Jour : 19 décembre 2017

Lê Trân – Diễm Thy: Ngày Mới phỏng vấn Phương Oanh.

Ngày Mới phỏng vấn Phương Oanh.

DH AN TT VN Paris x

 Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Lần thứ IV được tổ chức tại « kinh đô ánh sáng Paris »  thủ đô nước Pháp do giáo sư Phương Oanh cùng trường Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc tại Paris tổ chức vào tháng 7 năm 2017.

Đại Hội  sẽ quy tụ các giáo sư nhạc sĩ trên thế giới về tham dự nhằm bảo tồn và phát huy Âm Nhạc Truyền Thống VN tại hải ngoại.

                                                        PO f x

              Giáo sư Phương Oanh,

                        « người gieo mầm âm nhạc truyền thống Việt Nam nơi xứ người« .

Gs Phương Oanh tốt nghiệp trường Quốc Gia Âm Nhạc và Kịch Nghệ Sài Gòn năm 1962. Năm 1964-1975 dạy nhạc tại Nhạc Viện Quốc Gia Cao Đẳng Sài Gòn.

Nhạc viện Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc do Gs Phương Oanh thành lập năm 1969 tại Saigon cùng với các nhạc sĩ như Phạm Duy, Nguyễn Đức Quang … đã khơi dòng chảy âm nhạc dân tộc vào các học đường, các trường đại học và còn tiếp nối hoạt động tại hải ngoại cho đến hôm nay. Phượng Ca đã có một chỗ đứng rất quan trọng trong lãnh vực giáo dục tại Pháp.

Là giáo sư quốc gia tốt nghiệp ở Strasbourg, Phương Oanh đã được ban giám đốc của các Nhạc viện quốc gia Pháp : Antony 9216 (Nam Paris) – Sevran, Villepinte 93 27 (Bắc Paris) lựa chọn vào vị trí giảng dạy nhạc Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam. Đàn tranh đã được dạy trong 3 nhạc viện này.

Sau một thời gian ổn định, năm 1978 Phượng Ca đã có nhiều người trẻ Việt Nam theo học. Năm 1980, Phượng Ca chính thức có giấy phép hoạt động với tên viện Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam tại Âu Châu cho đến bây giờ. Nhạc viện Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc đã được chính phủ công nhận là trường nhạc dân tộc duy nhất tại Pháp với chương trình giảng dạy đàn tranh đã chính thức có trong bộ văn hóa giáo dục.

Song song với việc giảng dạy tại nhạc viện, gs Phương Oanh đã cùng Phượng Ca trình diễn nhạc truyền thống Việt Nam khắp mọi miền từ tòa thánh Vatican đến viện Bảo tàng Boston ở Hoa Kỳ, Nouvelles Orléans đến Trung Phi, Canada … còn tham gia các lễ hội âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn trong và ngoài nước.

Với gần 50 năm hoạt động nghệ thuật từ quốc nội đến hải ngoại, giáo sư Phương Oanh (Võ Quang Phương Oanh) đã đạt nhiều thành tựu trong nhiều lĩnh vực : giảng dạy, nghiên cứu, sau nhiều năm dầy công khảo cứu đã xuất bản bộ sách giáo khoa giảng dạy đàn tranh. Truyền thông luôn luôn là người bạn trung thành với các nhà nghiên cứu & sáng tạo, đặc biệt là sáng tạo âm nhạc, một lĩnh vực rất nhạy cảm, có sự lan tỏa rất rộng lớn trong đời sống xã hội của những người đã và đang âm thầm, nỗ lực vì một nền âm nhạc truyền thống Việt Nam, đậm đà bản sắc dân tộc nên ngoài ra, giáo sư Phương Oanh còn soạn nhạc, sáng tác và, phối nhạc cho nhóm và thiết lập các hình thức khác nhau của nghệ thuật biểu diễn Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam, bao gồm các hình thức mới của dàn hợp xướng trong âm nhạc truyền thống.

Từng được trao tặng Huân Chương Vàng Viện Hàn Lâm Nghệ Thuật Á Châu (1988) cho những cống hiến mà cô dành cho nền âm nhạc cổ truyền Việt Nam. Năm 1994, Huân Chương Công Trạng Hoa Kỳ cho những thành công trong việc truyền bá âm nhạc dân tộc Việt Nam ở giới trẻ.

Thành quả đã đạt được của PHƯỢNG CA : Gs đã đào tạo hằng trăm nghệ sĩ nổi tiếng cho bộ môn âm nhạc truyền thống như nghệ sĩ đàn tranh Kim Uyên (giải nhất đàn tranh toàn quốc năm 1984, hiện là cố vấn viên cho Đoàn Văn Nghệ Dân Tộc Hướng Việt), các giáo sư đàn tranh đang giảng dạy ở các nhạc viện Pháp như Ngọc Dung,Vân Anh, và Kim Hiền, Lê Tuấn Hùng ở Úc là những kẻ đang kế thừa

           « TRUYỀN THỐNG DÂN CA QUỐC NHẠC ĐANG ĐƯỢC TIẾP NỐI »

Chào chị Phương Oanh,

Nhận được thông cáo Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Lần thứ IV được tổ chức tại Paris do chị cùng trường Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc tại Paris tổ chức vào tháng 7 năm 2017.

Xin chúc mừng chị cùng Phượng Ca.

Sau đó lại nhận được tin nhắn của chị : « Ngày Mới (anh chị Lê Trân – Diễm Thy) nhớ để dành tháng 7/2017 cho Phượng Ca : đảm nhận phỏng vấn các giáo sư, nhạc sĩ tham dự đại hội « .  

          Nghe đến hai chữ « phỏng vấn » tôi đã sợ, mà phỏng vấn đây là « tiếp chuyện » với các các giáo sư, nhạc sĩ chuyên về âm nhạc truyền thống đến tham dự Đại Hội khiến tôi càng rét đậm, mặc dầu lúc đó chúng tôi đang ở Singapour nóng đến 34° – 35°.

Tôi vội vàng : Không được đâu chị … về lãnh vực Âm Nhạc Truyền Thống chúng tôi không dám đâu!

          – Không khó lắm đâu, anh chị cứ hỏi rồi « họ » sẽ trả lời. Anh chị là « nhà báo Ngày Mới » ở Paris mà …

– « Họ » đây toàn là giáo sư nhạc sĩ chuyên về Âm Nhạc Truyền Thống, biết hỏi « cái gì » đây ?!

– Anh chị hỏi đi …

– Vậy chúng tôi xin hỏi chị trước …

Gần năm thập niên qua vốn là « con Phượng đầu đàn » nên « Phương Oanh và Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc » gắn liền nhau như hình với bóng không chỉ ở Pháp, mà ngay cả các quốc gia trên thế giới « Phượng Ca » cũng vỗ cánh bay tới để giới thiệu và phát triển âm nhạc truyền thống VN, không chỉ với cộng đồng VN hải ngoại mà đặc biệt với cộng đồng thế giới biết đến vì đó là di sản vô cùng quí báu, là tinh hoa sáng tạo nghệ thuật của bao thế hệ tiền nhân muốn truyền đạt cho hậu thế kế thừa, để phát triển nền văn hóa âm nhạc của dân tộc mà chị đã lãnh hội và đã cùng Phượng Ca tiếp nối truyền thống đó.

Trong bài này chúng tôi xin miễn phần giới thiệu, vì « Phương Oanh và Phượng Ca » đã rất quen thuộc với mọi người qua các buổi hòa Nhạc Truyền Thống VN ở mọi miền trên hoàn cầu. Điểm đặc biệt tìm thấy ở Phương Oanh & Phượng Ca mà  cộng đồng VN hải ngoại thường được biết đến : « Phương Oanh & Phượng Ca luôn ý thức vai trò và trọng trách của mình trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa & nghệ thuật trong âm nhạc truyền thống của dân tộc nơi xứ người ».      

Phải chăng Phương Oanh & Phượng Ca đã thấm nhuần câu nói của tiền nhân:

   « Mất gia phong hỏng mất một dòng họ

    Mất chính trị, hỏng một đất nước

    Mất văn hóa, hỏng muôn đời. »

  Từ nhận thức rõ về điều này, đối với di sản âm nhạc cổ truyền điều phải làm và bắt buộc phải làm là bảo tồn và phát huy, vì có phát triển và phát triển mạnh mẽ, nền âm nhạc truyền thống mới có khả năng phản ánh đời sống một cách sinh động đáp ứng nhu cầu thưởng thức của con người hiện nay nên trong suốt nhiều thập niên qua, tại hải ngoại Phương Oanh & Phượng Ca lúc nào cũng sẵn sàng tham gia các buổi văn nghệ trình diễn âm nhạc truyền thống do các hội đoàn tổ chức để bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống dân tộc. (lợi nhuận thường không đề cập đến).

