Day: 20 décembre 2019

TRƯỜNG KỲ :Ca Sĩ Bạch Yến – với 50 năm tận tụy trong nghệ thuật

TRƯỜNG KỲ :Ca Sĩ Bạch Yến – với 50 năm tận tụy trong nghệ thuật


Với 50 năm góp mặt trong lãnh vực nghệ thuật, Bạch Yến rất xứng đáng được coi là một nữ nghệ sĩ có quá trình hoạt động lâu dài nhất cho đến ngày hôm nay. Với những thăng trầm trong cuộc sống cũng như trong nghề nghiệp, tên tuổi của chị vẫn là một tên tuổi lớn trong việc giới thiệu nền văn hoá Việt Nam với khán giả năm châu qua nhạc dân ca cổ truyền hiện nay cũng như từng góp mặt trong giới « show business » tại Hoa Kỳ trong một thời gian dài.

TRƯỜNG KỲ

Giọng hát trầm đặc biệt đó cũng đã trở nên quen thuộc với khán giả Việt Nam từ rất nhiều nãm qua, mặc dù âm sắc (timbre) rất trầm nhưng giọng hát chị thuộc loại « mezzo soprano », đã góp phần không ít trong việc tạo cho nhạc phẩm « Ðêm Ðông » trở thành bất hủ.

Lần xuất hiện gần đây nhất của Bạch Yến trước khán giả người Việt đã diễn ra tại thủ đô Hoa Thịnh Ðốn, trong một buổi trình diễn do Câu Lạc Bộ Văn Hoá vùng Washington, D.C. tổ chức. Số khán giả tham dự đông đảo trong buổi trình diễn đó đã không ngờ một nữ nghệ sĩ năm nay đã ngoài 60 mà thể cách trình diễn cũng như giọng ca vẫn còn dồi dào phong độ khi đã trình bày 20 nhạc phẩm trong suốt chương trình, với sự phụ hoạ dương cầm của nhạc sĩ Jean Louis Beydon, giám đốc viện âm nhạc Vanves (ngoại ô Paris).

BẠCH YẾN

Trước đó, Bạch Yến cũng đã có dịp đến với khán giả Việt Nam tại tiểu bang Washington trong dịp Tết Quý Mùi vừa qua với những chương trình nhạc thính phòng và dân ca. Trong năm 2002, Bạch Yến cũng đã có dịp phô diễn tài nghệ của mình trước cộng đồng người Việt ở nhiều thành phố lớn tại Hoa Kỳ như Houston, Phoenix, San Jose, vv… và đã mang lại cho khán thính giả nhiều thích thú. Cô bé nhi đồng từng nổi tiếng với phần trình diễn mô tô bay ngày nào hẳn cũng đã không ngờ định mệnh đã đưa đẩy đến sự thành công trong lãnh vực nghệ thuật âm nhạc trong suốt mấy chục năm sau đó.

Bạch Yến tên thật là Quách Thị Bạch Yến, sinh năm 1942 ở Sóc Trăng. Thân mẫu chị thường về Việt Nam mỗi khi gần sanh nở vì luôn muốn sinh con tại quê ngoại. Bạch Yến là con áp út trong một gia đình gồm 8 người con, 3 gái, 5 trai; nhưng 4 trong 5 người con trai trong gia đình đều mất sớm. Thân phụ chị là người Tiều Châu và là bạn của người cậu ruột, tỏ ra rất khó khăn trong việc để con cái theo con đường văn nghệ do quan niệm « xướng ca vô loài », trong khi thân mẫu chị lại là một người say mê âm nhạc và luôn tỏ ra gắn bó với nền văn hoá Việt Nam.

Năm 9 tuổi, Bạch Yến được gia đình đưa về Cần Thơ để theo học tiểu học ở đây, cùng một lúc hoạt động trong ca đoàn của nhà thờ Cần Thơ nên nhờ đó đã sớm có được một căn bản nhạc lý, dù chỉ trong một thời gian ngắn ngủi. Năm 1952 sau đó, Bạch Yến lại theo bố mẹ và các anh chị vào Sài Gòn để rồi ghi tên dự thi cuộc tuyển lựa ca sĩ dành cho những giọng ca nhi đồng do đài phát thanh Pháp Á tổ chức. Sau những vòng sơ khảo và bán kết, qua năm 1953 Bạch Yến đã oanh liệt đoạt được Huy Chương Vàng trong vòng chung kết và liền sau đó được mời cộng tác với chương trình ca nhạc nhi đồng của đài phát thanh dưới sự điều khiển của Pháp. Nhưng không lâu sau, đài này đã ngưng hoạt động khi người Pháp phải rời khỏi Việt Nam (1955). Sau đó Bạch Yến tìm đến với những đài phát thanh Quân Ðội và Sài Gòn để xin hát cho những chương trình dành cho thiếu nhi nhưng đều bị từ chối.

Mẹ chị đã quyết định chia tay với bố chị khi được ông cho biết sẽ đem cả gia ðình về sống vĩnh viễn ở Nam Vang vì bà muốn ở lại Việt Nam để các con không bị mất gốc và có thể lập gia đình với người đồng hương. Mặc dù bố chị là một doanh thương giàu có, nhưng mẹ chị do tự ái đã cương quyết không nhận sự giúp đỡ tiền bạc của ông sau khi ly dị để nhẫn nhục chịu đựng sự vất vả ở lại Việt Nam nuôi nấng con cái, lúc đó đã lên tới 5 chị em. Sự tận tụy và hy sinh đó nơi người mẹ thân yêu vẫn luôn ở trong tâm hồn Bạch Yến, dù mẹ chị đã qua đời cách đây gần 10 năm.

