Jour : 23 janvier 2020

Múa Ba Lê – BUỔI HOÀ NHẠC CỦA HỘI VASCAM – Âm Nhạc hiện đại, chúa nhựt 8, tháng 3, 2020, tại Trung tâm nghệ thuật MUSCO, Orange, California, USA

Múa Ba Lê – BUỔI HOÀ NHẠC CỦA HỘI VASCAM – Âm Nhạc hiện đại,

Quí vị và quí bạn thân mến, Nghệ thuật và âm nhạc là những món ăn tinh thần không thể thiếu cho tất cả chúng ta. Hội Nghệ Thuật và Âm Nhạc VASCAM (Vietnamese American Society for Arts and Music) được thành lập cách đây 4 năm và đã tổ chức các buổi triển lãm hội họa và các buổi nhạc để trình bày những sáng tác mới của các nghệ sĩ Mỹ gốc Việt hải ngoại. Năm nay 2020, vào ngày Chủ Nhật 8 tháng 3, VASCAM sẽ tổ chức một buổi trình diễn rất đặc biệt tại rạp hát sang trọng Trung Tâm Nghệ Thuật MUSCO, 1 University Drive, Orange, California 92866, với chủ đề « Obsessed PHO More ». Buổi trình diễn này đặc biệt ở chỗ sẽ dùng hình thức múa ba lê để nói lên những câu chuyện Việt Nam qua phần nhạc của soạn nhạc gia P.Q. Phan.
« Bay hơn hai ngàn dặm từ Baltimore tới Orange để biểu diễn là Giáo sư Tiến sĩ Carl DuPont, một giọng ca năng động vừa biểu diễn vừa dạy học vừa nghiên cứu. Tờ báo South Florida Classical Review ca ngợi ông là “một giọng ca nam trầm, đậm, nhiều kịch tính”. Ngoài ra còn có phần tham dự của ca sĩ vững chãi Bích Vân, người đã được cộng đồng Mỹ gốc Việt yêu mến lâu nay. Cả hai ca sĩ solo đều được yêu mến từ các vai diễn đầy ấn tượng của họ trong vở opera Câu Chuyện Bà Thị Kính. Họ trở lại với *Ám Ảnh Phở* và trình diễn premiere bốn bài hát trong chương trình. Cùng tham gia trên sân khấu là Ban Hợp Xướng Ngàn Khơi đầy nhiệt tình, và dàn tứ tấu đàn dây Dior Quartet. Dàn nhạc Dior trẻ tuổi đã từng thắng những giải thưởng quan trọng sau khi mới thành lập được 8 tháng, như Giải Thưởng Âm Nhạc Thính Phòng Quốc Gia Fischoff, Giải Thưởng Âm Nhạc Thính Phòng Plowman, v.v. « 
Kính mời quí vị đọc thêm bài dưới đây nói về Vũ Ba Lê & Âm Nhạc hiện đại, Contemporary Classical Music còn được gọi là 21th-Century Classical Music
« Obsessed PHO more » Dưới đây là phần trả lời của giáo sư sáng tác nhạc P.Q. Phan cho những câu hỏi mà chúng tôi thắc mắc sau khi nhìn thấy poster của buổi nhạc « Obsessed PHO