          Riêng với Ngày Mới, Phượng Ca luôn cộng tác vô điều kiện trong các buổi văn nghệ, hòa nhạc với chủ đề « Tình thương không biên giới » nhằm gây quỹ cứu trợ cho các đồng bào tỵ nạn, các nạn nhân chiến tranh Rwanda, Kosovo, Tsunami Thailande … trợ giúp các Cô nhi viện, Chẩn y viện, Viện dưỡng lão ở VN do Ngày Mới bảo trợ.

Đó chính là « nét đẹp » qua cái Tâm mà Phượng Ca có được từ trước đến nay !

                                DH Sydneyd

Lê Trân (tập san Ngày Mới Paris) : Chị có kỳ vọng gì khi đứng ra tổ chức Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống VN Lần IV  2017 tổ chức tại Paris

Giáo sư Phương Oanh : Khi Phượng Ca nhận lời tổ chức Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Lần IV tại Pháp là tôi đã suy nghĩ rất kỹ là Phượng Ca phải làm gì để cho âm nhạc dân tộc kỳ này sau khi rút kinh nghiệm từ ba đại hội đã qua.

Phượng Ca là một trường nhạc, nên tổ chức phải phù hợp với khuôn khổ và cách làm việc của mình có nghĩa là Phượng Ca sẽ làm những khoá học-master class để các tham dự viên được học hỏi với các thầy cô chuyên ngành được mời đến. Ví dụ như học hỏi sâu hơn về nét nhạc ba miền, đây cũng là dịp để tham dự viên được trực tiếp đặt câu hỏi những thắc mắc của mình về âm nhạc dân tộc, để khi trở lại nơi mình cư ngụ, tham dự viên có thể đem về thêm kiến thức, khả năng học hỏi nhạc dân tộc về chiều sâu, chiều rộng cho mình.

Diễm Thy (NM) : Âm nhạc cổ truyền Việt Nam vốn phong phú bởi sự tích đọng những thể loại thuộc nhiều thời đại khác nhau và bởi cả tính đa sắc tộc.

Xin chị cho biết, để bảo tồn các giá trị văn hóa âm nhạc truyền thống mà chị là một trong những người miệt mài làm công tác nghiên cứu âm nhạc, chị đã có những giải pháp hữu hiệu nào mang tính khả thi để truyền đạt Âm Nhạc Truyền Thống VN đến cộng đồng VN và thế giới, đặc biệt nơi các thành phần trẻ VN ở hải ngoại ?

Gs Phương Oanh : Ngày trước, khi chưa có vấn đề truyền thông tự do qua mạng internet, người ta chỉ có thể xem truyền hình, xem vidéo do các trung tâm giải trí làm, thì việc lan rộng cái hay cái đẹp, cái xấu cái tốt không bị ảnh hưởng nhiều. Nhưng từ lúc xử dụng được internet dễ dàng, người ta xem các thông tin, báo chí, văn nghệ trên youtube như ăn cơm bữa. Cần biết tin tức gì,  cần tìm hiểu gì, là chạy lên mạng ngay… Nhưng  internet là con dao nhiều lưỡi, không phải cái gì được để lên đều có giá trị. Phượng Ca rất thận trọng điều này.

Chúng tôi, trước khi tốt nghiệp ra trường, phải học chuyên môn gồm nhiều bộ môn, khi đã dạy học, mình cũng phải học hỏi, tìm tòi thêm để có thể thấu hiểu rỏ để cho nhạc sinh những nhu cầu cần có. Khi còn ở Saigon, gần 10 năm dạy ở nhạc viện Saigon, mỗi mùa hè, tôi đều nhìn lại cách làm việc của mình để đến năm học mới, mình rút kinh nghiệm nầy cho việc dạy học năm tới được hoàn hảo hơn. Ở bên Pháp gần 30 năm dạy ở nhạc viện, mỗi năm đều có những khóa học chuyên ngành cho giáo sư, chúng tôi đều đi học để nâng cao kiến thức âm nhạc của mình, do  đó, muốn học trò tiến bộ, giỏi, thì chính thầy giáo phải nâng cao kiến thức âm nhạc của mình trước.

Để truyền đạt Âm Nhạc Truyền Thống VN đến cộng đồng VN và thế giới, đặc biệt nơi các thành phần trẻ VN ở hải ngoại, câu hỏi anh chị đặt ra rất nặng vì việc truyền đạt đến cộng đồng VN nói riêng và thế giới nói chung là phải do cơ quan của chính phủ  trách nhiệm. Riêng chúng tôi, với lương tâm nhà giáo, người làm công việc giáo dục âm nhạc dân tộc, thì mình cứ làm, vì Phượng Ca là một tổ chức phi chính phủ tại Pháp.

Tôi thấy phần lớn, người VN không coi trọng âm nhạc dân tộc như những dân tộc khác. Thử hỏi, những người làm ngoại giao trước khi đi làm việc ở xứ người, họ có được đào tạo như những sứ giả văn hoá không?  Các toà đại sứ Trung hoa, Nhật Bản, Đại Hàn họ đầu tư rất nhiều vào văn hoá, vào âm nhạc dân tộc, nhưng Việt Nam thì không. Ở đại học, âm nhạc dân tộc là một môn trong các môn học chính thức của phân khoa ngôn ngữ,. Họ mở  lớp học nhạc cụ dân tộc, lập ban nhạc, để sinh viên được trình diễn trước khán giả những bài nhạc dân ca truyền thống. Riêng phân khoa Việt học thì không. Có một số các sinh viên trẻ tìm đến Phượng Ca, đến với âm nhạc dân tộc, cũng như có những gia đình có con còn nhỏ, cũng mong muốn cho con mình đpực học đàn tranh song song với dương cầm,vỉ cồm ở trường nhạc. Cũng có những em trẻ tự mình tìm đến âm nhạc dân tộc mà không được sự hổ trợ, khuyến khích của gia đình..

Lê Trân (NM) : Trong thời gian qua  với nhiệt tình và ý thức trách nhiệm của nhiều thế hệ nhạc sĩ mà chị là một trong những « người đó », là giáo sư, nhạc sĩ, chị có nghĩ rằng việc phát triển âm nhạc truyền thống trong thời gian tới sẽ thu được nhiều thành công rực rỡ tại hải ngoại ?

Gs Phương Oanh : Mặc dù có nhiều nhiệt tình và ý thức trách nhiệm, nhưng làm được tới đâu trong khả năng của mình có thể là quí lắm rồi. Tôi không giám nghĩ  việc phát triển âm nhạc truyền thống trong thời gian tới sẽ thu được nhiều thành công rực rỡ tại hải ngoại vì có nhiều lý do :

– Vì người mình xem quá nhiều phim Đại Hàn, Trung Hoa, do các nhà sản xuất vidéo bị ảnh hưởng và vô tình làm biến dạng của âm nhạc dân tộc qua cách ăn mặc, qua cách diễn đạt và qua cách soạn thảo bài bản, vì họ nghĩ là có như thế mới đặc biệt cho âm nhạc dân tộc.

– Trước sự bành trướng ồ ạt của những người  muốn bắt chước cho giống với người ta, coi đó là một sự tiến bộ không được học hỏi đàng hoàng.

– Điều rất khó khăn cho người làm văn hóa lội ngược dòng như chúng tôi như kiểu trống đánh xuôi, kèn thổi ngược… Vì lý do đó, mà Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống được thành hình. Chúng tôi luôn mong mõi các đồng nghiệp, các người làm công việc gìn giữ âm nhạc truyền thống, nên đến với nhau trong tinh thần trao đổi và học hỏi kinh nghiệm cùng nhau, đừng đặt cái tôi quá nặng, mà hãy nghĩ đến sự sống của âm nhạc dân tộc trong tương lai, có như thế thì việc đến với nhau không bị giới hạn và sẽ  không gặp nhiều trở ngại khi việc làm chung.

Diễm Thy (NM) : Để phát triển « âm nhạc truyền thống »  ở xứ người,  theo chúng tôi, trước hết cần tiếp tục làm tốt hơn nữa « công tác bảo tồn các giá trị văn hóa âm nhạc truyền thống ».