Gia đình Bạch Yến lâm vào sự túng quẫn sau khi bố mẹ đường ai nấy đi, đã sống chen chúc với nhau trong một căn nhà nhỏ trong một ngõ hẻm trên đường Cao Thắng. Không những thế, một trận hoả hoạn đã xẩy ra thiêu rụi cả nơi nương náu của một gia đình vốn đã gặp rất nhiều khó khăn này. Người cậu ruột của Bạch Yến từ Cần Thơ sau khi nghe tin, đã lên Sài Gòn thăm hỏi gia đình chị. Trước tình trạng bi đát này, ông đã nẩy ra ý định thành lập một đoàn mô tô bay thiếu nhi để đi lưu diễn khắp nơi.

Không còn sự chọn lựa nào khác, mẹ chị đành lòng chấp nhận để các con gia nhập đoàn mô tô bay dù biết trước có rất nhiều nguy hiểm. Từ đó, cô bé Bạch Yến theo chị ruột, em trai và em bà con để theo đoàn đi vào tận các làng xã, từ Quảng Trị xuống tới Cà Mau trình diễn những pha mô tô bay nguy hiểm, trong khi vào thời điểm đó vấn đề an toàn không được mấy lưu tâm. Tuy nhiên đối với Bạch Yến, đó là những kỷ niệm khó quên về quê hương khi có dịp gia nhập vào những sinh hoạt thuần tuý đồng quê một cách rất hồn nhiên.

Nhưng chẳng may, một tai nạn rất nặng đã xẩy ra với Bạch Yến trong một buổi biểu diễn tại giải trí trường Thị Nghè. Khi đang bay mô tô, chân chị đã đạp phải thắng nên cả người và xe bị tụt xuống đâm ngay xuống nền gỗ bị mô tô đè lên người. Với tai nạn này, Bạch Yến đã bị dập một số xương sườn và màng tang trái khiến phải điều trị trong một thời gian khá dài. Cũng từ tai nạn này, đoàn mô tô bay của người cậu cũng bị cấm hoạt động khi bị giới hữu trách khám phá là đã thu nhận những thành viên không đủ số tuổi ấn ðịnh là 17 khi hành nghề xiệc (cirque).

Một lần nữa, gia đình Bạch Yến lại lâm vào một tình trạng thê thảm và nheo nhóc. Do lòng thương mẹ và anh chị em và với một sự quyết tâm mạnh mẽ, Bạch Yến, khi đó mới là một cô gái 14 tuổi, đã phải cải trang cho giống một thiếu nữ vào tuổi đôi mươi với một chiếc áo dài cùng với lớp son phấn trang điểm cho ra vẻ người lớn. Dưới lớp cải trang đó, Bạch Yến lần mò đến những vũ trường và phòng trà để xin hát hầu có tiền phụ giúp gia đình. Phòng trà mang tên Trúc Lâm trên đường Phạm Ngũ Lão do hai nhạc sĩ Mạnh Phát và Ngọc Bích khai thác. Ðây là nơi thu nhận chị đầu tiên trong vai trò ca sĩ với một số tiền thù lao khiêm nhượng.

Nhờ khi còn nhỏ được học một thời gian nơi trường La Providence của các dì phước nên Bạch Yến đã có khả năng hát được những nhạc phẩm lời Pháp như Tango Blue, Étoile Des Neiges, vv… nên được khán giả dành cho nhiều cảm tình. Ngoài ra chị cũng đã cố gắng trình bày được một số nhạc phẩm Việt Nam như Bến Cũ hoặc Gái Xuân, vv… Sau khi rời khỏi phòng trà Trúc Lâm, Bạch Yến tìm đến với phòng trà Hoà Bình, rồi lần mò vào tận Chợ Lớn để xin hát tại vũ trường Mélodie với đa số khán giả là người Hoa. Dần dần chị đã xin hát được ở nhiều vũ trường khác như Ðồng Khánh, Ðại Kim Ðô, vv…

Trong suốt thời gian này chị không đuợc một ai hướng dẫn về nhạc, ngoài việc bắt chước hát theo đĩa cho thật giống với lời ca được tự phiên âm theo từng chữ rất vất vả. Sau khi phiên âm xong, chị mới đọc cho một giáo sư Anh Văn nghe và viết lại cho đúng nghĩa và giảng giải về nội dung nhạc phẩm để dễ dàng diễn tả. Từ năm 1957 trở đi, tên tuổi Bạch Yến mới bắt đầu được nhắc nhở tới nhiều sau khi về cộng tác với vũ trường Kim Sơn, với sự phụ hoạ của dàn nhạc Ely Javier. Thời gian này nhạc phẩm Ðêm Ðông đã được trình bày một cách đặc biệt bởi Bạch Yến để sau đó trở thành một nhạc phẩm gắn liền với tên tuổi chị.

