BÀN THỊ QUỲNH GIAO : LÀM THẾ NÀO ĐỂ BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY ĐƯỢC TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TRONG XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY ĐƯỢC TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU TRONG XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI. BÀN THỊ QUỲNH GIAO
Thứ 2, ngày 5 tháng 12 năm 2016 – 14:43
 ban quynh giao.jpg

Bàn Thị Quỳnh Giao

1. Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt trong xã hội đương đại

Tín ngưỡng thờ Mẫu là một loại hình tín ngưỡng dân gian của người Việt, từ ngàn đời xưa, nó ăn sâu vào tiềm thức và đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc văn hóa riêng tộc người. Cho đến nay tín ngưỡng thờ Mẫu vẫn đang phát triển mạnh mẽ trong đời sống tâm linh của người Việt.

Trong tín ngưỡng dân gian của người Việt thì việc tôn thờ Mẫu là một hiện tượng khá phổ biến trong đời sống văn hóa, nó được bắt nguồn từ lịch sử hình thành của tộc người, thể hiện sự ngưỡng mộ chân thành của họ về vị trí, vai trò của người phụ nữ trong gia đình cũng như trong xã hội. Theo ý kiến của nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm thì: “Việc đồng thời phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau của tự nhiên dẫn đến hậu quả trong lĩnh vực tư duy là lối tư duy tổng hợp; và trong lĩnh vực tín ngưỡng là tín ngưỡng đa thần. Tính chất âm tính của văn hóa nông nghiệp dẫn đến hậu quả trong lĩnh vực quan hệ xã hội là lối sống thiên về tình cảm, trọng phụ nữ, và trong lĩnh vực tín ngưỡng là tình trạng lan tràn các nữ thần. Và vì cái đích mà người Việt Nam hướng tới là sự phồn thực, cho nên nữ thần của ta không phải là các cô gái trẻ đẹp, mà là các Bà Mẹ, các Mẫu”.

2. Điều này được thể hiện rõ trong việc thờ cúng các vị thần nữ, các nữ anh hùng của dân tộc ở khắp mọi miền của Tổ quốc dải đất hình chữ S. Theo suốt chiều dài lịch sử, các anh hùng nữ của dân tộc như: Quốc mẫu U Cơ, Lê Chân, Bà Trưng, Bà Triệu, Bà Triệu Ấu, thái hậu Dương Vân Nga, Bùi Thị Xuân… đều được người Việt tôn kính lên làm thánh Mẫu và được thờ trong các đền, các phủ… Tín ngưỡng thờ Mẫu đó trải qua bao thăng trầm của lịch sử, đến nay nó vẫn tồn tại, ăn sâu vào tâm thức, đời sống tâm linh của người Việt. Tín ngưỡng thờ Mẫu đã trở thành nét đặc trưng cho bản sắc văn hóa của Việt Nam, tâm hồn Việt Nam.

tam-toa-thanh-mau

Vấn đề đặt ra là trong xã hội đương đại làm thế nào để gìn giữ, phát huy tín ngưỡng đó trở thành một nét văn hóa đẹp của tộc người, không để tín ngưỡng đó bị lạm dụng trở thành chiêu trò mê tín dị đoan. Trong hội thảo khoa học “Nghiên cứu thực hành tín ngưỡng trong xã họi đương đại (Trường hợp tín ngưỡng thờ Mẫu)”, được tổ chức tại Nam Định GS.TS Trần Quang Hải đã có bài tham luận về vấn đề này. Chúng tôi xin được trích toàn văn ý kiến đó của GS.TS Trần Quang Hải trong phần 2 của bài viết để chúng ta có cách nhìn nhận đánh giá đúng để bảo vệ và phát huy được tín ngưỡng đó trong đời sống tâm linh của người Việt thời đương đại.

gs-tran-quang-hai-canh-bao-hoai-linh-xuan-hinh-ve-chau-van

GS TS TRẦN QUANG HẢI

3. Làm thế nào để bảo vệ và phát huy tín ngưỡng thờ Mẫu trong xã hội đương đại?

Thờ Mẫu là một nhu cầu trong đời sống tâm linh của người Việt, mang lại cho họ sức mạnh, niềm tin. Hầu đồng là nghi lễ chính mang tính nghệ thuật sân khấu trong tín ngưỡng thờ Mẫu.

Mặc dù vậy, trong thời gian qua, đã có nhiều cách hiểu chưa đúng về nghi lễ hầu đồng, cũng như tín ngưỡng thờ Mẫu. Hầu đồng đang bị lợi dụng chủ yếu kiếm tiền là chính, làm biến dạng nghi lễ, sinh ra nhiều hủ tục, mê tín dị đoan…

Theo GS.TS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa Tín ngưỡng Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia và Phó Chủ tịch Hội đồng Folklore châu Á, thứ nhất, tín ngưỡng thờ mẫu thể hiện quan điểm thế giới quan của người Việt, đồng nhất vũ trụ thiên nhiên với con người, mà đồng nhất với người mẹ. Hệ thống thần mẫu được phân ra nhiều thế giới và coi như mẫu là bà mẹ vũ trụ. Quan điểm này có quan điểm có lợi khi chúng ta đang phải giải quyết nhiều vấn đề với môi trường tự nhiên.