Chị có lạc quan và đặt niềm tin khi đã « bàn giao Phượng Ca » cho những kẻ kế thừa ?

Gs Phương Oanh : Mình không biết phải trả lời anh chị như thế nào, vì mình tính, nhưng trời có cho thuận buồm xuôi gió hay không…chuyện sẽ tới như thế nào trong tương lai, thời buổi này rất khó mà biết trước được. Ngày xưa, mình có thể xét đoán tâm tính học trò dễ dàng hơn bây giờ. Tuy nhiên, chuyện chuẩn bị, vẫn luôn được chuẩn bị cho việc tiếp nối của một truyền thống. Đừng cố gắng quá sức mình, vì đường đi luôn tiến tới, cứ làm đều đặn trong khả năng và nhiệt tình mình có, để mình đủ sức mà đi tới cùng.

Chuẩn bị cho người kế thừa Phượng Ca tôi cũng âm thầm huấn luyện, vì muốn giữ Phượng Ca, điều đòi hỏi đầu tiên là phải đủ khả năng, có tư cách, có tác phong đạo đức. Có nghĩa phải hội đủ một số điều kiện về Đức -Trí -Tài (CHÂN -THIỆN –MỸ) , cũng như ngày trước, tôi đã được các thầy đã dạy dỗ và trao truyền vốn liếng âm nhạc cho.

Lê Trân (NM) : Trong cương vị giáo sư  Âm Nhạc Truyền Thống VN ở các Nhạc viện quốc gia Pháp, đối với các học viên ngoại quốc, chị có phương pháp giảng dạy nào đặc biệt giúp họ lãnh  hội dễ dàng và tiếp thu được nhiều thành quả khi học đàn tranh ?

Chị có gặp phải những khó khăn gì không?

     Gs Phương Oanh : Đối với nhạc sinh người Pháp học đàn tranh, tôi dẫn dắt họ từng bước để họ có thể làm quen và đến với âm nhạc dân tộc từ từ qua nhạc cụ họ xin học, đến cách học. Khi họ hiểu và yêu thích hơn, họ có thể phân tích cái hay, cái đặc biệt của âm nhạc VN, có như thế họ sẽ học như người VN. Gặp những khó khăn khi gặp những người học trò khó tính, thì mình cũng tìm cách giải thích cho họ hiểu, nếu giải quyết được mọi chuyện này, thì mình sẽ giữ được học trò và mình sẽ có kinh nghiệm hơn cho về sau.

Diễm Thy (NM) : Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc giữ gìn bản sắc là vấn đề sống còn của âm nhạc dân tộc cổ truyền. Chị có trăn trở gì về âm nhạc truyền thống VN có nguy cơ sẽ bị mai một ở hải ngoại, vậy chị cho biết quan niệm của mình (đã, đang và sẽ) … nghĩ ra những phương thức nào khả dĩ có thể duy trì được (phần nào) Âm Nhạc Truyền Thống VN trong khi giới trẻ VN ở hải ngoại đa số đã thờ ơ với bản sắc và truyền thống của mình. Họ đã không nói, đọc, viết được tiếng mẹ đẻ (nói gì đến âm nhạc truyền thống) đang là vấn nạn không nhỏ nơi giới trẻ VN ở xứ người mà ngay cả các bậc phụ huynh cũng không mấy quan tâm.

« Gió bay về ngàn »

Vậy phải bảo tồn Âm Nhạc Truyền Thống VN ở xứ người bằng cách nào ?!

Gs Phương Oanh :Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, việc gìn giữ bản sắc là vấn đề sống còn của âm nhạc dân tộc cổ truyền. Người Việt Nam ở hải ngoại có nhiều cách sống khác nhau, mình không thể lôi cuốn họ cùng đi chung hướng nếu họ không muốn có cùng mục đích như mình. Vấn đề âm nhạc truyền thống VN có nguy cơ sẽ bị mai một ở hải ngoại như anh chị nói, tôi nghĩ cũng là do họ không có lập trường vững, nên mới có thể bị ảnh hưởng, bị đồng hoá, bị hoà nhập vào môi trường sống. Nhưng nếu mọi người có lòng quyết gìn giữ, thì cũng giữ được phần nào, điều quan trọng là phải đào tạo những người để tiếp nối. Nếu không có người trẻ đến với mình, có nghĩa là mình sẽ bị đào thải. Người trẻ hiện nay nói tiếng bản xứ nhiều hơn tiếng Việt, nhưng nếu các em thấy được cái hay cái đẹp cúa âm nhạc dân tộc thì chính các em tìm tới mình chứ không phải bị bố mẹ ép buộc. Với những người trẻ này sẽ là những người lo việc gìn giữ âm nhạc truyền thống trong tương lai, họ sẽ có cái nhìn và cách tổ chức theo đúng thời đại họ sống cho âm nhạc.

Lê Trân (NM) :  Người ta có thể đầu tư bạc tỷ cho nhiều loại hình âm nhạc gọi là « mới », nuôi dưỡng nhiều mô hình nghệ thuật phát triển … nhưng lại chẳng đầu tư bao nhiêu cho kho tàng di sản cổ nhạc của cha ông.

Khi biết được 10 di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam đã được UNESCO công nhận. Ai cũng hô hào cần phải tôn vinh, bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa mà tiền nhân đã truyền lại, ai cũng công nhận là phải làm, nhưng tất cả dường như chỉ dừng lại ở đó khi nhìn thấy sự tồn tại của các tuồng hát chèo, cải lương hay các đoàn quan họ … vẫn còn diễn cho người xem, tưởng rằng thế là đủ … để bảo tồn mà quên rằng trước hết, phải gấp rút sưu tầm & lưu giữ những giá trị văn hóa âm nhạc truyền thống đang có nguy cơ mai một trong sinh hoạt âm nhạc truyền thống. Đây là một công việc vô cùng quan trọng và khó khăn cho công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể của VN.

Theo chị làm cách nào để khơi dậy nền âm nhạc dân tộc Việt Nam ở quốc nội nói chung và ở hải ngoại nói riêng ?

Gs Phương Oanh : 10 di sản văn hoá đã được Unesco công nhận, tôi có cảm tưởng như người Việt mình thấy làm gì cũng dễ dàng …., nhưng tất cả dường như chỉ dừng lại mà không có sự nuôi dưỡng trao dồi cho tốt đẹp hơn. Đã là di sản văn hoá dân tộc là phải sống và hiện hữu theo người dân. Đây là một công việc vô cùng quan trọng và khó khăn cho công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể của VN là phải lưu giữ và tìm kiếm những di tích đã bị thất lạc đem về, Đồng thời phải nghiên cứu, trao dồi, học hỏi để biết rõ gốc gác di tích này để ghi lại cho đời sau không bị thất truyền. .

Khơi dậy nền âm nhạc dân tộc Việt Nam ở quốc nội, điều này không thuộc vào phạm vi khả năng của chúng ta ở ngoài nước vì không có sự giao tiếp với người làm âm nhạc dân tộc trong nước. Nói tóm lại, chính người trách nhiệm của nước phải ý thức được điều này, thì người dân sẽ theo gương, dĩ nhiên phải học hỏi và phải biết được cái giá trị của nó so với các nước bạn.

Diễm Thy (NM) : Xin chị cho biết những cái mới trong âm nhạc Việt Nam hải ngoại là gì? Những cái mới đó đã phát huy cái gì, kế thừa cái gì và khước từ cái gì trong âm nhạc Việt Nam truyền thống ?

Gs Phương Oanh : Anh chị nói cái mới trong âm nhạc VN hải ngoại là gì?

Hiện nay, ở hải ngoại, có nhiều nhạc sĩ được đào tạo ở các nhạc viện tại đây, họ chịu ảnh hưởng rất nhiều giai điệu tây phương trong việc sáng tác. Muốn sáng tác một bài hát trên âm giai ngủ cung thì phải nghe nhiều âm nhạc truyền thống của ba miền, (vì làn điệu nét nhạc mỗi miền khác nhau giống như giọng nói), phải hiểu rỏ hơi, điệu của bài nhạc vui, buồn ra sao. Ví dụ trong nhạc miền Nam có ba bài nam, sáu bài bắc, 20 bài tổ, miền Trung có điệu nam, điệu bắc, miền Bắc có chèo, có hát ca trù v.v…Nắm được căn bản như thế, bài hát được sáng tác mới phong phú hơn.

Kiến thức về nhạc dân tộc không có thì các sáng tạo này không đạt được nhu cầu mà chỉ là một sự phối trộn cao độ các nốt nhạc mà thôi. Nếu không có vốn âm nhạc truyền thống thì cái những sáng tác này rất nghèo nàn về giai điệu, làn điệu địa phương của ba miền.