BẠCH YẾN và dàn nhạc ELY JAVIER

Vào thời kỳ này một vũ trường khác cũng đang rục rịch khai trương, trong khi ông giám đốc của vũ trường này đi tìm những giọng ca đặc biệt. Ðó là vũ trường Tự Do, là nơi đã xuất phát nhiều tiếng hát nổi danh của làng tân nhạc Việt Nam. Và chủ nhân vũ trường này là ông Ngô Vãn Cường, một người từng sống nhiều nãm bên Pháp và có một tâm hồn yêu văn nghệ và quý trọng nghệ sĩ. Trong một lần đến Kim Sơn nghe Bạch Yến trình diễn, ông Cường đã mời chị cùng với cả giàn nhạc Ely Javier về hợp tác với một số thù lao cao hơn nhiều so với những nơi chị từng cộng tác trước đó. Dĩ nhiên nhạc phẩm « Ðêm Ðông » cũng theo Bạch Yến về đây để cùng với những nhạc phẩm của Patty Page, Connie Francis, DaliDa, Edith Piaf, Ella Fitzerald, Peggy Lee, Rosemary Clooney, Pat Boone, Elvis Presley, Paul Anka, và the Platters, vv… khiến khán giả say mê theo dõi. Bạch Yến lúc bấy giờ được nổi tiếng nhiều qua những nhạc phẩm Rock ‘n’ Roll và Mambo tuy cũng được thích qua những ca khúc điệu Slow.

Sau khi dành dụm được một số tiền trong thời kỳ tên tuổi lên cao nhất khi cộng tác với vũ trường Tự Do, Bạch Yến cùng với mẹ lên đường sang Pháp vào năm 1961 với ý định học phương pháp hát của Tây phương. Chị may mắn được thu nhận vào hát tại một nhà hàng sang trọng do ông Phạm Vãn Mười làm chủ trên đường rue de l’Echelle ở quận 1 Paris. Nhà hàng La Table Du Mandarin tuy nhỏ, chỉ chứa tối đa được khoảng sáu bẩy chục chỗ, nhưng là nơi lui tới của những khách hàng lịch lãm.
Trong thời gian ở Pháp, Bạch Yến đã được hãng Polydor mời thâu, cùng một lúc đi trình diễn tại một số quốc gia Âu Châu như Ðức, Áo, Bỉ, Hoà Lan và nhiều thành phố trong nước Pháp. Tuy nhiên Bạch Yến cho biết sự việc đã diễn ra không nhý ý vì chị đã nổi tiếng ở Việt Nam mà sang Pháp chị chỉ là một nghệ sĩ ngoại quốc xa lạ. Trước kết quả không được như ý này, Bạch Yến đã quyết định quay trở lại VN vào cuối năm 63 để tiếp tục hợp tác với vũ trường Tự Do và thỉnh thoảng trình diễn tại vũ trường Kim Ðô với một số kinh nghiệm về nghệ thuật trình diễn cũng như kỹ thuật hát học hỏi ở ngoại quốc.

BẠCH YẾN và dĩa hát do Polydor sản xuất tại Pháp

Khi vừa trở lại quê hương vào cuối 63, nhiều sĩ quan cố vấn Mỹ – là những khán giả thường đến với Tự Do – đã tỏ ra yêu thích tài nghệ của chị nên đã tìm cách giới thiệu một tài năng trẻ của Việt Nam với chương trình ca nhạc truyền hình nổi tiếng « Ed Sullivan Show ». Sau nhiều lần thuyết phục chị nhưng chị nhứt quyết từ chối nên có ý nghĩ buộc họ mời mẹ thì chị mới nhận lời đi. Chị nghĩ rằng với điều kiện này sẽ không được chấp thuận vì trong thâm tâm không thích qua Mỹ vì cho đó là một quốc gia « kỳ thị chủng tộc ».

Nhưng vào đầu năm 1965, cả hai mẹ con Bạch Yến nhận được vé máy bay để cùng lên đường sang Mỹ. Với chuyến đi này, Bạch Yến trở thành người Việt Nam đầu tiên và duy nhất xuất hiện trên chương trình Ed Sullivan Show với 35 triệu khán giả cũng như được tham dự trực tiếp vào giới « show business » Hoa Kỳ. Với nhạc phẩm « Ðêm Ðông » bất hủ và một nhạc phẩm Mỹ nổi tiếng « If I Have A Hammer », Bạch Yến đã tạo được khá nhiều tiếng vang nõi khán giả truyền hình qua chương trình « Ed Sullivan Show » cũng là chương trình có sự xuất hiện của ban nhạc quốc tế đang trong thời kỳ nổi bật nhất là the Rolling Stones.

Ðáng lẽ Bạch Yến chỉ lưu lại Hoa Kỳ 12 ngày theo đúng giao kèo, nhưng định mệnh đã đưa đẩy chị ðến với những hoạt động ca nhạc tại đây trong suốt 12 năm! Sự quyết định ở lại Hoa Kỳ của Bạch Yến được thân mẫu chị chấp thuận sau khi đã bắt chị phải tuân theo 3 điều kiện: không được mặc bikini, phải để tóc dài không được cắt và nhất là không được lấy chồng ngoại quốc! Thân mẫu chị yên tâm trở về thăm Việt Nam, trong khi Bạch Yến chọn miền Nam California để cư ngụ tại vùng Beverly Hills, một khu vực gồm toàn những nghệ sĩ lừng danh trong lãnh vực điện ảnh và ca nhạc. Cũng do đó Bạch Yến được coi là người ca sĩ Việt Nam đầu tiên đến với California – lúc đó chỉ mới có khoảng một ngàn người Việt trên khắp nước Mỹ! – trýớc khi một phần của vùng đất này trở thành Little Saigon, trung tâm của những sinh hoạt ca nhạc Việt Nam hải ngoại sau năm 75.

