Jour : 12 novembre 2017

Nguyễn Thụy Kha: Văn Chung – Thổi hồn quê vào nhạc

11/11/2017 06:07

Phạm Duy rất nể Văn Chung, ông viết: « Công đóng góp vào tiến trình tân nhạc của Văn Chung không phải là ít »

Những ngày đầu của nền tân nhạc Việt Nam, ở Hà Nội không khí thật sôi nổi và trẻ trung, bên cạnh nhóm Myosotic (Hoa Lưu Ly) của các nhạc sĩ: Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh, Nguyễn Thiện Tơ… năm 1939 lại xuất hiện nhóm Tricea với chủ soái Văn Chung.

Văn Chung tên khai sinh là Mai Văn Chung, sinh năm 1914 tại Hà Nội nhưng quê ở Phù Cừ, Hưng Yên. Sau trận lụt năm Quý Tỵ (1893), cha ông bỏ quê lên Hà Nội lấy mẹ ông làm nghề dệt cửi xe tơ. Bởi thế, ngay từ nhỏ, Văn Chung đã được nghe mẹ ngâm « Kiều », « Chinh phụ ngâm », « Nhị độ mai ». Năm 12 tuổi, Văn Chung đã học đàn tranh với người cậu ruột. Những bản « Phú lục », « Lưu thủy » đã trở thành thân thuộc với ông. Vừa là sự ham mê trong sâu thẳm tâm hồn vừa là vì cậu ruột có cổ phần trong gánh hát chèo nên Văn Chung cũng rất mê chèo. Thêm nữa, tuổi thơ của ông vẫn có nhiều gắn bó với làng quê đồng bằng Bắc Bộ, bởi vậy sáng tác đầu tay của Văn Chung khi ông 21 tuổi (năm 1935) mang tên « Tiếng hát chăn trâu » là một ca khúc thiếu nhi như viết lại tuổi thơ của mình: « Nón mê đội đầu, sáo đeo bên sườn/Từ từ cưỡi trâu… ». Có thể ông viết nhiều ca khúc thiếu nhi về sau này bởi ý nghĩ tuổi thơ là tương lai đất nước.

Văn Chung - Thổi hồn quê vào nhạc - Ảnh 1.

Nhạc sĩ Văn Chung Ảnh: TƯ LIỆU

Khi thành lập nhóm Tricea, ông cùng các bạn đã tổ chức ngay một cơ sở in cũng mang tên Tricea. Tricea là sự gói ghém một tư tưởng tự tôn dân tộc của các nhạc sĩ. Chữ Tri là số 3. Tricea là 3C và 3A, là những chữ cái trong cái tên tiếng Pháp rất dài: Collection des Chante Compocéron Par des Artistes Annamites Ansoliés, nghĩa là: Nơi sưu tầm, xuất bản những bài hát của nghệ sĩ Việt Nam. Với chủ trương « Đi sát gần quần chúng », Văn Chung cùng các thành viên của nhóm cộng tác với các nhạc công khác tuyên truyền khá mạnh cho tân nhạc. Các ông dạy nhạc cho ai thích học và trình diễn các tác phẩm của mình liên tục.

Nặng lòng với nhạc ngũ cung

Cũng sử dụng ngũ cung như Thẩm Oánh, Văn Chung đã viết ra những bài hát về thiên nhiên như « Đóa hồng nhung », « Trên thuyền hoa », « Sóng vàng », « Khúc ca ban chiều »… Ngay cả bài « Bóng ai qua thềm » ghi ở đầu bài là nhịp tango, vẫn thấy ở đấy một Văn Chung nặng lòng với ngũ cung vô cùng: « Những lúc em ngồi suốt canh khuya bên đèn miệt mài cùng một manh áo len/ Vắng bóng anh, em chờ mong anh/Cố sức em đan thật nhanh… ». Không biết bài hát có được lấy cảm hứng từ mối tình của cha mẹ ông hay chăng? Nhưng cái hơi ấm từ sợi len như ngăn bớt mùa đông lạnh giá được hát lên bằng giai điệu thật lãng mạn, thật xao xuyến. Trong bài « Hồ Xuân và thiếu nữ », phổ thơ Thế Lữ in Báo Ngày Nay năm 1941, Văn Chung lại bày tỏ sự nặng lòng với ngũ cung của mình trong việc thần nhập giai điệu vào những câu thơ song thất lục bát: « Trên mặt hồ in màu ngọc biếc/Cô em đang bơi một chiếc thuyền nan/Lửng lơ như cái chuồn chuồn/Rỡn đuôi trên nước chập chờn ghẹo hoa… ».

