiến cho việc bảo tồn và phát huy các loại hình âm nhạc dân tộc Việt Nam.

Ngọc Anh

https://vovworld.vn/vi-VN/giai-dieu-que-huong/nhac-si-thao-giang-cong-hien-tham-lang-cho-am-nhac-dan-toc-576071.vov

Tình thương quê (Thao Giang)

Tình thương quê (Thao Giang)

921 views•Jul 2, 2017 7 0 Share SaveHong Quang Truong 48 subscribers Tình thương quê / Sehnsucht nach der Heimat Sáng tác / Komposition: Thao Giang Độc tấu đàn nhị / Vietnamesische Spießgeige: Lê Thị Thanh Lotus-Ensemble Berlin (Trần Phương Hoa: Đàn tranh/Wölbbrettzither; Đào Xuân Phương: Tam thập lục/Brettzitter; Lê Mạnh Hùng: Trống / Schlagzeug) Quay phim/Kamera: Trương Trần Phúc Lễ ra mắt Quỹ Đào Minh Quang / Auftaktveranstaltung Đào Minh Quang – Stiftung WABE-Theater Berlin, 15.06.2017