more ».1576563658962blob (2).jpg IMG-2006.JPG

1. Ngày 8 tháng 3 năm 2020, VASCAM sẽ tổ chức một chương trình nhạc đặc biệt với phần trình diễn chính là 6 màn múa ba lê, ngoài những bản nhạc mới sáng tác của những nhạc sĩ Mỹ gốc Việt Nam viết nhạc hậu hiện đại. Tại sao lại là múa ba lê, một hình thức văn nghệ còn rất xa lạ đối với người Việt, dù là người Việt ở hải ngoại? Dùng hình thức múa ba lê thì nói lên được cái gì nhiều hơn là ca khúc? Trả lời:  Múa ba lê ra đời thời Phục Hưng Ý từ thế kỷ 16 do sáng tạo của Catherine de’ Medici. Đến thế kỷ 17 thời Louis XIV thì được phát triển nhiều hơn, càng thịnh hành trong giới lãnh đạo Hoàng Gia. Sau đó được đưa sang Nga và phát triển đến cao điểm thành múa tường thuật, múa để kể một câu chuyện ví dụ như vở múa Con Thiên Nga của Tchaikovsky, Con Chim Lửa, Petruskha, và The Rite of Spring của Stravinsky. Đây là những vở múa nổi tiếng kéo dài nguyên một buổi trình diễn. Trong văn hóa phương Tây, múa Ba Lê được xem trọng vì nó áp dụng kỹ thuật cao. Người múa hầu như lúc nào cũng luân chuyển trên đầu ngón chân, bay giang hai chân, và xoay nhiều vòng trên đầu ngón chân. Người múa Ba Lê coi thân thể họ như một kho tàng quý giá tạo ra một vẻ đẹp vô thường. Đi trên đầu ngón chân, khuôn mặt ngước 30 độ, ngực ưỡn phồng, lưng cong chút đỉnh, đưa cổ cao lên- tất cả để tạo một vẻ đẹp hơn người. Người múa dùng bài bản và kỹ thuật để diễn giải tất cả những gì bài nhạc yêu cầu. Ca khúc nói lên chiều sâu của từ ngữ, âm nhạc thì bày tỏ tâm trạng. Múa Ba Lê dùng ngôn ngữ chuyển hình thân thể để bày tỏ tâm trạng. Ngoài ra, khi liên kết những chuyển động lại thì người múa có thể mô tả một câu chuyện. Có thể nói, múa có khả năng đáp ứng nhu cầu giác quan nhiều hơn. 2. Ông có nghĩ rằng người Việt hải ngoại sẽ đi xem múa ba lê? Hơn 40 năm ở đây, chỉ mới có một lần múa ba lê được tổ chức cách đây khoảng 10 năm, để diễn giải nhạc Trịnh Công Sơn. Ông muốn diễn giải điều gì về Việt Nam với 5 khúc múa ba lê theo nhạc do ông sáng tác? Trả lời: Tôi tin chắc mọi người sẽ đi xem, vì mỗi thể múa có một vẻ đẹp khác nhau. Trong buổi trình diễn ngày 8 tháng 3 tại MUSCO Center for the Arts hội VASCAM hân hạnh ra mắt một chương trình rất là đặc biệt và xuất sắc bao gồm Múa Ba Lê Đương Thời và ca khúc nghệ thuật. Múa Ba Lê đòi hỏi nhu cầu vật chất cao, sàn nhảy phải có cấu trúc đặc biệt với một lớp cao su để người múa không bị tổn thương, vì vậy mà chúng tôi phải dùng rạp MUSCO. Trong chương trình VASCAM, Đoàn Múa Ba Lê Bloomington sẽ diễn giải và mô tả 6 câu chuyện. Trong đó 5 câu chuyện nói lên những khía cạnh đời sống và lịch sử văn hóa Việt Nam, như sau:  1.     Trò Chơi Trẻ Em diễn tả tính ngây thơ của trẻ em qua trò chơi kèn lá chuối. Qua thể loại nhạc xen kẽ (hocket), âm thanh nhảy diễn tả những tiếng kèn lá chuối “đánh” nhau liên tục. Đây là trò chơi trẻ em thông thường vùng quê Việt Nam. Nhạc xen kẽ cũng rất thông dụng ở miền Đông Nam Châu Á qua cách trình diễn nhạc cồng chiêng (Gamelan).  2.     Thảm Cảnh Tại Rạp Hát kể lại câu chuyện có thật tôi đã chứng kiến khi đi xem Hát Bội với ba má lúc còn nhỏ ở Đà Nẵng vào cuối thập niên 60. Trong đêm ấy, một diễn viên nam đóng vai nữ đã lăn ra chết thật trên sân khấu trong lúc mô tả cao điểm cảm xúc mạnh mẽ khi người vợ biết chồng mình tử trận.  3.     