Cũng nhờ cái duyên « đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu » này mà Văn Chung đã nhiều năm trước cách mạng tham gia Đoàn kịch Anh Vũ của Thế Lữ. Vở nhạc kịch « Tục lụy » của Thế Lữ do Lưu Hữu Phước soạn nhạc đã được Văn Chung dàn dựng rất đắc địa. Hai người cứ thế bên nhau rong ruổi với tình bạn vong niên đi biểu diễn nhiều nơi cho đến tận ngày Cách mạng Tháng Tám thành công.

Tạo ra ngôn ngữ âm nhạc riêng biệt

Chủ trương « đi sát gần quần chúng » và bản năng « thổi hồn quê vào nhạc » của Văn Chung đã được cộng hưởng bởi « Đề cương văn hóa Việt Nam » của Tổng Bí thư Trường Chinh với phương châm « Dân tộc – khoa học – đại chúng ». Bởi thế, sau cách mạng và nhất là khi kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, cả Văn Chung và Thế Lữ đều cùng nhiều văn nghệ sĩ đã tình nguyện lên đường cùng dân tộc trường kỳ kháng chiến. Trong những năm tháng dấn thân ấy, Văn Chung đã thực sự tạo ra một ngôn ngữ âm nhạc riêng biệt của mình với những giai điệu thấm đẫm âm hưởng dân ca đồng bằng Bắc Bộ qua những ca khúc « Hò dân cày », « Thằng Nhai thằng Nha », « Ăn no đánh thắng » và đặc biệt là « Lỳ và Sáo » như một nhạc cảnh nhỏ gồm 2 nhân vật thiếu nhi Lỳ và Sáo với 2 cá tính trái ngược nhau nhưng đều góp công đánh giặc rất hiệu quả. Ca khúc đã được ca sĩ Trần Thụ thể hiện qua làn sóng phát thanh và được nhiều sàn diễn thể hiện qua các ca sĩ khác trở thành ca khúc nằm lòng của nhiều thế hệ thiếu nhi.

Không chỉ dừng ở dân ca người Kinh, khi mở chiến dịch biên giới, bên cạnh ca khúc ngắn « Vào Đông Khê » như một khúc son do hát đi hát lại được nhiều lần, Văn Chung đã là một trong những nhạc sĩ đầu tiên khai thác dân ca miền núi đưa vào tác phẩm của mình. « Pì noong ơi » là ca khúc như thế. Bên cạnh đấy, Văn Chung vẫn rất dung dị với ca khúc thiếu nhi « Đếm sao » viết tặng cô con gái mà đến bây giờ vẫn là một trong những ca khúc tiêu biểu của thiếu nhi Việt Nam và rồi lại chợt rất hàn lâm khi phổ bài thơ « Đợi anh về » của Xi-mô-nốp qua bản dịch của Tố Hữu. « Đợi anh về » là ca khúc phổ thơ khá độc đáo thời kháng chiến chống Pháp. Đến khi kháng chiến thành công, bên cạnh hành khúc « Tiến về Hà Nội » của Văn Cao là ca khúc « Quê tôi giải phóng » (đậm đặc dân ca đồng bằng Bắc Bộ mà chủ yếu là chèo) của Văn Chung đã thành tiếng reo vui của cả dân tộc lúc đó. Chỉ từ câu lục bát « Từ ngày giải phóng quê tôi/Mít tinh lại họp rợp trời cờ bay », Văn Chung đã chen vào giữa những câu đế « A là hô hoan hô » khiến niềm vui giải phóng cứ tỏa lan phơi phới…

Ông mất năm 1984 và được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2012. Phạm Duy rất nể Văn Chung. Ông viết: « Công đóng góp vào tiến trình tân nhạc của Văn Chung không phải là ít ».

