Jour : 15 décembre 2017

Vô Ưu : Chuyện ồn ào từ bức tượng sáp không giống GS Trần Văn Khê

Chuyện ồn ào từ bức tượng sáp không giống GS Trần Văn Khê

Thứ Tư, 13/12/2017 07:20 GMT+7
(Thethaovanhoa.vn) – Vừa qua, tượng sáp của GS Trần Văn Khê đang trưng bày tại Bảo tàng tượng sáp văn nghệ sĩ Việt Nam ở Nhà hát Hòa Bình (TP.HCM) đã được rút xuống để sửa chữa vì bị cho rằng không giống.
Công bằng nhìn nhận thì khó có ai đã biết đến GS Trần Văn Khê lại nói bức tượng này là không phải Trần Văn Khê. Điều này cho thấy các nghệ nhân đã có nỗ lực trong việc tạo ra bức tượng, vậy là tương đối thành công.
Hơn nữa, khi họ tạo tác, Trần Văn Khê đã qua đời, nên được Trần Quang Hải cho phép lấy số đo bản thân để phóng tác. Đây là thách thức đầu tiên, vì Trần Quang Hải và Trần Văn Khê có nhiều khác nhau: tuổi tác, chiều cao, cân nặng, thần thái… nên việc tạo tác tượng sẽ có sự sai lệch là đương nhiên. Tượng tại khu trưng bày hơi trẻ so với lúc GS Trần Văn Khê mất cũng là bình thường và dễ hiểu.
Chú thích ảnh
Tượng sáp của GS.TS Trần Văn Khê từng được trưng bày tại nhà hát Hòa Bình, TP.HCM. Ảnh: Hữu Khoa – báo Tuổi Trẻ
Nhưng với GS Trần Văn Khê, đây còn là điều may mắn, vì phim ảnh, hình ảnh và con cái của ông còn tại thế, nên các nghệ nhân có nhiều cơ sở để dựa vào để tạo tác. Giả dụ bây giờ làm tượng Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo… thì biết dựa vào đâu, nên thực tế có rất nhiều tượng khác nhau của các vị, nhưng vì tin yêu, nhân dân vẫn thờ cúng một cách trang trọng.
Một danh nhân văn hóa như đại thi hào Nguyễn Du, khi làm tượng, dù đã đọc hết trước tác của ông, nhà điêu khắc cũng khó hình dung ra ông là người thế nào, nên đành nhờ người cháu được xem là có nét giống với Nguyễn Du ngồi làm mẫu. Hiện bức tượng này được trưng bày chính tại Khu lưu niệm Nguyễn Du, Hà Tĩnh. Bây giờ nhiều nơi tạc tượng Nguyễn Du cũng dựa vào đây để làm theo.
Lịch sử điêu khắc cho thấy, một bức tượng được xem thành công khi nó toát lên thần thái của nhân vật, chứ không phải “bê nguyên si” chiều cao thân thể, áo quần, phụ kiện của nhân vật đó. Tượng thần Vệ Nữ bị cụt hai tay vẫn là tuyệt tác; nhiều tượng bán thân, nửa mặt… vẫn tạo nên hồn cốt của cả nhân vật. Thiên tài như Auguste Rodin cũng bị đánh rớt khi dự thi các tượng giống như người thật về Denis Diderot, Jean-Jacques Rousseau, Lazare Carnot, nhưng rất nổi tiếng ngẫu hứng làm tượng thánh Jean Baptiste khỏa thân, không theo đơn đặt hàng và không giống như thật.
Một người con của GS Trần Văn Khê bây giờ, cũng như một người em của Trịnh Công Sơn trước đây chê tượng sáp chưa giống y nguyên mẫu là vì họ có quan niệm hơi khắt khe, thậm chí bảo thủ, lạc hậu về nghệ thuật tạo tượng. Đây là chưa nói đến tính chất sáng tạo, nhà điêu khắc hoàn toàn có thể cho thêm những thành tố không thuộc về nhân thân của nhân vật vào bức tượng, cũng là việc hết sức bình thường.
Trên báo Tuổi trẻ ngày 10/12/2017, GS-TS Trần Quang Hải (con trai GS Trần Văn Khê) xác nhận: “Sự không giống nguyên mẫu chỉ là khía cạnh nhỏ không đáng kể… Chỉ có tôi có quyền quyết định đồng ý hay không đồng ý dẹp tượng sáp của ba tôi và của tôi tại khu trưng bày tượng sáp văn nghệ sĩ VN ở Nhà hát Hòa Bình, TP.HCM”.
Qua tìm hiểu, nghệ nhân Thái Ngọc Bình (một trong ba người tạc tượng) cho biết có nhận E-mail từ ông Trần Quang Minh (con trai GS Trần Văn Khê) với đề nghị chấm dứt việc trưng bày với các lý do: “tượng có tạo hình gương mặt hoàn toàn không giống”, “tạo dáng ngồi đàn vô hồn”, “sai bàn tay cầm đàn”…
Ngay cả 2 người con của GS Trần Văn Khê cũng có ý kiến khác nhau về việc tượng giống hay không giống nguyên mẫu. Tuy rằng như trên đã nói, chi tiết đó không quá quan trọng với một bức tượng.
GS Trần Văn Khê: Ra đi vẫn còn những băn khoăn