JOHN WAYNE và BẠCH YẾN
BING CROSBY , BACH YẾN, BOB HOPE

Trong suốt thời gian từ 1965 đến 1978, ngoài việc trau dồi tài nghệ bằng cách trau dồi kỹ thuật hát, nghệ thuật trình diễn và Anh Vãn, Bạch Yến cũng là nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên và duy nhất có cơ hội trình diễn trên cùng một chương trình với những tên tuổi nổi tiếng Hoa Kỳ như Bob Hope, Bing Crosby, Pat Boone, Frankie Avalon, Jimmy Durante, Joey Bishop, Mike Douglas, Liberace, vv.. Cũng trong thời gian này, chị cũng đã học thêm tiếng Tây Ban Nha để có thể trình bày một cách suông sẻ những ca khúc viết bằng ngôn ngữ này khi diễn ở Trung Mỹ và Nam Mỹ… Chỉ tiếc một điều sau khi đi lưu diễn tại khắp 46 tiểu bang Hoa Kỳ bằng những giao kèo ký kết với các cơ quan truyền thông ABC, CBS, vv…, Bạch Yến đã không có dịp phô diễn tài nghệ của mình trước khán giả người Việt. Có chăng là ngoài một vài người hiếm hoi mà chị tìm thấy tên trên một cuốn sổ điện thoại nhỏ do một vị linh mục soạn, để chị gọi tới mời tham dự.

Cũng như nhiều năm trước đó, Bạch Yến thường từ Mỹ quay về Pháp vào mỗi dịp hè. Nhưng năm 1978 là một dịp nghỉ hè định mệnh, đã đưa đến sự chung sống giữa Bạch Yến và Trần Quang Hải. 17 năm trời đã qua kể từ ngày gặp biết nhau lần đầu tiên năm 1961, hai người không ngờ lần gặp lại nhau ở Paris để đi tới một sự kết hợp đẹp đẽ đã kéo dài được 25 nãm, tính đến ngày 17 tháng 6 năm 2003.

Sau khi chính thức thành hôn với Trần Quang Hải, Bạch Yến ở luôn tại Pháp. Và cũng từ đó, chị « quay về nguồn » với sự chú tâm lớn vào âm nhạc cổ truyền Việt Nam để « cùng với anh Hải đem nhạc Việt Nam đến với khán giả trên khắp thế giới ». Với sự chuyển hướng này của chị, trung bình mỗi năm cặp nghệ sĩ Trần Quang Hải -Bạch Yến đã trình diễn trước khán giả Âu Mỹ từ 120 đến 150 buổi! Bạch Yến cho biết thực sự rất sung sướng trong việc giới thiệu âm nhạc Việt Nam với khán giả ngoại quốc, tuy rằng « làm văn hoá mà đâu có tiền bạc gì lắm! », nhưng bù lại « khi khán giả đến với mình là người ta đến để chỉ muốn nghe nhạc Việt Nam thôi ».

TRẦN QUANG HẢI & BẠCH YẾN

Với những bài hát ru con, Bạch Yến rất được khán giả tán thưởng, tuy chị tự nhận giọng chị không được mềm dịu như những nghệ sĩ khác, xuất thân từ nhạc cổ truyền, nhưng do sự dầy công nghiên cứu chị đã trình bày một cách không hề có sự sai sót. Ngoài vai trò làm chồng, Trần Quang Hải còn đóng vai người thầy chỉ dẫn cho Bạch Yến từng ly, từng tí « nên mỗi lần cần biết điều gì – từ cách luyến láy cho đến các câu hò hoặc những thể loại ru con – đều được anh Hải chỉ dẫn và cho ý kiến ».

Vào năm 1983, một vinh dự lại đến với chị khi cùng với Trần Quang Hải đoạt giải thưởng lớn nhất dành cho một đĩa nhạc dân ca cổ (Grand Prix Du Disque de l’Académie Charles Cros), do quyết định của một ban giám khảo gồm toàn những nhà nghiên cứu âm nhạc.

Dĩa hát được giải Grand Prix Charles Cros năm 1983

Ðến nay Bạch Yến đã cùng với Trần Quang Hải thực hiện được trên 10 CD về âm nhạc cổ truyền Việt Nam. Riêng chị Bạch Yến đã thu thanh tiếng hát của chị trên một CD do trung tâm Tú Quỳnh ở nam California thực hiện, 2 băng cassettes cho trung tâm Playasound và một CD do chị tự thực hiện với tựa đề « Souvenir ». Bạch Yến tự nhận là rất ngại vào studio để thu thanh nên số tựa CD của chị không nhiều. Nhưng khi trình diễn trên sân khấu thì « như cá gặp nước » như câu nói nhiệt tình của chị, vì « với khán giả có được sự « contact direct » nên hứng thú hơn. Nhất là khi người nghe mang CD về nhà để nghe từng chữ, từng câu nên sợ lắm! ».