Văn Chung cũng đã chơi rap từ sớm

Bây giờ lớp trẻ sính nhạc rap, sinh ra đủ loại câu, thực ra ở Việt Nam, nhạc rap đã được sử dụng trong việc rao bán hàng cũng hệt như ở phương Tây từ lâu. Trong « Quê tôi giải phóng », Văn Chung cũng đã chơi rap từ sớm: « Ríu ra ríu rít từng đàn con nít/Dung dăng dung dẻ từng đàn con trẻ đi học ban ngày… ». Sau đó, suốt một thập kỷ hòa bình ở miền Bắc, Văn Chung vẫn cứ tuôn trào những giai điệu « thổi hồn quê vào nhạc » như « Gái thôn Đoài, trai thôn Thượng », « Tính hẹn cùng tình »… và ca khúc thiếu nhi rất tinh tế « Lượn tròn lượn khéo » được thiếu nhi đón nhận vô cùng nồng nhiệt. Vệt « thổi hồn quê vào nhạc » của Văn Chung kéo sang cả thời chống Mỹ qua « Ba cô gái » mang âm hưởng dân ca Thanh Hóa, mặc dù rất bận công việc quản lý các đơn vị biểu diễn văn nghệ.

Nguyễn Thụy Kha

Thanh Hiệp : NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ « Em gái mưa »

12/11/2017 11:30

(NLĐO) Luôn vươn tới những gì giới trẻ đang quan tâm, « Chi Bảo cải lương » NSND Bạch Tuyết đã khiến khán giả bất ngờ khi gây cơn sốt với việc cover bài hát « Em gái mưa » của ca sĩ Hương Tràm.

NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ Em gái mưa - Ảnh 1.

BSND Bạch Tuyết

Phóng viên: Trên trang cá nhân, ca sĩ Hương Tràm đã viết: « Con không bao giờ biết rằng một ngày ca khúc của mình lại được sự công nhận của một NSND gạo cội, được hát lại theo phiên bản cải lương tuyệt vời như thế này… Cảm ơn NSND Bạch Tuyết! Con sẽ cố gắng và cố gắng hơn nữa ». Đọc được điều này, chắc hẳn bà hài lòng với công việc của mình?

NSND Bạch Tuyết: Tôi cảm thấy vui khi mình tìm được sự đồng cảm của số đông bạn trẻ, trong đó có ca sĩ Hương Tràm. Các bạn đã quan tâm đến nghệ thuật cải lương, nhất là bài vọng cổ, để từ đó góp phần với chúng tôi nâng niu, gìn giữ bộ môn nghệ thuật này. Trên thực tế từ sau bài « Vọng cổ teen » của ca sĩ Vĩnh Thuyên Kim một thời là bài hit của giới trẻ, thì tôi hiểu hơn suy nghĩ của bạn trẻ hiện nay về nghệ thuật cải lương và bài vọng cổ. Điều này khẳng định thêm một vị thế không thể nào xê dịch của nghệ thuật cải lương và bài vọng cổ, đó là sự kết hợp với bất kỳ thể loại nào, bao giờ bộ môn này cũng làm thăng hoa cảm xúc hơn khi được phối hợp, làm mới mình. Năm sau nghệ thuật cải lương đã tròn 100 tuổi, nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật đang chuẩn bị cho sự vinh danh này, thì rất cần nhiều bạn trẻ, nhất là các bạn có tầm ảnh hưởng đến công chúng ở nhiều lãnh vực, nhìn thấy được ý nghĩa của việc cùng nhau gìn giữ cội nguồn dân tộc bằng cách của mình, thì sẽ có thêm nhiều bài ca cổ, nhiều tiết mục được phát triển từ những thành phẩm của các bạn mà gắn với ca cổ, cải lương.

NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ Em gái mưa - Ảnh 2.

NSND Bạch Tuyết, Hồng Vân và diễn viên Trúc Đâo

Bà có nghĩ khi thể hiện bài ca cổ cover lại tù bản hit ‘Em gái mưa’ của Hương Tràm sẽ là đoạn clip được chia sẻ mạnh trên mạng xã hội với hàng chục ngàn lượt xem với những bình luận tích cực. Thậm chí fan đích thực của cải lương đã nhận xét ấn phẩm này có màu sắc hoàn toàn mới và nhận định sẽ được giới trẻ đón nhận nồng nhiệt?

-Thậm chí có fan đề nghị Hương Tràm kết hợp song ca cùng tôi, điều này cũng khiến tôi vui, Tôi trân trọng tình yêu của quý khán giả đã yêu mến tôi trong mấy mươi năm qua. Cảm ơn hai người bạn trẻ Mr. Siro và ca sĩ Hương Tràm đã tạo nên một bài hát nghe qua tưởng chừng đơn giản nhưng những ca từ hết sức dễ thương và ý nhị. Tận đáy lòng tôi tri ân các bạn trẻ đã làm cho nền âm nhạc nước nhà ngày một đa dạng và phong phú hơn. Xem lại đoạn video tôi đã nhận được sự ủng hộ nhiệt liệt của khán giả, nhiều người cho rằng đây là sự giao thoa thú vị giữa hai phong cách, hai thế hệ nghệ sĩ tưởng chừng đối lập. Thực ra, nghệ thuật cải lương bao giờ cũng cởi mở, cầu thị trong việc tiếp nhận những giá trị âm nhạc mới.

NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ Em gái mưa - Ảnh 3.

NSND Bạch Tuyết

Quán quân mùa đầu của Giọng hát Việt cũng cho biết cô sẽ cố gắng hơn nữa để xứng đáng với sự yêu mến mà tiền bối dành cho cô. Kể từ khi ra mắt hồi đầu tháng 9, đây không phải là lần đầu tiên ca khúc « Em gái mưa » được hát lại bởi một nghệ sĩ khác. Điều này chứng minh sự cầu tiến của Hương Tràm, để cô còn tiến xa hơn khi biết vận dụng vào những sản phẩm của mình chất liệu tinh hoa từ cội nguồn dân tộc. Sáng tác của nhạc sĩ Mr. Siro đã tạo ra vô số bản cover được đăng tải trên mạng xã hội. Hai bản cover hot nhất thuộc về Mr. Siro và Anh Khang khi đạt lần lượt 19 triệu và 10 triệu lượt xem trên YouTube. Ngoài ra, sau gần hai tháng phát hành trên hệ thống nhạc số Zing MP3, ca khúc « Em gái mưa » hiện đạt 150 triệu lượt nghe, trở thành bản ăn khách nhất của nhạc Việt nửa cuối năm 2017. Tôi không nghĩ mình sẽ ăn theo sự kiện này để đánh bóng tên tuổi hoặc tạo một suy nghĩ thiếu sự trân trọng đối với nghệ thuật cải lương mà qua đó, gióng lên một hồi chuông đối với các bạn trẻ, về việc cùng nhau giữ gìn và phát huy truyền thống nghệ thuật của nước nhà, trong đó có nghệ thuật cải lương.

NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ Em gái mưa - Ảnh 4.