Lê Trân (NM) : Là một giáo sư âm nhạc truyền thống, một nhạc sĩ sáng tác, chị thấy nền âm nhạc Việt Nam hải ngoại so với âm nhạc trong nước có gì khác, có gì mới, có gì hơn và có gì còn chưa tới ?

Gs Phương Oanh : Sáng tác bây giờ của các nhạc sĩ thay đổi rất nhiều không như ngày trước, cái điều này là dĩ nhiên, vì ranh giới đã không còn. Ngày nay, người ta có điều kiện đi ngoại quốc cái nhìn của mình cũng rộng hơn, người ta có điều kiện đi du lịch, được tiếp xúc với bên ngoài nên cũng bị ảnh hưởng rất nhiều, họ không chú trọng lời ca như là  một thông điệp, mà chĩ sáng tác theo tùy hướng, cảm xúc. Mà hình như mọi sáng tác này, mình cảm thấy ở trong nước họ chịu ảnh hưởng rất nhiều bên ngoài, nên không phân biệt được nhạc sĩ sáng tác ở trong hay ngoài nước.

Diễm Thy (NM) : Khách du lịch nước ngoài khi đến VN thường không bỏ qua những dịp có lễ hội, họ thường tìm đến để tham dự những tiết mục đặc sắc : Nhã nhạc cung đình Huế, Dân ca quan họ Bắc Ninh, Ca trù mà họ biết rằng đây là những di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam đã được UNESCO công nhận.

Chị có nghĩ và hy vọng rằng trong tương lai gần đây, tại hải ngoại sẽ có những giáo sư, nhạc sĩ, những nhà nghiên cứu âm nhạc truyền thống VN sẽ quan tâm đến những di sản văn hóa phi vật thể này mà chung tay thành lập một trung tâm (trường) nghệ thuật nhằm đào tạo một lớp người trẻ có kiến thức để những bộ môn này có một vị thế quan trọng khi trình diễn ở ngoại quốc ?

Gs Phương Oanh : Đã hơn 40 năm qua, đã có những giáo sư, nhạc sĩ, những nhà nghiên cứu âm nhạc truyền thống VN ở trong nước, lập ra những trung tâm âm nhạc truyền thống VN.. Các trung tâm này cũng chưng bày một số các nhạc cụ họ tìm kiếm được để khi có khách ngoại quốc muốn  tìm hiểu có nơi mà đến tham quan, họ sẽ biểu diễn và dạy nhạc . Đây là công việc làm của người nghệ sĩ và việc làm để sống.

Ở ngoại quốc thì không có được điều kiện như thế này. Các em trẻ ở đây, họ vẫn yêu thích học hỏi nhạc dân tộc bên cạnh việc học ở trường, ở đại học nhưng họ không đi sâu vào lãnh vực chuyên nghiệp. Trừ những nhạc sĩ đã được đào tạo trong nước và đi ngoại quốc để tu nghiệp thì họ mới có khả năng biểu diễn chuyên nghiệp.

Lê Trân (NM) : Đối với mỗi dân tộc trên thế giới, âm nhạc cổ truyền bao giờ cũng giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Khi nhìn nhận vấn đề này bao giờ chúng tôi cũng cảm thấy mình may mắn được sinh ra trên một đất nước mà các thế hệ cha anh đã từ lâu luôn coi trọng những di sản văn hoá của ông bà để lại.

Theo chị, những « may mắn » đó có thể còn tồn tại trong lớp hậu duệ được nữa không ?

Gs Phương Oanh : Đối với mỗi dân tộc trên thế giới, âm nhạc cổ truyền bao giờ cũng giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Những « may mắn » chắc chắn có thể còn tồn tại được trong lớp hậu duệ, vì thế hệ trẻ được đào tạo  ngày nay, kiến thức và nghệ thuật rất cao, tôi hy vọng mình sẽ có những người có tài có tư cách đến với âm nhạc dân tộc, để thay thế một số ít người đã lợi dụng và làm xấu cho âm nhạc dân tộc, những người  lừa thầy phản bạn, những người đã làm cho âm nhạc dân tộc bị mang tai tiếng.

Diễm Thy (NM) : Gần 50 năm gắn bó với Âm Nhạc Truyền Thống VN, chị cho biết  những cái mới trong âm nhạc Việt Nam hải ngoại là gì ? Những cái mới đó đã phát huy cái gì, kế thừa cái gì và khước từ cái gì trong âm nhạc Việt Nam truyền thống ?

Gs Phương Oanh : Thời buổi bây giờ là mì ăn liền, âm nhạc Việt Nam ở hải ngoại hay ở trong nước đều như nhau vì họ xử dụng internet được thoải mái. Không có vấn đề giới hạn trong và ngoài nước nữa. Âm nhạc tuyền thống VN cũng bị pha trộn tùm lum, đây thật sự là một điều đáng buồn. Người làm âm nhạc truyền thống cũng bị áp lực của người thưởng thức, phải sáng tác, biểu diễn theo thị hiếu của khán giả.

Tôi không dám nói tới vì nó đã bị lạm phát quá mức. Còn việc khước từ thì có thể là họ đã chối bỏ những cái hay cái đẹp về chiều sâu của âm nhạc truyền thống, mà chỉ giữ lại cái vỏ bên ngoài mà thôi.

Diễm Thy (NM) : Trong thời gian qua, cùng sự phát triển của nhiều dòng âm nhạc khác của thời đại, chị và Phượng Ca đã liền cánh đưa Âm nhạc dân tộc truyền thống Việt Nam đến khắp năm châu và làm say lòng mọi người. Là người Việt Nam, dù ở nơi đâu chúng ta cũng luôn nhớ và tự hào về di sản văn hóa âm nhạc truyền thống mà cha ông đã để lại.

Chị có nghĩ rằng trong tương lai, lớp hậu duệ trong và ngoài nước sẽ là những kẻ kế thừa di sản văn hóa đó ?

Gs Phương Oanh : Tôi tin trong tương lai, cũng còn lớp đàn em tiếp nối trong và ngoài nước sẽ kế thừa di sản văn hoá đó. Mạng internet rất tốt và cũng rất nguy hiễm nếu mình dùng không đúng cách. Hiện tại, tôi biết có những khoá học về đàn ca tài tử, các lớp học về nhạc cụ dân tộc trên mạng, do những người nhạc sĩ biết xử dụng internet để làm. Như thế, những ai đam mê âm nhạc truyền thống sẽ được học hỏi đúng và được thầy dạy tận tâm và không mất thì giờ lặn lội xa xôi để đến nhà thầy…

Lê Trân (NM) : Trước khi khép lại bài này, trong những năm giảng dạy nhạc cổ truyền V.N tại hải ngoại, chị Phương Oanh có lời khuyên, tâm tình gì muốn chuyển đạt đến những kẻ kế thừa Phượng Ca, những người mà chị đã dầy công gieo mầm âm nhạc truyền thống, đã vun trồng nay đã trưởng thành để tiếp tục con đường chị đã đi qua.

Gs Phương Oanh : Năm 2011, trước khi nhường chỗ cho người kế tiếp mình dạy ở hai nhạc viện Antony và Sevran, trong bài diễn văn giả từ này, tôi đã để lại cho các nhạc sinh câu châm ngôn  Lắng nghe -Thương yêu – Khiêm nhường.

Nếu các em hiểu được cái điều tôi muốn nói này, thì âm nhạc dân tộc nói chung, Trường Âm nhạc Phượng Ca nói riêng ở hải ngoại sẽ luôn luôn có mặt và song song với sự sống còn của nước VN.

Cảm ơn chị Phương Oanh đã dành cho tập san Ngày Mới  Paris một « món quà » quá ư độc đáo !

dau nam 1  Một lần nữa, từ « kinh đô ánh sáng Paris »  tiếng chuông Đại hội lại tiếp tục ngân lên báo tin Đại hội Âm nhạc Truyền thống VN Toàn cầu lần thứ IV do giáo sư Phương Oanh cùng nhạc viện Phượng Ca Dân Ca Quốc Nhạc tại Paris tổ chức vào tháng 7 năm 2017.

Chúc Đại Hội  thành công viên mãn, sẽ lưu lại một dấu ấn đậm đà đầy ý nghĩa.

