Mois : septembre 2016

BARLEY NORTON : Vietnam: Popular music and censorship

Vietnam: Popular music and censorship

The Vietnamese state operates a thorough system of music censorship, and the few songwriters who dare to directly challenge the authority of the Vietnamese Communist Party or its policies face serious consequences. Focusing on popular musicians, this article charts the history of music censorship in Vietnam from the mid twentieth century through to the current digital era.
By Barley Norton    INSIGHT 

May I ask, who are you?
Why arrest me? What have I done wrong?

May I ask, who are you?
Why beat me mercilessly?

May I ask, who are you?
To stop me from protesting on the streets

Our people have endured so much
for the love of our country

 
May I ask, where are you from?
To prevent me from opposing the Chinese invaders

I cannot sit quietly while Vietnam falls
and as my people sink into a thousand years of darkness

I cannot sit quietly to see children grow up without a future;
where will their roots lie
when Vietnam no longer exists in the world?

 

These lyrics are from a song called ‘Who are you?’ (‘Anh là ai?’) by the Vietnamese singer-songwriter Việt Khang. The song is in the style of a mainstream pop-rock ballad and Việt Khang’s warm, yearning voice seems to implore us to sing along. Yet the lyrics are unusually bold: they speak out about the police’s treatment of protestors, who are portrayed as true patriots.

Việt Khang recorded ‘Who are you?’ after street demonstrations where suppressed by Vietnamese security forces. In the summer of 2011, a series of large-scale demonstrations took place on the streets of Hanoi and Ho Chi Minh City in response to rising tensions between Vietnam and China about the long-disputed sovereignty of the Spratly Islands and territorial boundaries in the East China Sea. For several months the authorities allowed these demonstrations to take place, but in September 2011 the government decided that they had to stop, partly due to fears that the rallies were being used to ‘stir up dissent against communist rule’. To prevent further demonstrations, the police employed strong-arm tactics, using violence to arrest and disperse protestors. Since then, activists have continued to hold small-scale demonstrations and to write internet blogs to express their anger about the government’s foreign policy concerning the East China Sea. But large public protests are no longer tolerated.

‘Who are you?’ went viral on YouTube, and shortly after it was posted on the web, Việt Khang was detained by the police. He was formally arrested in December 2011 and was brought to trial on 30 October 2012 after spending 10 months in detention without trial.

Charged with conducting propaganda against the state under Article 88 of the penal code, Việt Khang was given a four-year prison sentence followed by two years of house arrest. A “Free Việt Khang Movement” was established by Vietnamese communities in the US, and a petition concerning human rights, which includes a reference to Việt Khang, was submitted to the US government. After serving four years in prison, Việt Khang was released in December 2015 and returned to his family in the city of Mỹ Tho in southern Vietnam.

Any activity that challenges the primacy of the Vietnamese Communist Party or opposes the one-party nation state is forbidden in Vietnamese law and the prosecution of Việt Khang highlights the draconian forms of punishment that musicians in Vietnam are likely to face if they are deemed to oppose the government’s policies. Given this situation, it is not surprising that few Vietnamese musicians have directly challenged the authority of the Party by writing songs with lyrics that overtly challenge the government’s policies or actions. Yet a few musicians still do. Alongside Việt Khang, another musician, Trần Vũ Anh Bình – a prominent member of the Patriotic Youth movement who was involved in producing some of Việt Khang’s songs – was also charged under Article 88. He was given a six-year prison sentence and is still languishing in prison.

The Vietnamese state operates a thorough system of music censorship. Officially, music must be approved in advance by censors connected to the Ministry of Culture before it is publicly performed, broadcast or released as a recording. The lyrics of songs are typically the main concern of censors, although the way in which music is performed and aesthetic factors are also important.

The censorship of music in Vietnam is not straightforward and cannot be reduced to the overt actions of state censors alone. Music censorship is mostly achieved through a complex system of prior restraint and restriction, and acts of suppression like the imprisonment of musicians and the overt banning of music are quite rare. Acts of censorship are rarely done in an open, transparent way and involve numerous organisations. Censors in the Ministry of Culture and the directors of the state-run radio and television companies, record labels and publishing houses are often not clear about what they should or should not permit. Party decrees on culture and the arts set the general tone, but specifics are often left vague and open to interpretation. Such ambiguity can lead to arbitrary decisions, which are usually not fully explained or justified, and this further encourages a climate of caution and restraint.

A lack of clarity over what is permissible not only spreads confusion, it also plays into the hands of self-censorship. Musicians are left to second-guess what might be censored and this encourages them to err on the side of caution. Such internalised censorship, which permeates the social realities and mind-set of musicians, is often hard to pinpoint, but is all too familiar to many of the Vietnamese musicians with whom I have discussed censorship.

The system of music censorship in Vietnam today is not a new phenomenon and is rooted in a particular historical context. In order to understand the current situation it is worth delving into this history.

 

Music, war and censorship 1954-1975
From 1954 to 1975 Vietnam was divided into North and South along the 17th parallel. In the northern, Democratic Republic of Vietnam (DRV) the government, led by the Vietnamese Communist Party, quickly moved to establish ideological control over the arts and it was quite effective at using music for propaganda purposes.