GS Trần Văn Khê: Ra đi vẫn còn những băn khoăn

GS Hoàng Chương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy văn hóa dân tộc, cho biết: GS Trần Văn Khê “vẫn còn những băn khoăn về âm nhạc dân tộc nước nhà…”.

An Như : GS Trần Văn Khê: Ra đi vẫn còn những băn khoăn

GS Trần Văn Khê: Ra đi vẫn còn những băn khoăn

Thứ Hai, 29/06/2015 10:55 GMT+7

(Thethaovanhoa.vn) – GS Hoàng Chương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy văn hóa dân tộc, cho biết: GS Trần Văn Khê “vẫn còn những băn khoăn về âm nhạc dân tộc nước nhà…”. Ông băn khoăn về sự “đứt mạch” âm nhạc truyền thống, hay bị nhạc Tây, nhạc Hàn lấn át…
Dù đã sống ở Paris ngót nửa thế kỷ, nhưng GS Trần Văn Khê vẫn nhất quyết trở về quê hương để cống hiến những năm tháng cuối đời cho nền âm nhạc dân tộc. Ý nguyện của GS Trần Văn Khê đã thành hiện thực khi về nước, ông được lãnh đạo TP.HCM cấp cho căn nhà số 32 Huỳnh Đình Hai (quận Bình Thạnh), vừa là nơi lưu giữ các tư liệu âm nhạc, vừa là nơi gặp gỡ đồng nghiệp và “truyền lửa” cho thế hệ trẻ yêu âm nhạc dân tộc.
Buồn vì việc dạy nhạc cho học sinh
Theo lời anh Huỳnh Văn Tươi, trợ lý của GS Trần Văn Khê, thì chuyện xảy ra trong thời gian GS thực hiện dự án Âm nhạc học đường do UNESCO tài trợ để thử nghiệm dạy nhạc dân tộc cho học sinh tiểu học TP.HCM. Khi một cô giáo đưa cho GS Trần Văn Khê xem giáo trình âm nhạc của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang được giảng dạy chính thức ở các trường tiểu học trên toàn quốc, ông đã khá buồn và băn khoăn.
Bởi việc giảng dạy chủ yếu dựa vào phương pháp dạy nhạc của phương Tây, mở miệng học nốt nhạc đầu là: Đồ, Rê, Mi, Fa, Son, mà không bao giờ nghe nhắc tới: Hò, Xự, Xang, Xê, Cống…
GS Trần Văn Khê bên trò nhỏ Mai Tuyết Hoa tại chợ đêm phố cổ Hà Nội (2006)
Các bài hát được đưa vào giáo trình, chủ yếu là những bài hát thiếu nhi do các nhạc sĩ Việt Nam sáng tác.
Trong các giáo trình âm nhạc đó, những tên tuổi âm nhạc dân tộc cũng không được nhắc tới, trong khi đó, hầu hết là dẫn chứng các nhạc sĩ phương Tây, những nhạc sĩ nổi tiếng như: Mozart, Chopin… Như vậy, phải chăng Việt Nam không có nền âm nhạc đáng nói, đáng tự hào, đáng học?
GS Hoàng Chương kể lại rằng: “Tôi quen biết GS Trần Văn Khê từ những năm 80, 90 của thế kỷ trước và ông nhận tôi là em kết nghĩa. Mỗi lần về nước, GS Trần Văn Khê thường nhờ tôi tổ chức giới thiệu nghệ thuật hát bội (tuồng) cho ông ghi âm và quay video.
Tôi từng sang Paris và đã đến thăm nhà GS Trần Văn Khê tại tầng 9, trong một ngôi nhà cao tầng ở ngoại ô Paris. Nhà cửa khá chật chội, bởi toàn bộ tầng lầu rộng lớn biến thành kho sách và kho tư liệu khổng lồ. Sách và băng đĩa nhạc được GS sưu tầm tích lũy suốt 50 năm đã chiếm hết chỗ sinh hoạt của ông. Nhà bếp hầu như không nấu nướng vì GS không có thì giờ.
Ông sống độc thân suốt 50 năm, dường như tất cả thời gian và tâm huyết ông dành cho việc nghiên cứu âm nhạc và quảng bá nghệ thuật dân tộc VN trên khắp năm châu. Ông không chỉ giảng dạy mà còn sưu tầm, nghiên cứu âm nhạc của những nước châu Á, châu Phi, để tìm ra những mối tương đồng với âm nhạc Việt Nam.