Lê Trân – Diễm Thy

tập san Ngày Mới Paris

https://phuongoanh.net/?p=6421

Lê Trân & Diễm Thy: Ngày Mới phỏng vấn Kim Uyên

Ngày Mới phỏng vấn Kim Uyên

                                               dh sydney

               Nghệ sĩ Kim Uyên   

                 « người giữ hồn cho Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam tại hải ngoại ».

Nghệ sĩ  Kim Uyên tốt nghiệp thủ khoa Nhạc viện TP HCM (Saigon), cũng cùng năm 1984, với tài nghệ  sẵn có của mình, người nghệ sĩ lại đoạt được huy chương vàng Liên hoan Đàn tranh toàn quốc do Nhạc viện TP HCM (Saigon) tổ chức. Nhận được học bổng Women Scholarship tại Trường Đại học Monash ở TP Melbourne – Úc

Năm 1989, tại đây nghệ sĩ Kim Uyên, cùng một số người bạn học thành lập nên nhóm Back to Back Zither và cho ra đời các CD có giá trị cao về âm nhạc cổ truyền Việt Nam như : « Quivering Strings », « Musical Transfiguration » và « Footstep« . Năm 1992, nghệ sĩ tốt nghiệp thạc sĩ âm nhạc về bộ môn Ethnomusicology, sau đó, nghệ sĩ định cư tại TP Toronto – Canada cho đến nay.

Chuẩn bị Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam lần thứ IV tại « kinh đô ánh sáng Paris » France vào năm 2017, Giáo sư Phương Oanh đã liên lạc với chúng tôi, một trong những cơ quan truyền thông ở Paris và nhờ tập san Ngày Mới Paris phổ biến tin Đại Hội cùng « tiếp chuyện » với các nghệ sĩ, giáo sư, nhạc sĩ tham dự đại hội.

          Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam do Nghệ sĩ đàn tranh Kim Uyên khởi xướng thành lập vào tháng 7 năm 2011 và được tổ chức cứ mỗi hai năm một lần luân phiên khắp nơi trên thế giới, nhằm mục đích bảo tồn và phát huy âm nhạc truyền thống của đất nước.

Đại Hội lần thứ I đã diễn ra vào năm 2011 tại Mississauga, Toronto, Canada.

Lần thứ II vào năm 2013 tại Seattle, Washington, USA.

Lần thứ III vào năm 2015 tại Bank town (Sydney) và Victoria (Melbourne), Australia.

Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam lần thứ IV sẽ được tổ chức vào tháng 7 năm 2017 tại Paris, Pháp quốc do Giáo sư Nhạc sĩ Phương Oanh đứng ra tổ chức.

Đây là cuộc hội ngộ Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam lần thứ IV giữa các nghệ sĩ, giáo sư, nhạc sĩ đến từ nhiều miền khác nhau trên thế giới. Nhân dịp này Nghệ sĩ Kim Uyên sẽ cùng các nghệ sĩ, nhạc sĩ sang Pháp tham dự Đại Hội.

Lê Trân (tập san Ngày Mới Paris) : Chào chị Kim Uyên,

Hân hạnh được tiếp chuyện với chị nhân dịp Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam lần thứ IV tại Paris do Giáo sư Phương Oanh tổ chức

Nghệ sĩ Kim Uyên : Dạ xin cám ơn quý tập san Ngày Mới Paris, đã tạo điều kiện cho Kim Uyên có cơ hội trình bày về chương trình Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống lần thứ tư sắp diễn ra tại Paris vào ngày 20-22 tháng 7, 2017.

Diễm Thy (tập san Ngày Mới Paris) : Động cơ nào đã thúc đẩy chị thành lập Đại hội Âm nhạc Truyền thống Hải ngoại ?

Nghệ sĩ Kim Uyên : Động cơ đã thúc đẩy Kim Uyên nghĩ đến việc thành lập Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống. Do chính từ kinh nghiệm bản thân, Kim Uyên nghĩ không chỉ riêng cá nhân Kim Uyên mà còn rất nhiều người cùng có tâm nguyện như Kim Uyên, sau khi hiểu được nhạc truyền thống Việt nam mình thật hay,  nếu không được gìn giữ và phát triển thì một ngày nào đó sẽ bị mai một đi, do vậy ý tưởng thành lập Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống đã thôi thúc Kim Uyên và ý nghiã của việc thành lập Đại hội là kêu gọi những người yêu thích âm nhạc dân tôc, có dịp tìm đến nhau để trao đổi, lắng nghe và có thể đi xa hơn nữa là thống nhất chung với nhau, về những gì có liên quan đến âm nhạc dân tộc, ví dụ cụ thể là đàn hát chung với nhau,trao đổi những thắc mắc, hoặc cùng giải quyết với nhau những ưu tư , truyền đat những kinh nghiêm hoặc chia xẻ những suy nghĩ làm sao để giử gìn nguyên vẹn bản sắc  chung của âm nhạc dân tộc, nhưng bên cạnh đó vẫn phát triển thêm những sáng kiến mới, để sao cho nền âm nhạc dân tộc ngày một phong phú hơn để có thể tiếp bước và duy trì âm nhạc dân truyền thống Việt Nam nơi hải ngoại.

Lê Trân (NM) : Là sáng lập viên chương trình Đại hội Âm nhạc Truyền thống Hải ngoại lưỡng niên, chị cho biết cảm nhận của mình đối với đại hội lần này.

Nghệ sĩ Kim Uyên : Kim Uyên rất vui vì thấy được việc làm của mình có đươc nhiều sự hỗ trợ của tất cả các Thầy Cô kính yêu trong cũng như ngoài nước, nhưng đặc biệt lần nầy Kim Uyên đã được  sự hỗ trợ của chính người đã đưa Kim Uyên đến với cây đàn Tranh, đến với âm nhạc tuyền thống, đó là người Thầy và cũng là người Mẹ nuôi của Kim Uyên Giáo sư Phương Oanh, Kim Uyên hy vọng với tài tổ chức và nhiều kinh nghiệm của Giáo sư Phương Oanh cùng với tất cả những thành viên của nhóm Phượng Ca ví dụ như quý Anh, Chị có tên là  Lý Diệu Sang, Ngọc Dung, Vân Anh, Thùy An, Võ Quang Long v…v..  hiện đang nổ lực làm việc để chuẩn bị cho  Đại Hội lần thứ tư tại Paris.

     Kim Uyên tin tưởng  với sự giúp đỡ của tất cả quý cơ quan truyền thông tại Pháp như quý tập san Ngày Mới Paris , đại hội làn thứ tư sẽ thành công vượt trội.

Diễm Thy (NM)) : Chị có thể chia sẻ cho độc giả về cảm nghĩ của mình qua ba kỳ đại hội vừa qua.

Nghệ sĩ Kim Uyên : Như Kim Uyên đã trình bầy qua, Kim Uyên rất vui vì thấy được việc làm của mình có đươc nhiều sự hổ trợ của tất cả các Thầy Cô kính yêu trong cũng như ngoài nước và Kim Uyên mong ước những tiếng vang về chương trình Đại hội sẽ là động cơ thôi thúc cho những tâm hồn luôn sống và hy sinh cho âm nhạc truyền thống sẽ cùng nhau giữ gìn và phát triển âm nhạc truyền thống Việt nam luôn giữ đúng phương châm luôn phát triển nhưng không bị mất đi văn hóa cội nguồn..

Lê Trân (NM) : Duyên nào đưa chị đến với cây đàn tranh ?

Nghệ sĩ Kim Uyên : Kim Uyên đã có duyên đến với đàn Tranh khi được « Mẹ nuôi là Giáo sư Phương Oanh » truyền đạt khi vừa 6 tuổi, nhờ có năng khiếu Kim Uyên đã sớm thành công và không chỉ vì hình ảnh gương mẫu của Giáo sư Phương Oanh mà còn những người Thầy Cô mẫu mực khác đã có công truyền dạy cho Kim Uyên như Giáo sư Nguyễn Hữu Ba, Phạm Văn Nghi, Tuyết Hương, Nguyễn Văn Đời, Giáo Sư Phạm Thuý Hoan v…v…   Kim Uyên luôn tâm niệm sẽ không làm phụ lòng những người Thầy, Cô kính yêu của mình.

Diễm Thy (NM) : Giáo sư Phương Oanh, « người nắm phần hồn âm nhạc truyền thống Việt Nam tại hải ngoại ».

Ngoài ra giáo sư Phương Oanh còn được mệnh danh là một người thầy tận tâm với môn sinh, đã đào tạo được rất nhiều những nghệ sĩ đàn tranh thành công và có tên tuổi trong lĩnh vực này.