BACH YẾN

Những năm gần đây với quan niệm « khi mất sức khỏe là mất tất cả », nhất là hiện chị đã bước vào lớp tuổi 60 nên đã hạn chế nhiều trong việc đi lưu diễn. Tuy vậy hàng năm chị vẫn xuất hiện trong 60 buổi trình diễn trước khán giả ngoại quốc, trong khi với khán giả người Việt trung bình hàng năm cũng còn từ 5 đến 10 buổi. Với một quá trình tận tụy với âm nhạc, trải qua những thăng trầm trong nghề nghiệp cùng với những thành quả đã gặt hái được, Bạch Yến xứng đáng được coi như một nghệ sĩ đã mang lại nhiều vinh dự cho nền âm nhạc Việt Nam sau 50 năm theo đuổi con đường nghệ thuật.
Nguồn: TVTS Úc châu

Bí ẩn cuộc đời danh ca Bạch Yến

Bí ẩn cuộc đời danh ca Bạch Yến

13-12-2014 – 01:39 PM | Văn nghệChia sẻ

(NLĐO) – Bạch Yến nổi danh ở Sài Gòn trước những năm 1975, sau 40 năm xa quê, bà trở lại xuất hiện trên sân khấu Nhà hát Hòa Bình tối 13-12. Dù đã ở tuổi 72, nhưng hễ danh ca cất giọng là người nghe phải “sởn da gà”…

Bạch Yến có rất nhiều cái “duy nhất”. Bà là người Việt Nam đầu tiên và duy nhất xuất hiện trên chương trình Ed Sullivan Show nổi tiếng của Mỹ năm 1965, là nghệ sĩ Việt Nam duy nhất có cơ hội trình diễn trên cùng một chương trình với những tên tuổi nổi tiếng của Mỹ như Bob Hope – Bing Crosby – Pat Boone – Frankie Avalon… là ca sĩ Việt đầu tiên và duy nhất hát nhạc phim Hollywood trong phim « Mũ nồi xanh » (The Green Berets)…

Ca sĩ Bạch Yến thời trẻ

Ca sĩ Bạch Yến thời trẻ

Nhắc đến Bạch Yến, không thể không nhắc đến ca khúc Đêm đông của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương. Bạch Yến là ca sĩ đầu tiên đã chuyển ca khúc này từ điệu tango sang slowrock. “Đêm đông đã lựa chọn tiếng hát của tôi khi mới vừa tròn 15 tuổi” – Bà tự sự.

Bạch Yến năm 15 tuổi nhưng trang điểm đậm, giả 18 tuổi để hát trong vũ trường. Chính lúc này, bài “Đêm đông” được Bạch Yến hát theo điệu Slow Rock thay vì Tango như tác giả Nguyễn Văn Thương đã sáng tác năm 1939.

Bạch Yến năm 15 tuổi nhưng trang điểm đậm, giả 18 tuổi để hát trong vũ trường. Chính lúc này, bài “Đêm đông” được Bạch Yến hát theo điệu Slow Rock thay vì Tango như tác giả Nguyễn Văn Thương đã sáng tác năm 1939.

Nữ ca sĩ chia sẻ: “Dẫu lúc ấy không biết tác giả là ai nhưng tôi vẫn gói ghém, cất kỹ bên mình thành một hành trang và ca khúc “Đêm đông” đã theo tôi khắp nơi trên thế giới cho đến khi mái tóc đã điểm sương, tuổi cũng bớt trẻ nhưng khán giả vẫn yêu cầu Bạch Yến hát Đêm đông”.

Những năm trước 1975, Bạch Yến sớm nổi danh tại Sài Gòn với giọng hát trầm đặc biệt. “Số mệnh không tự mình định đoạt được. Tôi bước lên sân khấu như một định mệnh. Và thật kỳ lạ là suốt từ đó tới giờ, tôi chỉ có hát, không làm thêm bất cứ công việc nào khác. Nghề biểu diễn thực sự rất khắt khe, đứng không vững một chút thôi là sụt xuống, mất chỗ, hát kém hay, hoặc kém đẹp đi một chút là lập tức sẽ có người thay thế. Vậy nên tự mình phải khổ luyện và giữ gìn” – Danh ca bộc bạch. Hồi nhỏ, Bạch Yến không thể nào ngờ được con đường đời lại đưa bà đến những miền đất xa xôi đến vậy. Và nhìn lại cả chặng dài suốt đời người, bà cùng chồng đã cháy hết mình cho những giai điệu Việt Nam được vang lên ở khắp nơi trên thế giới.

Tấm hình chụp trong lúc Bạch Yến xuất hiện trên show đặc biệt của ông Bob Hope: Hope NBC TV. Bạch Yến đang đàm thoại với hai tài tử người Hoa Kỳ lừng danh là ca sĩ tài tử Bing Crosby và ông Bob Hope. Đây là tấm hình có giá trị cao và hiếm có của Bạch Yến.

Tấm hình chụp trong lúc Bạch Yến xuất hiện trên show đặc biệt của ông Bob Hope: Hope NBC TV. Bạch Yến đang đàm thoại với hai tài tử người Hoa Kỳ lừng danh là ca sĩ tài tử Bing Crosby và ông Bob Hope. Đây là tấm hình có giá trị cao và hiếm có của Bạch Yến.

Xuất hiện tại sân khấu nhà hát Hòa Bình (TP HCM) , danh ca Bạch Yến sẽ hát một số bài hát ru để thể hiện hết vẻ đẹp của âm nhạc dân tộc.Bà cũng sẽ hát bài “Tân hôn dạ khúc” mà nhạc sĩ Trần Quang Hải dành tặng cho người chung mộng trăm năm.