Thứ hai, đạo Mẫu không quan tâm đến thế giới con người sau khi chết và chú trọng chăm lo đời sống con người khi còn sống: Sức khỏe, chữa bệnh, có tiền tài, quan lộc, vui vẻ. Trên cơ sở phân tích như vậy thì, thờ mẫu rất hiện sinh.

Thứ ba, tín ngưỡng thờ Mẫu là thể hiện tình yêu nước đã được tâm linh hóa. Cho nên hàng trăm năm nay người Việt thờ mẫu là thờ các vị có công với nước, đó là sức mạnh rất lớn của dân tộc Việt Nam.

Thứ tư, tín ngưỡng thờ Mẫu được thể hiện qua hàng loạt nghệ thuật: Nghệ thuật trưng bày, nghệ thuật biểu diễn. Chính vì thế, Bộ VHTT&DL đã đưa tín ngưỡng thờ Mẫu và nghi lễ hầu đồng vào danh mục 12 di sản văn hóa phi vật thể sẽ trình UNESCO.

thanh-mau-1

Đạo Mẫu là một loại hình sân khấu tổng hợp, kết hợp với âm nhạc để tạo ra trạng thái giúp con người có thể nhập hồn của thần linh.

Lên đồng là một nghi lễ của đạo mẫu, vì vậy lên đồng không tách rời đạo mẫu. Lên đồng là môi trường để con người có thể nhập vào thần linh.

Trên thực tế, Đạo mẫu đang bị một cái án là do một số người lợi dụng chủ yếu kiếm tiền là chính, làm biến dạng nghi lễ, sinh ra nhiều hủ tục, mê tín dị đoan, như đốt vàng mã quá nhiều. Bây giờ cần chấn chỉnh lại đạo mẫu, để trả lại cho nó giá trị đích thực, khắc phục những cái lợi dụng để đạo Mẫu thực sự là đạo bản địa của Việt Nam.

Hiện nay các đơn vị có nhiều hoạt động liên quan đến việc này. Cần có sự lãnh đạo của nhà nước, các cơ quan văn hóa, nhưng quan trọng nhất là cộng đồng.

Tổ chức Câu lạc bộ để bảo tồn đạo mẫu, trong đó có sự tham gia của các ông bà đồng, con nhang đệ tử, các nghiên cứu nhà văn hóa. Nếu cộng đồng có sự hiểu biết đầy đủ về đạo Mẫu thì sẽ góp phần đẩy lùi các tiêu cực đối với đạo mẫu. Nó sẽ giúp người dân có ý thức và hành vi ứng xử đúng mực với một tín ngưỡng dân gian có truyền thống lâu đời của người Việt; đồng thời phân biệt được giá trị cốt lõi của tín ngưỡng thờ Mẫu với những biến tướng mang tính chất mê tín dị đoan.

Theo tập tục văn hóa truyền thống, ở mỗi tỉnh thành, làng, xã Việt Nam đều có các đình, đền, miếu, phủ là nơi thờ tự Thần linh, Thành Hoàng, Thánh Mẫu.

Các vị Thần linh, Thành Hoàng, Thánh Mẫu là các bậc tiền nhân đã có công với cộng đồng làng xã, dân tộc trong lịch sử đấu tranh giữ nước và dựng nước của người Việt Nam.

Ngày nay, theo nếp xưa người Việt Nam ở khắp mọi miền đất nước hàng năm vẫn đi lễ, đi trẩy Hội ở các đình, đền, miếu, phủ vào các ngày lễ, tết, tuần tiết, sóc, vọng và ngày Hội, để tỏ lòng tôn kinh, ngưỡng mộ biết ơn các bậc Tôn thần đã có công với đất nước.

Đình, đền, miếu, phủ cùng với sự lưu truyền sự linh diệu của các thần trong nhiều trường hợp đã đi vào trang sử oai hùng của dân tộc Việt Nam góp phần không nhỏ vào việc duy trì tình cảm yêu nước.

Nơi thờ tự đình, đền, miếu, phủ còn là những nơi sinh hoạt tâm linh, tín ngưỡng. Con người hy vọng rằng bằng những hành vi tín ngưỡng, có thể cầu viện đấng Thần linh phù hộ cho bản thân, cùng gia đình, cộng đồng được an khang, thành đạt và thịnh vượng, yên bình, biến hung thành cát, giải trừ tội lỗi…

Tóm lại, tín ngưỡng thờ Mẫu là một tín ngưỡng đẹp trong đời sống tâm linh người Việt song mỗi chúng ta hãy gìn giữ và thực hành nghi lễ ấy theo đúng bản chất vốn có của nó. Đừng biến tín ngưỡng đẹp đó của dân tộc thành những trò mê tín, dị đoan để trục lợi bản thân, có như vậy tín ngưỡng đó mới tồn tại được trong xã hội đương đại và nó sẽ trở thành nét văn hóa đẹp cho thế hệ mai sau.

 

B.Q.G

http://vanhocnghethuat.tuyenquang.gov.vn/DetailView/2537/10/LAM-THE-NAO-DE-BAO-VE-VA-PHAT-HUY-DUOC-TIN-NGUONG-THO-MAU-TRONG-XA-HOI-DUONG-DAI.-BAN-THI-QUYNH-GIAO.html

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

w

Connexion à %s