Từng là « học trò » của giáo sư Phương Oanh, chị cho biết những cảm nghĩ về người thầy của mình.

Nghệ sĩ Kim Uyên : Kim Uyên được nuôi dạy rất kỷ lưỡng, nghiêm khắc, tuy thời gian không lâu, nhưng ảnh hưởng của Giáo sư Phương Oanh thật rõ ràng trong việc trau giồi kiến thức về âm nhạc truyến thống của mình, Giáo sư Phương Oanh đã cho Kim Uyên hiểu được và luôn xác định hướng đi của mình, luôn sống và trân trọng những gì mình đang làm. Kim Uyên nhớ mãi câu nói một lần Giáo sư Phương Oanh đã giành cho mình trước khi đi thi, cho dầu sau nầy Kim Uyên đã trưởng thành : « Má kỳ vọng nơi con ! »

Lê Trân (NM) : Nếu âm nhạc nói chung là nghệ thuật dùng ngôn từ là âm thanh để diễn đạt những tình cảm, cảm xúc của con người thì âm nhạc dân tộc là âm thanh diễn tả tâm hồn, văn hóa, trí tuệ của dân tộc.

Là một nghệ sĩ đàn tranh, chị đã có những cảm xúc như thế nào khi trình diễn âm nhạc truyền thống ?

Nghệ sĩ Kim Uyên : Chứng minh cho những người của các dân tộc khác hiểu được,  âm nhạc Việt nam có những nét độc đáo riêng, các bậc Thầy,  Cô và hiện nay Kim Uyên cũng đang làm công việc truyền dạy , một công việc « Giữ Lửa » duy trì và phát triển âm nhạc truyền thống, giữ được vốn cổ nhưng luôn tìm tòi phát huy những sáng kiến mới. 

     Kim Uyên mong ước sao tất cả các bạn trẻ thấy được điều nầy và đây là những cảm xúc khi Kim Uyên đem tiếng đàn tiếng hát của mình trình diễn những bài nhạc thật cổ truyền chân phương song song bên cạnh là những bài nhạc với những phong cách mới nhưng vẫn luôn giữ gìn những gì thuộc về âm nhạc truyền thống.

Diễm Thy (NM) : Dòng âm nhạc truyền thống Việt Nam có 11 di sản văn hóa phi vật thể : Nhã nhạc cung đình Huế – Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – Dân ca quan họ Bắc Ninh – Ca trù – Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc – Hát Xoan – Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – Đờn ca tài tử Nam Bộ – Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh – Nghi lễ và trò chơi kéo co – Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO vinh danh là di sản thế giới.

Sau khi các di sản âm nhạc cổ truyền lần lượt được vinh danh trước thế giới, chị có cảm thấy ưu tư, sợ rằng « vốn quý » này đang dần bị mai một trong đời sống cộng đồng ?

Nghệ sĩ Kim Uyên : Ông Bà mình thường nói « Sóng trước sao, Sóng sau vậy ». Kim Uyên tin tưởng với những tâm huyết của các bậc Thầy đã đào tạo ra Kim Uyên hôm nay thì (nói có vẻ hơi tự cao một chút!), Kim Uyên tin là sẽ có nhiều bạn trẻ khác như Kim Uyên xuất hiện. Nói một cách khác là làm bất cứ chuyện gì chúng ta nên luôn có ước mơ, sự tin tưởng,thì mới đạt được những gì mình mong muốn như người Anh có câu  « dreambelieveachieve ».

Lê Trân (NM) : Giữ gìn bản sắc là vấn đề sống còn của âm nhạc dân tộc cổ truyền trong bối cảnh toàn cầu hoá,  âm nhạc truyền thống dân tộc đang có nguy cơ sẽ bị mai một, theo chị, có phương thứ nào khả dĩ có thể khơi dậy nền âm nhạc dân tộc Việt Nam giúp cho quần chúng nâng cao khả năng thưởng thức các giá trị của nghệ thuật âm nhạc truyền thống để bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể này ?

Nghệ sĩ Kim Uyên : Phương thức học và làm việc của Kim Uyên rất đơn giản. Luôn có một tâm huyết trong lòng « phải làm được một  việc gì đó cho âm nhạc truyền thống Việt nam mình », chuyên cần tập luyện luôn luôn trau giồi và tìm tòi học hỏi.

     Trân trọng vốn cổ, theo sát quần chúng, hiểu được họ cần gì ? luôn nhớ đặt lên vai mình trọng trách như những người truyền giảng, nếu không có những người truyền giảng chúng ta sẽ không thu hút được  mọi người đến  với nhau. Kim Uyên tin tưởng với phương châm của mình và khi truyền đạt cho những học trò của mình Kim Uyên luôn bày tỏ ý nguyện của mình, từ đây Kim Uyên tin tưởng được là âm nhạc truyền thống Việt nam mình sẽ luôn được trân trọng giữ gìn và bên cạnh vẫn có những sáng kiến mới phát triển thật vững chắc trên nền tảng truyền thống mẫu mực.

Diễm Thy (NM) : Vốn được mệnh danh là « nghệ sĩ tài danh đàn tranh Lê Thị Kim Uyên », nhân dịp tham dự Đại Hội Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam lần thứ IV tại « kinh đô ánh sáng Paris », chị đã có lịch trình … sẽ giới thiệu những tác phẩm qua tài nghệ sở trường của mình, làm sống động dòng âm nhạc truyền thống dân tộc đến cộng đồng Việt Nam và bạn bè quốc tế tại Paris ?

Nghệ sĩ Kim Uyên : Dạ có, chắc chắn Kim Uyên sẽ trình bày và giới thiệu những sáng tác vừa mới viết gần đây qua 2 CD có tựa đề là  Tìm Về và Những Giấc Mơ.

          Kim Uyên sẽ giải thích ý nghĩa tại sao Kim Uyên vận dụng  những kỷ thuật mới vào những tác phẩm cho đàn Tranh của mình. 

          Châm ngôn làm việc của Kim Uyên là dùng những vốn sẳn có của những bậc tiền nhân, sáng tạo thêm những gì của riêng mình để góp phần làm phong phú thêm vào kho tàng âm nhạc truyền thống Việt nam.    

          Đại diện cho tập san Ngày Mới và độc giả tại Paris, thành thật cảm ơn chị đã dành cho chúng tôi buổi tiếp chuyện kỳ thú này.

Lê Trân & Diễm Thy

tập san Ngày Mới Paris

 

https://phuongoanh.net/?p=6424

NAM KHÁNH: Nghệ sĩ Kim Uyên – Niềm tự hào của đàn tranh Việt

Nghệ sĩ Kim Uyên – Niềm tự hào của đàn tranh Việt

Tối 16.4 tại Shorecrest Performing Arts Center – Seattleb – Mỹ, trong Chương trình Việt Nam sắc hương xưa 8 đã giới thiệu tiếng đàn tranh của Huy chương vàng độc tấu đàn tranh nghệ sĩ Kim Uyên cũng như giới thiệu các tác phẩm mới được sáng tác theo phong cách hiện đại của nghệ sĩ Kim Uyên như Tìm Về, Vô Thường… chương trình đã được đông đảo khán giả kiều bào cổ vũ.

NS Kim Uyên bắt đầu học đàn Tranh lúc lên 6 tuổi qua sự khai sáng của người mẹ nuôi là giáo sư Phương Oanh (học trò của GSTS Trần Văn Khê) – người sáng lập nhóm Phượng Ca tại Pháp. Trong suốt quá trình theo học tại Việt Nam, nghệ sĩ Kim Uyên được may mắn đào tạo dưới sự dìu dắt của các giáo sư tên tuổi như: giáo sư Phạm Văn Nghi, Nguyễn Hữu Ba, Phạm Thúy Hoan, Nguyễn Văn Đời, nhạc sĩ Đông Phương với thầy Lê Thương – tác giả của trường ca bất hủ Hòn Vọng Phu. Cô đã học hát nhạc miền Nam với Cô Mười, Cô Hai Bửu, học hát nhạc miền Bắc với Cô Kim Bảng và Thầy Đoàn Văn Thanh, học hát nhạc miền Trung với Cô Tuyết Hương, học hát và đàn nhạc cải lương với thầy Võ Văn Khuê và nhạc sĩ Sáu Xiếu. Chính những người thầy này đã hun đúc tinh thần để NS Kim Uyên toả sáng với ngón đàn tranh điêu luyện, dạt dào cảm xúc được khán giả kiều bào yêu mến.