Tiếng Khóc Trong Đêm kể lại chuyện thời chiến tranh tàn khốc trong thập niên 60 và 70 ở Đà Nẵng. Trong thời gian nầy, thành phố hay bị pháo kích. Nửa đêm yên lành, thành phố thường bị thức tỉnh bởi súng đạn. Dân chúng chạy lung tung, hét vang trời. Một hôm, sau khi những tiếng thét im bặt, tôi nghe được một tiếng khóc thảm não buồn không thể tả. Tiếng khóc nhỏ nhưng sắc mạnh đâm vào lòng tôi đến ngày nay.   4.     Qua cách dùng âm nhạc ca trù và chầu văn thích hợp với âm nhạc hiện đại phương Tây Unexpected Desire nói lên sự kết hợp thú vị bất ngờ giữa hai văn hóa. Kinh nghiệm bản thân cho tôi thấy rằng sự kết hợp giữa văn hóa cực biệt Tây và Á có thể đem đến kết quả tốt đẹp và hấp dẫn.  5.     Lên Đồng là văn hóa âm nhạc dân gian tuyệt đỉnh của Việt Nam. Trình diễn theo phương thức chu kỳ, nhạc đồng bóng – nói kiểu miền Trung, Huế – “cô” đồng tăng tốc độ dần dần khi trưng biểu công ân của người đã quá vãng. Trong quá trình nầy, cô bóng dùng tất cả phương thức từ nhảy, xoay, quay mắt nhìn ngược, la hét, khấn, v..v…để rước linh hồn vào cô. Tiếng nhạc “rùng rợn” đôi lúc “man rợ”. Tiếng nhạc Lên Đồng đi từ chậm đến mau, từ yên đến động, và từ đơn giản đến phức tạp.  Trên đây là những bài nhạc cho múa Ba Lê bao gồm hầu hết những chủ đề tiêu biểu quan trọng của cuộc sống và lịch sử hiện đại Việt Nam.  3. Theo tôi hiểu thì nhạc hậu hiện đại không muốn theo những qui luật âm nhạc được nghĩ ra từ mấy trăm năm trước và vẫn còn được tuân theo hiện nay. Tại sao thính giả lại muốn nghe loại nhạc « theo qui luật » như vậy? Tại sao họ cảm thấy khó quen thuộc khi nghe nhạc « không theo luật »? Và tại sao các nhạc sĩ « hậu hiện đại » lại không muốn theo qui luật âm nhạc. Từ khởi thủy với Gregorian chanting là nhạc không theo luật, dần dần người ta đặt ra những qui luật âm nhạc theo từng thời kỳ, phải chăng đã đến lúc làm ngược lại, cởi trói cho âm nhạc? Muốn thưởng thức nhạc hậu hiện đại cần phải tìm nghe cái gì trong bài nhạc? 4. Tại sao nhạc hậu hiện đại không muốn chú ý đến giai điệu, không muốn sáng tác những giai điệu quyến rũ? Muốn người ta nghe nhiều thì cần giai điệu « lọt tai ». Các nhạc sĩ « mới » không muốn đặt nhạc có nhiều người nghe?  Trả lời: Nhạc hiện đại cũng có giai điệu quyến rũ và lọt lỗ tai. Tuy nhiên ‘quyến rũ’ và ‘lọt lỗ tai’ là vấn đề nhận thức của người nghe. Tính quyến rũ phụ thuộc vào thói quen nghe nhạc, do đó người nghe ít tiếp xúc nhạc mới sẽ khó nhận ra tính chất này ngay. Ngoài ra người sáng tác nhạc thường làm điều mới nên họ tránh những giai điệu cũ mà đối với họ đã trở thành ‘nhàm tai’. Trách nhiệm của người sáng tạo nghệ thuật là làm điều mới nhiều hơn là thoả mãn tất cả các nhu cầu của người nghe. Tất cả những gì mới đều khó được chấp nhận lúc đầu. Nhưng khi được tiếp cận nhiều lần thì người nghe sẽ thích nó hơn. Cách tốt nhất để mọi người nghe được nhạc mới là đi nghe nhạc và nghe dẫn giải. Nhiều người cũng hay lấy lớp « music appreciation » ở college để tìm hiểu và làm quen với nhạc nghệ thuật.  Và một phần quan trọng là các tác phẩm của các soạn nhạc gia mới và trẻ cũng sẽ được trình bày.Mục đích của hội VASCAM là giới thiệu những gương mặt mới vô cùng hiếm hoi người Mỹ gốc Việt của ngành sáng tác nhạc. Trong 3 năm qua VASCAM đã mời các nhà sáng tác trẻ viết ca khúc nghệ thuật cho chương trình đặc biệt của hội tại Trung Tâm Nghệ thuật Musco. Họ đều được tự do lựa chọn đề tài và ngôn ngữ, nhưng VASCAM khuyến khích họ hãy nghĩ đến việc làm sao để kết nối với cộng đồng.

