Jour : 22 avril 2019

NGUYỄN VĨNH BẢO : Sự hiện diên của đàn Ghi-ta (Guitare) và Vỹ-cầm (Violon)

Sự hiện diên của đàn Ghi-ta (Guitare) và Vỷ-cầm (Violon)
Sự hiện diện của đờn Ghi-ta móc phím và Vỹ-cầm trong Đờn Ca Tài Tử và Sân Khấu Cải lương Nam Bộ. Nhạc sĩ miền Bắc, miền Trung không chấp nhận sự hiện diện của hai loại đàn nầy trong dàn nhạc, duy nhứt chỉ có miền Nam. Đờn Ghi-ta phím bằng, chính nhạc sĩ miền Nam cho móc phím cho lõm xuống, nên gọi là “Ghi-ta móc”. Khi nhìn cây đờn phím đã móc, nhạc sĩ miền Bắc và miền Trung gọi là Ghi-ta lõm phím, bên nào cũng đúng. Sự ra đời của Đờn Gi-ta là bắt nguồn từ cây Đờn Mandoline. Đờn nầy hình trái bơ. Cần đờn khoảng 30 phân, tra 4 dây đôi, chỉ có một vài bà Đầm (bà Pháp) dùng để đờn những bản ngoại quốc nhỏ, giải trí lúc rảnh rỗi. Chắc chắn là phần đông nhạc sĩ ta không thấy cây đờn Mandoline nầy. Chợt khoảng năm 1930 tại Rạch-Giá có Thầy Giáo Tiên dùng đờn bản Việt. Nhưng vì đờn tra dây đôi, phím nằm khít nhau, lại thêm phím bằng nên chỉ đờn những bản nho nhỏ như Ngũ Điểm Bài Tạ, Long Hổ Hội, Lưu Thuỷ Vắn, Bình Bán Vắn, Kim Tiền, bởi những bàn nầy không có nhu cầu nhấn nhá, khi Rao sương sương buồn thì Thầy Giáo Tiên đờn trên dây mà Thầy đặt tên là Rạch Giá. Thời điểm nầy đóng đờn Mandoline tại Sài gòn có tiệm Mélodia ở đường Lagrandière (Gia-Long, Lý-Tự-Trọng) Của Hoạ-sĩ Lê-Yến, bí danh Hộ-Khanh. Tại Hà Nội thì có ông Trần-Đình-Thư. Đờn Mandoline của ông Trần-Đình-Thư phím đàn thay vì bằng thau, ông dùng cọng pha lê (cristal) của bóng đèn 25 bougies. Chót cần đờn chạm mặt con dơi, đờn đẹp, âm thanh tốt. Trong đờn ca Tài Tử Nam Bộ chỉ có đờn Tranh và Độc huyền(Bầu) tra dây bằng kim loại, còn đờn Đoản thùng tròn như đờn Kìm, cần ngắn tra 2 dây tơ, âm thanh nghe không hấp dẫn bằng đờn Mandoline. Nhưng đờn Mandoline kiến trúc của nó như vậy, không cho phép người đờn diễn tả những bản buồn như theo ý, nên một số người nghĩ ra cách là móc phím nó, thay vì dây đôi, đổi ra dây chiết. Nhưng cũng không đạt yêu cầu, âm thanh phát ra nghe như dế kêu. Khoảng năm 1934 ra đời cây đờn 4 dây, thùng đờn nhỏ một mười một sáu với đờn Ghi-ta bình thường, cần đờn dài, khoảng phím rộng hơn đờn Mandoline đặt tên là đờn Ghi-ta Mando, có người gọi là đờn Octavina. Tên Ghi-ta-Mando thì ai cũng hiểu, nhưng cái tên Octavina, người thì dịch Octa là tám, Vina là đờn Vina của Ấn-độ, người khác lại dịch Octa là tám, Vina là Việt Nam. Sai bét. Thời điểm nầy không có cái màn ghép chữ như Vietcombank, Immexco, Seaprodex ….. Cái tên Octavina là loại đờn Tây-Ban-Nha, hình dạng giống như đờn Ghi-ta-Mando, nhưng nhiều dây mà người ta thấy tại Phi-Lục-Tân. Lúc báy giờ đờn Ghi-ta-Mando du nhập vào dàn đờn Sân Khấu Hát Cải Lương. Đờn Vỹ-cầm (Violon), nhạc sĩ đờn Vỹ-cầm nhạc Tây Jean Tịnh, làm việc tại đài Phát Thanh Sài Gòn là người đầu tiên chép bản Vọng Cổ nhịp tám của đờn Cò, rồi dùng đàn Vỹ-cầm đàn chung với đờn Tranh của nhạc sĩ Lang đệm cho ca sĩ Hai Đá ca Vọng cổ nhịp tám lời ca “Gió bấc lạnh lùng thấy hoa rụng rời trên mặt đất”, thu năm 1934 vào dĩa nhựa BÉKA của hãng John ELLER Đức. Năm 1938 người nhạc sĩ đờn Cò Mười Còn ở Cần-Đước là người đầu tiên sử dụng đờn Vỹ-cầm đờn bản Vọng Cổ nhịp 16, kế đó là nhạc sĩ Tư Huyện (Nguyễn-Thế-Huyện) Cần Đước, nhạc sĩ Hai Thơm, nhạc sĩ Tư Còn Sa-Đéc. Đờn Vỹ-Cầm, qua con mắt của nhạc sĩ đờn Cò là sự phối hợp của đờn Cò và đờn Gáo. Muốn đờn thì dùng kỹ thuật kéo dây bấm phím (fingering techniques) của đờn Cò.
Vĩnh-Bảo

Đàn OCTAVINA

ghi ta phím lõm viêt nam
Đàn violon