Từ vốn kiến thức đồ sộ của mình, GS Trần Văn Khê như một kho từ điển sống về âm nhạc, ông đã có tới 7 tập sách hồi ký về cuộc đời hoạt động âm nhạc của mình”.
Vui vì còn những người “tiếp lửa”
Cuộc sống hội nhập mang đến nhiều dòng âm nhạc hiện đại, mới mẻ, hấp dẫn, khiến nhiều loại hình âm nhạc dân tộc bị tác động rất lớn bởi cơ chế thị trường, thưa vắng người nghe…
Là một nhà nghiên cứu sâu về âm nhạc dân tộc, GS Trần Văn Khê cho rằng: “Không chỉ bảo tồn, chúng ta cần phải có những hành động cụ thể để phát huy âm nhạc dân tộc. Âm nhạc dân tộc chưa đến được với các bạn trẻ, thanh thiếu niên thì coi như thiếu một phần sức sống”.
Chính vì thế, cách đây gần 20 năm, khi hát xẩm chỉ còn nghệ nhân Hà Thị Cầu trên hành trình cô độc, GS Trần Văn Khê đã xin học bổng từ GS Trần Thanh Vân, rồi quỹ Ford để Mai Tuyết Hoa bước tiếp con đường hát xẩm của nghệ nhân Hà Thị Cầu.
Vốn là một cán bộ nghiên cứu của Viện Âm nhạc, vừa chơi thạo đàn nhị lại có giọng hát, nhờ học bổng từ GS Trần Văn Khê xin được, Mai Tuyết Hoa đã quyết tâm gắn bó với những câu xẩm, đồng thời nghiêm túc trong công việc để truyền lại cho thế hệ trẻ loại hình nghệ thuật mà hôm nay ít người biết đến.
Hiện nay, Mai Tuyết Hoa là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy âm nhạc dân tộc. Chị xúc động nói: “GS Trần Văn Khê đã gần bước tới tuổi một trăm, đã hoàn thành sứ mệnh cao cả cho dân tộc, nhưng chẳng mấy ai trong nhóm Xẩm Hà thành chúng tôi muốn đón nhận tin dữ, bởi vẫn còn một lời hẹn, đó là sẽ tổ chức một buổi giao lưu để trò thể hiện những câu xẩm, thầy nói những câu chuyện xẩm tại tư gia ở TP.HCM. Vậy mà một buổi như thế không thể trở thành hiện thực”.
Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, Phó ban biên tập – NXB Âm nhạc, thành viên nhóm Xẩm Hà thành, từng có nhiều cơ hội tiếp xúc, trò chuyện với GS Trần Văn Khê chia sẻ: “GS Trần Văn Khê đã từng đến phố Hàng Ngang để xem chiếu xẩm của nhóm chúng tôi, dù ông phải di chuyển bằng xe lăn. GS cũng không ngần ngại trò chuyện, giao lưu với khán giả về nghệ thuật hát xẩm.
Ngày 11/8/2006, GS là người dẫn chương trình bằng tiếng Pháp trong đêm giới thiệu âm nhạc truyền thống Việt Nam tại Nhà hát Lớn. Nhóm Xẩm Hà thành chúng tôi từng vào Sài Gòn thăm nhà ông. Khỏi cần phải nói, ai cũng biết GS Trần Văn Khê như một biểu tượng đối với những người hoạt động âm nhạc, là bậc thầy của hầu hết các nhà hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp của Việt Nam dù chẳng mấy ai trong số đó được học ông trực tiếp. Đối với tôi, ông là một người thầy uyên bác mà giản dị”.
Sáng nay, 29/6, lễ động quan GS Trần Văn Khê diễn ra lúc 6h. Linh cữu được đưa đi hỏa táng tại Nghĩa trang Hoa Viên (huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương). Tro cốt của GS sẽ được đưa về thờ tại nhà 32 Huỳnh Đình Hai, Q.Bình Thạnh, TP.HCM.
An Như
Thể thao & Văn hóa