Một người không còn quá trẻ và đã có sự nghiệp vững vàng trong ngành sáng tác ở Mỹ là P.Q. Phan, lần này chọn viết về các món ăn hấp dẫn của Việtnam: phở và nem nướng.
Trẻ hơn là Khôi Đặng, một nhân vật khá bí ẩn. Chúng ta không biết nhiều về Khôi, chỉ biết anh ta có khả năng âm nhạc đặc biệt, nhưng không chọn sáng tác nhạc làm con đường sự nghiệp chính quy, mà chỉ theo đuổi như một hobby. Khôi rành tiếng Anh, và cũng rành tiếng Việtnam. Hiện nay anh đang có suy nghĩ rằng cần bảo tồn những sáng tác văn chương bằng tiếng Việtnam của người Mỹ gốc Việt. Có lẽ vì vậy mà anh chọn một đoạn thơ của Thanh Thanh Tâm Tuyền để viết một ca khúc mới tinh cho chương trình Ám Ảnh Phở năm nay, nhưng chuyển thể sang tiếng Anh để cơ hội được trình diễn lại cao hơn!
Anh nhớ em cùng một lúc với thành phố với những con đường anh đi qua một lần để đến nhà em anh băng ngang một vườn hoa vắng (lần trở về anh ngồi xuống ghế dài nếu là buổi chiều quạnh hiu mây lá mùa thu) một phố bình dân có chợ và những quán ăn giản dị như trang nhật ký của anh ngày bắt đầu yêu em
Các nhà sáng tác trẻ khác khi viết ca khúc cho chương trình của VASCAM đều chọn con đường quay lại tìm hiểu nguồn gốc của mình. Ví dụ: Việt Cường nhờ sự giúp đỡ của gia đình, cụ thể là mẹ, mà đã chọn bài thơ nằm lòng của người Việtnam, Thu Điếu, để phổ nhạc cho dàn nhạc 8 nhạc cụ theo yêu cầu của VASCAM năm 2018. Bài hát này được nhiều người ưa thích và VASCAM sẽ trình diễn lại với dàn tứ tấu đàn dây Dior Quartet trong chương trình Ám Ảnh Phở sắp tới. 
Một gương mặt mới tinh năm nay là Chris Vũ. Chris mới tốt nghiệp thạc sĩ ngành sáng tác nhạc. Khi được VASCAM đặt hàng viết cho Ám Ảnh Phở, anh cũng tìm được một con đường riêng đến với Hồ Xuân Hương với sự giúp đỡ của mẹ anh. 
Đài Khán XuânÊm ái chiều xuân tới khán đài,Lâng lâng chẳng bợn chút trần ai!Ba hồi triêu mộ chuông gầm sóng,Một vũng tang thương nước lộn trời.Bể ái nghìn trùng khôn tát cạn,Nguồn ân muôn trượng dễ khơi vơi.Nào nào cực lạc là đâu tá,Cực lạc là đây chín rõ mười.
Trang trọng kính mời,
Hien Vu &Suong Vu for VASCAMPS: Xin quý vị vui lòng trả lời thư này cho biết số vé và loại vé muốn mua. Hiển Sương sẽ mua vé và gửi đến nhà quý vị giùm cho hội VASCAM. Chúng tôi vẫn thường yểm trợ hội này từ ngày mới thành lập, vừa gửi tặng donation cho mỗi chương trình, vừa bán vé giùm, tương tự như làm việc cho Ban Hợp Xướng Ngàn Khơi.




Giáo sư Tiến sĩ Carl DuPont, Bích Vân , Hợp xướng Ngàn Khơi