Bạch Yến hát bài Tân hôn dạ khúc (nhạc và lời : Trần Quang Hải

Kể về mối tình đặc biệt này, bà bảo lần gặp đầu tiên của họ chính là do giáo sư Trần Văn Khê giới thiệu, và mối tình sét đánh đã làm bừng cháy lên chặng đường mới trong cuộc đời bà. Chỉ 24giờ, lời cầu hôn đã được chấp thuận, mặc dù khi đó không ít chàng công tử theo đuổi Bạch Yến, nhưng bà đã chọn gắn bó cả cuộc đời với người nhạc sĩ cùng chung tâm hồn đồng điệu. Cho dù không sinh được con và làm mẹ kế không hề dễ dàng nhưng bà lại chinh phục được tất cả những khó khăn trong đời sống riêng, bởi tâm thành và sự giản dị. Và chuyến đò nhân nghĩa chung đôi với nhạc sĩ Trần Quang Hải cũng chính là hành trình cùng chồng mang âm nhạc dân tộc Việt Nam đi biểu diễn hơn 70 nước trên thế giới.

Bí ẩn cuộc đời danh ca Bạch Yến

Dù đã ở tuổi 72, nhưng chất giọng của bà vẫn khỏe khoắn, và hễ cất giọng lên là người nghe phải “sởn da gà” vì chiều sâu trải nghiệm cùng tình cảm tràn trề. Trên gương mặt bà vẫn còn nguyên những nét đẹp lưu dấu từ hồi thanh xuân luôn sáng lên rực rỡ, phong thái duyên dáng, hài hước, trí tuệ, toát ra từ sâu thẳm tâm hồn.

Hỏi bà bí quyết gì mà trẻ đẹp và thanh xuân mãi vậy, Bạch Yến trả lời: “Thời gian không tha cho ai hết nhưng mình phải làm cách nào để giữ được sức khỏe thì sẽ có được rất nhiều thứ, đặc biệt là giọng hát. Vì luôn trân trọng và muốn khán giả hài lòng khi nghe Bạch Yến hát nên đến tuổi này tôi vẫn luyện thanh mỗi ngày. Sáng uống một lít rưỡi nước, ăn sáng rồi đi bộ 4km. Ngày nào cũng vậy. Dù trời nắng, mưa, tuyết, tôi vẫn đi. Trở về nhà với mồ hôi ướt đẫm áo nhưng lúc nào tôi cũng thấy mình tràn trề năng lượng, hạnh phúc và yêu đời hơn”.

Danh ca Bạch Yến thời hiện đại

Danh ca Bạch Yến đã ở tuổi 72 nhưng trên gương mặt vẫn còn nguyên những nét đẹp và thần thái thanh xuânHòa Bình (Ảnh do NVCC)

https://nld.com.vn/van-hoa-van-nghe/bi-an-cuoc-doi-danh-ca-bach-yen-2014121308143602.htm

TRẦN VĂN NGÔ: UNESCO CÔNG NHẬN HÁT THEN LÀ DI SẢN VĂN HOÁ CỦA NHÂN LOẠI

VĂN HÓA DÂN TỘC
UNESCO CÔNG NHẬN HÁT THEN LÀ
DI SẢN VĂN HOÁ CỦA NHÂN LOẠI
Từ Nguyên, Paris
UNESCO vừa ghi nhận Bộ môn THEN TÀY NÙNG THÁI vào di sản văn hóa nhân loại trong phiên họp hằng năm của tổ chức này tại Colombia, Trung Mỹ ngày 13.12.2019.

Như vậy là cho tới nay Việt Nam đã có 10 bộ môn ca nhạc được thừa nhận là di sản văn hoá của nhân loại bắt đầu bằng Nhã nhạc Cung Đình Huế được UNESCO công nhận từ năm 2003.
Nhạc Then là gì và của dân tộc nào ở đâu trên đất nước ta ? Giáo sư Trần Quang Hải người từng nghiên cứu, thực hành và giảng dạy các bộ môn nhạc dân tộc tại Việt Nam và trên thế giới sau khi được hỏi, cho biết như sau.
NGHỆ THUẬT DÂN GIAN CỦA CÁC
DÂN TỘC TÀY, NÙNG, THÁI

Hát Then là loại hình nghệ thuật dân gian tổng hợp nhiều yếu tố về ngữ văn, âm nhạc, mỹ thuật, múa, diễn xướng có giá trị về lịch sử, văn hóa, xã hội; cầu nối giữa con người với trời đất và thế giới thần linh.
Then là một nghi thức không thể thiếu trong đời sống tâm linh của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam. phản ánh các quan niệm về con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Các lễ Then diễn tả hành trình Thầy Then (Ông Then, Bà Then) điều khiển đoàn âm binh đi từ Mường Đất lên Mường Trời để dâng lễ vật và thỉnh cầu trong lễ: cầu an, chữa bệnh, cầu mùa, chúc mừng năm mới… Khi các Thầy Then cất tiếng hát, gảy tính tẩu là khởi đầu cuộc hành trình. Tùy theo mục đích của việc cầu cúng mà Thầy Then sẽ bày mâm cúng và cầu khấn trước bàn thờ Then những vị thần bản địa khác nhau. Thầy Then thường sử dụng các đồ vật như: kiếm trừ tà, thanh âm dương, chuông…để thực hiện lễ Then tại nhà tín chủ, ở ngoài trời hoặc tại bàn thờ Then ở nhà của Thầy Then.
Thầy Then mặc lễ phục và vừa hát tiếng dân tộc mình vừa gảy tính tẩu, xóc chùm xóc nhạc, phất quạt; có buổi lễ còn có tốp nữ múa phụ họa. Then luôn luôn được trao truyền bằng truyền khẩu khi thực hành nghi lễ Then, thể hiện sự kế tục giữa các thế hệ, và các thầy Then đóng vai trò chính yếu trong việc truyền dạy bí quyết liên quan. Một số thầy Then thực hiện khoảng 200 nghi lễ Then một năm.
Di sản thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái tập trung chủ yếu ở các tỉnh vùng Đông Bắc (Bắc Giang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Hà Giang, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang), vùng Tây Bắc (Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai) và một số địa phương khác ở Việt Nam.
VIỆT NAM ĐÃ CÓ BAO NHIÊU BỘ MÔN
ĐƯỢC UNESCO GHI NHẬN LÀ DI SẢN VĂN HOÁ CỦA NHÂN LOẠI ?