NSND Bạch Tuyết

Đầu tháng 10, « Em gái mưa » cán mốc 100 triệu lượt nghe sau một tháng, chính thức đánh bật kỷ lục về thời gian của Sơn Tùng M-TP với « Em của ngày hôm qua » trong vòng nửa năm. Bà có nghĩ sẽ tiếp tục tạo ra những phiên bản mới theo dạng này?

-Theo nhận xét của tôi, ca khúc ngoài giai điệu nhẹ nhàng, dễ đồng cảm còn gây sốt nhờ phần MV được đầu tư như một bộ phim ngắn. Hiện nay, các bạn trẻ tham gia lãnh vực ca nhạc đã biết vận dụng rất nhiều trong việc khai thác nội dung video kể về câu chuyện nhạc. Đối với ca khúc « Em gái mưa » kể về tình yêu của cô học trò nhỏ dành cho thầy giáo trẻ. Dù nhận được sự quan tâm của người thầy và đã cùng nhau trải qua nhiều kỷ niệm đẹp, cô gái nhận ra người thầy vẫn chỉ coi mình như một người em.Tôi thích giai điệu bài hát và cách cô Hương Tràm hát trong bài này. Lời bài hát có những từ Việt được sắp xếp và sử dụng rất mới mà bên cải lương ít đưa vào. Qua ấn phẩm của cô, tôi muốn làm một cầu nối giữa tân – cổ thử nghiệm, sao cho cả hai cùng có cơ hội bổ sung cho nhau sự phong phú, hấp dẫn. Nếu có thể ví nghệ thuật cải lương dân tộc cao quý lớn lao thì nghệ sĩ chúng tôi càng phải học, để hoàn thiện mình. « Tuổi trẻ là tương lai của thế giới ». Có thể nói đây là bước đầu thành công của một bản thể nghiệm cải lương kết hợp hơi thở thời đại, làm vui lòng người nghe nhiều thế hệ. Cũng là niềm tin son sắt giúp chúng tôi mạnh dạn, tự tin đi tới và sẽ làm tiếp nhiều ấn phẩm hài lòng công chúng.

NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ Em gái mưa - Ảnh 5.

NSND Bạch Tuyết trong vai Thái hậu Dương Vân Nga

Khi bà sáng tác phần ca cổ, ca từ của « Em gái mưa » được phối lại theo thể điệu cải lương có cần chỉnh sửa nhiều và gặp khó khăn trong việc chuyển đổi? Bà vận dụng chất liệu nào để thực hiện ấn phẩm này?

– Tôi nghe cô Hương Tràm hát nhiều lần, tôi đọc lại thật kỹ từng ca từ, sau đó lục tìm trong trí nhớ những bài bản Tổ của nghệ thuật cải lương mà tôi đã được các bậc thầy như: NSND Năm Châu, Phùng Há giảng dạy. Việc sáng tác cải lương phải đặt đúng bài bản và sử dụng đúng chỗ, đúng tình huống mới tạo hiệu quả. Tôi không gặp khó khăn vì nghệ thuật cải lương ở trong máu, trong tim mình. Và tôi thường viết trong tâm trạng muốn chia sẻ, muốn được bộc bạch những cảm xúc của mình với cuộc sống chung quanh.

NSND Bạch Tuyết tạo cơn sốt với phiên bản vọng cổ Em gái mưa - Ảnh 6.

NSND Bạch Tuyết

Được biết, bà cũng đã viết một bài ca cổ về ông xã của mình, người đã đột ngột ra đi để lại nhiều khoảng trống trong lòng bà?

– Khi ông xã tôi qua đời vì bạo bệnh, đến lúc ông mất 49 ngày tôi mới loan báo tin buồn này cho bạn bè thân hữu. Bài vọng cổ tôi viết về ông cũng xuất phát từ sự chia sẻ đối với cảm xúc mà tôi đối diện. Chỉ trong một đêm khi ngồi nhớ về ông, tôi đã viết và cảm nhận nỗi mất mát quá lớn từ con trai mình.

Thanh Hiệp *ảnh Thanh Hiệp – Hoàng Tâm)