NS Kim Uyên và Thúy Loan (con gái của cố GS – nhạc sĩ Chung Quân)

Trong đêm nhạc do học trò là NS Việt Hải tổ chức tại Seattle để vinh danh thầy là NS Kim Uyên, khán giả đặc biệt chú ý đến bài Vấn vương ca trù do NS Kim Uyên sáng tác. NS Việt Hải tâm sự: « Để chuẩn bị cho tiết mục này, hiệu đàn Đức Ngân đã tốn hơn 2 tháng để làm cây đàn tranh 25 dây, mặt đàn gỗ ngô đồng và thành đàn bằng gỗ mun trạm trổ tinh vi. Ngoài các sáng tác mới theo phong cách hiện đại, nghệ sĩ Kim Uyên còn soạn một số tác phẩm quen thuộc cho dàn nhạc Hướng Việt như: Mưa trên phố Huế, Em bé quê, Hoa thơm bướm lượn… mà chúng tôi đã biểu diễn suốt nhiều năm qua ».

Với mục đích phục hưng nhạc cổ truyền Việt Nam tại hải ngoại, nghệ sĩ Kim Uyên đã độc tấu một số nhạc phẩm trong 20 bài tổ của nhạc Tài Tử miền Nam. Chương trình này có sự góp mặt của các nghệ sĩ Việt Hải, Thanh Hiệp, Phạm Thu Hương, Diệu Trinh, Melody Xie, David Dahl, Thúy Loan, Etsuko Hương, Thủy Tiên, Minh Thi, Minh Tú, Quang Huy, Minh Ngọc, Melinda Tan, Mai Huyền…

Đạo diễn Thanh Hiệp giao lưu với ns Kim Uyên tại hí viện Shorecrest Performing Arts Center – Seattleb – Mỹ

Năm 1984, nghệ sĩ Kim Uyên tốt nghiệp thủ khoa. Cùng năm, chị chứng minh tài năng của mình khi đăng quang với Huy Chương Vàng đàn tranh toàn quốc.

Năm 1989. NS Kim Uyên nhận được học bổng Women Scholarship tại trường đại học Monash University ở thành phố Melbourne, Úc Châu. Tại đây, chị cùng một số người bạn học thành lập nên nhóm Back to Back Zither. Chị cùng các thành viên của nhóm hợp tác cho ra đời các CD có giá trị cao về âm nhạc cổ truyền Việt Nam như Quivering Strings, Musical Transfiguration, và Footstep. Năm 1992, chị tốt nghiệp thạc sĩ âm nhạc bộ môn Ethnomusicology, và sau đó chị định cư tại thành phố Toronto, Canada cho đến ngày nay.

GS Phương Oanh rất tự hào về học trò của bà, vì ngoài trình diễn khắp châu Á, châu Âu, Úc Châu, và Hoa Kỳ, nghệ sĩ Kim Uyên còn là cộng tác viên cho các chương trình truyền thanh, truyền hình như, music Deli, ABC Radio, SBS Radio Station, CBC Radio… Những năm đầu định cư tại hải ngoại, nghệ sĩ Kim Uyên còn hợp tác ghi âm cho những bộ phim nổi tiếng của người Việt như Ba Mùa, và thường xuyên xuất hiện trong các chương trình của trung tâm ca nhạc hải ngoại, đệm đàn ngâm thơ cho ca sĩ Hoàng Oanh.

NS Thúy Loan, Diệu Trinh, Kim Uyên và Mai Huyền trong chương trình “Quê hương qua tiếng đàn tranh”

Song song với công việc trình diễn, nghệ sĩ Kim Uyên còn bỏ nhiều tâm huyết đào tạo các thế hệ đàn tranh kế cận. Các học trò của chị hiện là những giảng viên, những nghệ sĩ đàn tranh tên tuổi trên khắp năm châu, tiêu biểu như nghệ sĩ Nguyễn Thị Thúy Vân hiện là người giảng dạy nhạc dân tộc, cho các em trường mù của nhóm Huynh Đệ Như Nghĩa tại Việt Nam, nghệ sĩ Diệu Trinh Trưởng Nhóm Tre Việt tại thành phố Toronto- Canada, nghệ sĩ Phạm Thu Hương trưởng đoàn Tiếng Hoài Hương tại Portland- Oregon, và Bác sĩ – NS Hồng Việt Hải trưởng đoàn của Đoàn Văn Nghệ Dân Tộc Hướng Việt Washington State Hoa Kỳ.

Từ những năm 2001, nghệ sĩ Kim Uyên còn chuyên tâm sáng tác các bản độc tấu cho cây đàn tranh Việt Nam như Vấn vương ca trù, Hoài thương, Nhớ bạn, Khắc khoải, Bình điệu nam, Vui mùa luá, Vô thường, Tìm về… Ngoài các bản độc tấu đàn tranh, chị còn chuyển soạn các ca khúc Việt Nam nổi tiếng cho đàn tranh như Còn thương rau đắng mọc sau hè, Mưa trên phố Huế, Thằng cuội, Hòn vọng phu, Non nước hữu tình

Gần đây nhất, nghệ sĩ Kim Uyên chuyển gửi những tâm tư và tình cảm của mình trong suốt bao năm gắng bó với cây đàn tranh qua 2 CD: Tìm về Những giấc mơ. « Đoàn Văn Nghệ Dân Tộc Hướng Việt thật vinh dự giới thiệu đến khán giả kiều bào chương trình NS Kim Uyên với chủ đề Quê Hương qua tiếng đàn Tranh. Và trong năm 2017, NS Kim Uyên và Việt Hải cùng với đoàn văn nghệ Dân tộc Hướng Việt sẽ sang Pháp tham dự Nhạc hội âm nhạc truyền thống quốc tế » – NS Việt Hải đã chia sẻ.

NAM KHÁNH

http://tinviet.net.vn/san-khau/read/29425.html

THẦY TÔI Nghệ sỹ ND Vũ Tuấn Đức (1900 – 1982)

THAY VU TUAN DUC 1900 - 1982.jpg

THẦY TÔI
Cũng là Thầy của các bậc Thầy khoa Dân tộc ( Trường Âm nhạc VN ) từ năm đầu tiên thành lập1957- Nghệ sỹ ND Vũ Tuấn Đức. Thầy ko có con. Thầy có nhà ở phố Bà Triệu HN.Đầu năm 1982, người ta kiếm cớ gì đó … lấy mất nhà của Thầy.Thành người  » vô gia cư ». Một anh cháu họ đón Thầy về nhà riêng trong làng Bưởi để Thầy tá túc. Tôi đau lòng … đạp xe đến đó và nói với cháu Thầy:  » Thầy tuổi cao,yếu quá rồi,anh và gia đình đã tận tụy phục vụ Thầy khá lâu. Hôm nay tôi đến để xin phép anh cho tôi được đón Thầy về nhà mình ( Tôi được chia 2 gian nhà lá tại Khu Văn công Cầu Giấy). Mọi chế độ lương lậu,tem phiếu của Thầy,xin anh cứ giữ . »…Ở với tôi chưa đầy tháng,bằng giọng nói yếu ớt, Thầy bảo tôi : » Thầy biết lòng con .Mình con nuôi 3 cháu nhỏ vất vả lắm rồi. Mang bô ra,mang bô vào… làm sao con đủ sức. Cho Thầy về Bưởi,có mệnh hệ gì mọi người còn biết … » Tôi gạt nước mắt… đặt Thầy lên xe đạp… Ít lâu sau Thầy mất !

Nguyễn Mạnh Hà: Khai sinh dàn nhạc đại diện Đông Nam Á

Khai sinh dàn nhạc đại diện Đông Nam Á

TP – Nếu bạn yêu nhạc, muốn tìm kiếm một thứ chưa từng có nhưng dễ nghe, dễ cảm thì Đêm vô thức bản địa với dàn nhạc Seaphony chính là chọn lựa tối ưu. Dàn nhạc có một không hai do người Việt sáng lập vừa có buổi diễn ra mắt nhiều cảm xúc tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Đẹp đến rớt nước mắt là thực tế đã xảy đến với nhiều khán giả có mặt trong đêm ấy…

Về hình ảnh, Seaphony bắt mắt vì sự phong phú của trang phục nhạc công. Ảnh: N.M.Hà.
Về hình ảnh, Seaphony bắt mắt vì sự phong phú của trang phục nhạc công. Ảnh: N.M.Hà.