Tới nay Việt Nam có chín bộ môn về âm nhạc dân tộc đưoc UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
1. Nhã nhạc cung đình Huế, năm 2003
2. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên , 2005
3. Dân ca Quan Họ, 2009
4. Nghệ thuật trình diễn Ca Trù, 2009
5. Hát xoan, 2011
6. Đờn ca tài tử Nam bộ, 2013
7. Dân ca Ví Giặm Nghệ Tĩnh, 2014
8. Thuc hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt, 2016
9. Nghệ thuật bài chòi Trung bộ Việt Nam, 2017
Và nay,
Thực hành Then của người Tày, Nùng , Thái ở Việt Nam. (Les pratiques du Then par les groupes ethniques Tày , Nung et Thai au Vietnam)

ÍCH LỢI THẾ NÀO ?
Dân gian và nhà nước sẽ bảo tồn và phát triển bộ môn này tích cực hơn, họ sẽ có chương trình cổ động lập câu lạc bộ luyện tâp và phổ biến sâu rông trong học đường và khuyến khích giới trẻ tham gia phát triển bộ môn này.11

THANH HIỆP: YÊU CÔ BẠCH YẾN QUÁ !

Yêu cô Bạch Yến quá !
74 tuổi mà cô hát vẫn khỏe, vẫn tràn đầy cảm xúc. Thương nhất là sự giản dị nơi cô, vừa hát xong, lại giới thiệu bài hát tiếp theo với một cách gần gũi, thân thương mà khán giả như những người bạn tri kỷ, không có khoảng cách. Tôi như muốn reo lên khi thấy chị Tuyết Loan, anh Anh Khoa, ca sĩ Hồng Hạnh, nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 xuất hiện. Và tôi quý vô cùng sự xuất hiện bất ngờ của chị Cẩm Vân khi chị lên sân khấu tặng hoa cho nữ danh ca mà chị ngưỡng mộ. Bài hát Đêm đông (Nguyễn Văn Thương) tối qua được cô Bạch Yến thông tin thêm, nó được sáng tác theo thể điệu tango, và chính cô đã đề nghị tác giả sửa lại giai điệu êm đềm, đã đưa tên tuổi của cô vượt lên hàng thượng đỉnh. Yêu hơn khi tối qua nó được ngôn ngữ xứ hoa anh đào chắp thêm đôi cánh, để bài hát không còn là của riêng Việt Nam. Những ca khúc trữ tình cô hát tối qua, từ nhạc Việt cho đến nhạc các nước, đã để lại trong tôi cảm xúc dạt dào. Yêu thế hệ vàng của nền âm nhạc Việt, họ thật sự là tài năng, bền bỉ với nghề và tự trọng khi nói đến hai chữ « yêu nghề ». Họ không mượn nghề được vuốt ve, che đậy bằng những cụm từ « đam mê », « yêu nghề cháy bỏng », « sống chết đến cùng »…và không mượn nghề để làm những điều tầm bậy. 74 tuổi và hơn thế nữa, tiếng hát của cô Bạch Yến chiếm lĩnh những tâm hồn yêu nhạc đêm qua. Cảm ơn chương trình « Sol vàng »! (khi MC Quốc Bình công bố số tuổi thật của cô Bạch Yến, khán phòng nhà hát Hòa Bình reo lên, chẳng ai ngờ cô đã ở tuổi về chiều, nhưng tâm hồn và giọng ca thì chưa bao giờ ngã bóng)

HỒNG HẠNH / BẠCH YẾN
BẠCH YẾN / HIỀN THỤC
TUYẾT LOAN / BẠCH YẾN
ANH KHOA / BACH YẾN
BẠCH YẾN / TRẦN QUANG HẢI

Từ Nguyên : GS Trần Quang Hải: Việt Nam có ba nhạc khí đặc biệt không nước nào có

GS Trần Quang Hải: Việt Nam có ba nhạc khí đặc biệt không nước nào có

GS Trần Quang Hải: Việt Nam có ba nhạc khí đặc biệt không nước nào có

Từ Nguyên (Paris)December 18, 2019

Sở trường của Giáo Sư Trần Quang Hải là hát đồng song thanh và đàn môi. Trong địa hạt này, Trần Quang Hải là người tài ba nhất thế giới. (Hình: tranquanghai1944)

Bị nước Tàu đô hộ ngàn năm, Việt Nam không bị đồng hóa mà vẫn giữ được truyền thống dân tộc. Tiếng nói, chữ viết, cách ăn mặc, tập tục, phong thái… và nói chung, mọi thứ đều là Việt Nam. Chuyện đó ai cũng biết.

Trong âm nhạc, người Việt có ba nhạc khí mà không nước nào có kể cả nước Tàu. “Việt Nam đã tạo cho mình một chỗ đứng biệt lập với ba nhạc khí đặc thù dân tộc, chỉ thấy ở Việt Nam,” Giáo Sư Trần Quang Hải viết trong cuốn sách mới đây của ông.

Sách mang tựa đề là “50 Năm Nghiên Cứu Nhạc Dân Tộc Việt” dày 450 trang do Nhân Văn Nghệ Thuật xuất bản năm 2018 nay được phát hành trên thế giới.

Chuyện ít người biết

Trong bài “Nguồn gốc Âm nhạc Việt Nam” in trong cuốn sách, ông đã trình bày về ba nhạc khí đó là đàn đáy, đàn bầu và sinh tiền.

Đàn đáy có thùng hình thang, không có đáy chỉ có ba dây kết hợp đặc trưng của nhiều đàn khác nhau như đàn tam, tỳ bà, nguyệt. Đàn đáy dùng để đệm cho hát ả đào hay ca trù.

Đàn bầu hay độc huyền chỉ có một dây nhưng có thể đàn được ba bát độ và chỉ sử dụng bồi âm mà thôi.

Sinh tiền gồm ba miếng ván dài 27 phân, ngang 3 phân dày nửa phân. Hai miếng ván có mang những đồng tiền lúc lắc trong khi miếng thứ ba gõ hay cứa vào hai miếng ván kia tạo thành ba âm thanh khác biệt để đệm nhạc triều đình.

Lịch sử nhạc Việt

Trong cuốn sách, tác giả đã trình bày các loại đàn, hát của dân tộc ta từ thời nhà Đinh, thế kỷ thứ 10, cho tới ngày nay. Phần trình bày rành rẽ là một tài liệu quý báu cho những người biên khảo về âm nhạc Việt Nam, cổ nhạc lẫn tân nhạc.

Phần cổ nhạc, tác giả đã cho ta biết về các loại nhạc như nhạc cung đình, nhạc lễ, nhạc tôn giáo, nhạc thính phòng, nhạc tuồng, dân ca, nhạc dân tộc thiểu số. Các thứ đàn đặc biệt là đàn tranh, đàn đá thêm vào những nhạc cụ đặc hữu của Việt Nam, các loại hát như hát xoan, hát Then, Tày, Nùng, Thái…

Phần tân nhạc được tác giả ghi chép lại trong năm giai đoạn theo các biến cố chính trị trong nước. Giai đoạn tượng hình, 1928-1937; giai đoạn thành lập, 1938-1945, giai đoạn kháng Pháp 1946-1954, giai đoạn đất nước chia đôi 1954-1975 và giai đoạn di tản, từ 1975 trở đi.

Công trình sáng tác, khảo cứu

Giáo Sư Hải đậu bằng tiến sĩ nhạc dân tộc tại trường Cao Đẳng Khoa Học Xã Hội Pháp tại Paris năm 1973, lúc 29 tuổi, về những khám phá mới mẻ trong kỹ thuật hát đồng song thanh.

Tới năm 1989, ông được cấp bằng quốc gia giáo sư nhạc truyền thống nhưng ông đã làm việc khảo cứu từ năm 1968 tại Trung Tâm Quốc Gia Nghiên Cứu Khoa Học CNRS ở Paris. Đồng thời, ông còn làm việc trong Viện Dân Tộc Nhạc Học của Viện Bảo Tàng Nghệ Thuật và Truyền Thống Dân Gian tại Paris.

Sở trường của Giáo Sư Hải là hát đồng song thanh và đàn môi. Trong địa hạt này, Trần Quang Hải là người tài ba nhất thế giới. Ông đã sáng tác hơn 50 bài kể chung cho đàn tranh, cho muỗng, hát đồng song thanh hay là nhạc cho phim.

Năm đời ca nhạc

Giáo Sư Hải là nhạc sĩ Việt Nam duy nhất đã trình diễn trên 3,500 buổi giới thiệu nhạc Việt tại 70 nước từ năm 1966, 1,500 buổi cho học sinh các trường học ở Âu Châu, giảng dạy trên 100 trường đại học trên thế giới, tham dự trên 130 đại hội liên hoan âm nhạc quốc tế và có trên 8,000 người theo học hát đồng song thanh. Điều này ghi rõ trên sách của ông.

Trong câu chuyện, thỉnh thoảng ông nhắc đến dòng dõi họ Trần Quang bốn đời tài danh trong ngành nhạc dân tộc. Tới Trần Quang Hải là đời thứ năm, con người tài hoa đã làm rạng danh nhạc dân tộc Việt khắp năm châu.

Sách nhan đề là “50 Năm Nghiên Cứu Nhạc Dân Tộc Việt” do Nhân Văn Nghệ Thuật xuất bản năm 2018, dày 450 trang, có thể mua trên mạng do nhà xuất bản LULU phát hành, giá 16.76 euro.

https://www.lulu.com/shop/search.ep?keyWords=tran+quang+hai

Sách được phổ biến cùng với cuốn bằng Anh Ngữ “Tran Quang Hai 50 Years of Research in Vietnamese Traditional Music and Overtone Singing, Tu Sach Khai Tri, 2018, 402 page.”

Sách tiếng Anh có thể mua trên mạng Amazon.fr với giá 13.86 euro.

(Từ Nguyên)

https://www.nguoi-viet.com/van-hoc-nghe-thuat/gs-tran-quang-hai-viet-nam-co-ba-nhac-khi-dac-biet-khong-nuoc-nao-co/