Làm khán giả rung động không chỉ vì tinh chất ban sơ của nhạc dân tộc thiểu số mà còn vì vẻ đẹp quá mong manh, có thể biến mất bất cứ lúc nào trong làn sóng hiện đại hóa, toàn cầu hóa. Seaphony đến như một neo hy vọng mọi thứ đừng biến mất quá nhanh, quá… lãng xẹt chăng?!

Đêm vô thức bản địa dễ bị lầm tưởng là một chương trình biểu diễn nghệ thuật đương đại nào đó nếu không có Nguyễn Nhất Lý ở vị trí giám đốc dự án. Vì đó cũng là cái tên đứng sau chương trình đã được bảo chứng cả về nghệ thuật và thương mại như Xiếc làng tôi hay À ố show lưu diễn tưng bừng trong ngoài nước mấy năm qua.

Chỉ trong một năm, Nguyễn Nhất Lý và ê-kip  làm nên một Seaphony quả là khó tưởng tượng. Thực tế, đại đa số thành viên dàn nhạc còn chưa biết chữ, nói gì đến nốt nhạc. Seaphony hiện là dàn nhạc đầu tiên và duy nhất sử dụng hoàn toàn nhạc cụ của các tộc người thiểu số với chừng 50 nghệ nhân tuyển chọn khắp các vùng miền tổ quốc. Điều này chưa từng xảy ra ở Việt Nam. Ngoài dàn nhạc giao hưởng phương Tây, chúng ta mới thành lập được dàn nhạc dân tộc biên chế theo kiểu giao hưởng, song vẫn phải dùng thêm các nhạc cụ phương Tây như cello, hay cả guitar bass. Dàn nhạc dân tộc (Kinh) này chủ yếu cũng hòa tấu dựa trên hòa âm phối khí kiểu phương Tây. Có một lần tôi được xem cố nhạc sĩ Nguyễn Thiên Đạo sáng tác và chỉ huy dàn nhạc này, nhưng sử dụng các thủ pháp đương đại (không dựa trên hòa thanh phương Tây) tạo nên một không gian âm nhạc khác cũng khá hấp dẫn.

Đương đại lại không phải hướng đi của Seaphony. Nó đơn giản tận dụng các chất liệu âm nhạc nguyên gốc, kết nối ý đồ tạo thành tác phẩm. Các tác phẩm được sắp xếp thành hơn một tiếng biểu diễn liền mạch. Người xem không bị nhàm chán, mỗi phần lại khám phá những nhạc cụ khác, chất liệu khác, cảm xúc khác. Xen kẽ múa đương đại. Nhạc sĩ Ngọc Đại, ngoài sáng tác còn làm nhạc công mõ. Thực ra ông chỉ chơi một phát duy nhất khi đá cái mõ trâu – kết thúc màn múa do 2 vũ công thể hiện sự đấu tranh và hợp nhất giữa hai khía cạnh kiểu như truyền thống và hiện đại, nguồn cội và phát triển…

Thực ra các chất liệu dân tộc – mà nhạc sĩ Nguyễn Mạnh Tiến gọi là tinh chất ngàn năm – chỉ cần đặt vào đúng khung cảnh, cho nó một chất lượng âm thanh trung thực là đủ. Nhưng Seaphony đã làm được hơn thế. Đỗ Bảo – người đóng góp tác phẩm tên Bỗng – cho biết về công việc của mình: “Nói là tác phẩm dàn dựng chính xác hơn. Ở đây yếu tố sắp đặt nhiều hơn sáng tác”. Nghĩa là các nhạc sĩ sẽ nghe tất cả những bài hát, đoạn nhạc nguyên gốc mà các nghệ nhân còn lưu giữ lại được, từ đó chọn ra những chất liệu phù hợp cho tác phẩm của mình.

Một nghệ nhân người Lào ở Lai Châu ví von âm nhạc dân tộc thiểu số như đang ở trong “bóng tối mịt mù”, không có người tập hợp, gây dựng. Từng tham gia biểu diễn 2 lần tại Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, ông khẳng định: “Cũng vui nhưng chưa bằng của ông Lý tổ chức!”. Seaphony tạo được sân chơi cho các nghệ nhân, khiến họ bớt cô đơn. Họ không chỉ thêm một lần được thấy âm nhạc của mình được vang lên với chất lượng cao mà còn được hòa nhịp với những dân tộc khác, chất liệu khác trong cùng một không gian, một tác phẩm.

Y Cel Niê (Đắc Lắc) ngoài đóng góp tác phẩm còn chơi chiêng, tak ta, đinh kle, tù và, ki păh và hát. Anh bảo: “Khi âm hưởng của dân tộc mình quyện vào âm hưởng một dân tộc, mình cảm thấy rất hạnh phúc. Nó không ảnh hưởng gì về truyền thống. Nghệ thuật của mình phải phát triển lên hòa nhập với các dân tộc khác”.

 Mục tiêu quốc tế hóa

“Sea” trong Seaphony là viết tắt của Đông Nam Á. Tên của dàn nhạc thể hiện “tham vọng” hình thành một dàn nhạc Đông phương đối trọng với Tây phương. Sao cho nếu symphony Tây là mặt trời thì seaphony ít ra cũng xứng mặt trăng. Nguyễn Nhất Lý thuyết minh: “Vì người Thái, Mông, Jrai, Ê-đê… không chỉ sống trên mảnh đất hình chữ S này mà họ có mặt từ Nam Trung Hoa cho tới Thái Lan, Miến Điện, Indonesia, Malaysia…”. Kế hoạch của Seaphony trong hai năm tới: Mỗi quý sẽ mời nghệ nhân của 2 nước Đông Nam Á cùng chơi nhạc. Sao cho đến hết 2019, “cái phôi” (từ của Nhất Lý) của Seaphony được thành hình.

Xuất phát điểm của Seaphony có thể tạm so với dàn nhạc giao hưởng phương Tây vài thế kỷ trước. Theo Nguyễn Nhất Lý: “Về mặt tổ chức rõ ràng chúng ta còn quá mông muội. Ngược lại điều này cho ta một cơ hội. Giống như mỏ vàng trữ lượng rất lớn còn chưa được khai thác. Các bạn nghe nhạc cụ âm sắc rất đẹp, không cần phải so sánh với bất cứ nhạc cụ gì trên thế giới. Vấn đề bây giờ chỉ là làm sao chơi với nhau, hòa sắc cùng nhau…”. Và điều đáng mừng là ngay ở bước chập chững đầu tiên, dàn nhạc đã nhận được những tràng vỗ tay nồng nhiệt hiếm có.

Thành lập một thiết chế âm nhạc hoàn toàn mới là việc lớn. Nhưng cho dù nó là việc của trăm năm hay ngàn năm đi nữa thì cũng phải có một bước khởi đầu. Đúng như tâm sự của Ngọc Đại: “Tôi muốn nói với các bạn trẻ, đây là việc của các bạn. Tôi nói với người già thế hệ tôi, chẳng có gì là muộn. Tất cả mọi việc đều phải bắt đầu. Tôi muốn các nghệ sĩ, những người có trách nhiệm, nhà quản lý hãy bắt đầu. Tôi năm nay 73 tuổi rồi nhưng tôi nghĩ tôi bắt đầu trẻ”.

“Đây là một ý tưởng táo bạo, có vẻ bất khả thi. Nhưng qua buổi diễn đầu tiên, tập thể đó đã chứng minh điều ngược lại. Bước đầu như vậy đã đạt được kết quả. Thậm chí xét khía cạnh nghệ thuật, nó đang có hàm lượng nghệ thuật cao nhất trong tất cả các chương trình trong độ 10 năm trở lại đây. Họ phải lao động cả năm trời, làm những việc chả ai làm… Còn việc đi tiếp của dàn nhạc thế nào, mình không thể chắc được. Mình chỉ có thể chờ đợi thôi.

Nhưng nếu có sự đầu tư đích đáng về tiền bạc, chất xám, công sức và thời gian, chưa biết chừng họ sẽ làm được việc lớn hơn chương trình vừa rồi. Tôi luôn đặt vấn đề với anh Nhất Lý, phải khoa học hóa, văn bản hóa để thống nhất cách chơi, đồng thời chuẩn hóa nhạc cụ thì dàn nhạc mới đi xa được. Những việc này là rất khó, cực tốn kém. Còn khả năng con người của mình thì làm được”.       

 Nhạc sĩ Đỗ Bảo

https://www.tienphong.vn/van-nghe/khai-sinh-dan-nhac-dai-dien-dong-nam-a-1221996.tpo