In the DRV, the Vietnamese Communist Party’s cultural policy was that the arts should serve the ideological interests of the Party, the nation, the socialist revolution and the fight for the unification of the country. Musical activities were tightly coordinated by the state and an extensive network of state-run music troupes and schools was established. Music was considered by the Party to be an ideological weapon to propagate the new socialist society.

In the 1950s, some leading intellectuals, including the musician Văn Cao who composed Vietnam’s national anthem, argued for more intellectual freedom and criticised the restrictions that were being placed on artists. By the early 1960s, however, the Party quashed this dissent and managed to exert a high level of control over cultural expression.

As the Vietnamese-American war escalated in the mid-1960s, considerable efforts were made to harness music to support the war effort. In response to the bombing raids in the North by American planes, which began with the ‘Flaming Dart’ and ‘Rolling Thunder’ campaigns in 1965, a movement known as Song Drowns Out the Sound of Bombs (Tiếng hát át tiếng bom) was established. Its aim was to use the power of song to boost the morale and resolve of the troops and the general populace.

norton 2.jpg

 

Musicians in the ‘Song Drowns Out the Sound of Bombs’ (‘Tiếng hát át tiếng bom’) movement performing on the battlefield. Source: unknown

 

Music that did not promote socialist ideals, such as foreign love songs and pre-war Vietnamese music, was derided as “yellow music” (nhạc vàng) and was banned. Yet some musicians in the DRV like the singer Phan Thắng Toán, known as “Hairy Toán”, dared to perform it. In the mid-1960s, Hairy Toán performed yellow music at weddings and parties, but in 1968 he was arrested along with other 6 other band members. When the band members were eventually put on trial in 1971, they were accused of “disseminating depraved imperialist culture and counter-revolutionary propaganda” and were sentenced to long jail sentences. Even though these musicians claimed they did not have a political agenda and were only motivated by their love for yellow music, their imprisonment illustrates the extent to which Party leaders were determined to crack down on musical activity which they thought would undermine people’s commitment to socialism and their resolve for war. The long sentence meted out to Hairy Toán, who was not released until 1980, served as a warning to other musicians: toe the Party line or be incarcerated.

Compared with the DRV, popular music in the American-backed Republic of Vietnam (RVN) was less tightly controlled. Popular songwriters in South Vietnam had greater scope to experiment with different musical styles and to express diverse feelings about the war. While patriotic and anti-communist songs that expressed support for the RVN government and army were encouraged, the regime was unable to silence dissent. In the late 1960s and early 1970s, for instance, Vietnam’s most famous singer-songwriter Trịnh Công Sơn (b.1939-d.2001) wrote sentimental anti-war songs about the pain and suffering of war, about the desire for peace, and about lost love and human fate.

On 30 January 1968, the army of the northern Democratic of Vietnam (DRV) and the guerrilla forces of National Liberation Front (NLF) launched the Tet Offensive, which consisted of a series of co-ordinated attacks against targets across the RVN. As part of the Tet Offensive, the old imperial city of Hue was attacked and held by communist forces for nearly a month before South Vietnamese and American troops regained control of the city. In the fierce fighting in Hue, thousands of civilians, as well as troops, were massacred and the city itself was reduced to ruins.

Trịnh Công Sơn was in his hometown of Hue during the Tet Offensive and he witnessed the devastation first-hand. In direct response to the horrific loss of life, Trịnh Công Sơn wrote several songs including ‘Singing on the corpses’ (‘Hát trên những xác người’), which conveyed a humanist and pacifist stance. The lyrics of ‘Singing on the corpses’, sung by Khánh Ly, describe corpses strewn around after the battle and the confused reaction of bereaved women. The final lines are as follows:

 

Afternoon by the mulberry groves,
Singing on the corpses.
I have seen, I have seen,
Trenches filled with corpses.
 

A mother claps to welcome war,
A sister cheers for peace.
Some people clap for more hatred,
Some clap to repent.

 

During the late 1960s and early 1970s, Trịnh Công Sơn performed regularly with the female singer Khánh Ly at the Quán Văn club in Saigon and at other venues across South Vietnam. In addition to live performances, Trịnh Công Sơn’s songs became hugely popular as a result of Khánh Ly’s recordings and through the printing of songbooks, which encouraged others to learn his songs.

norton 3.jpg

 

Trịnh Công Sơn and Khánh Ly. Source: unknown

 

As Trịnh Công Sơn’s fame grew, the RVN regime became concerned about the impact of the “Trịnh Công Sơn phenomenon” and in 1969 a decree was issued banning the circulation of his songs. However, the ban proved ineffective as Khánh Ly’s recordings were still widely circulated and Trịnh Công Sơn moved from one printing press to another to ensure that he could still self-publish his songbooks.

Trịnh Công Sơn did not associate himself with a particular musical movement or political faction. Other songwriters in South Vietnam like Tôn Thất Lập, Trần Long Ẩn and Miên Đức Thắng, however, were active in the anti-war movement called ‘Sing for our compatriots to hear’ (‘Hát cho đồng bào tôi nghe’). This student-led movement held street demonstrations, public debates and performance events at university campuses, which voiced opposition to the RVN regime and the American military presence.

When I interviewed Tôn Thất Lập, the recognised leader of the Sing for our compatriots to hear movement, in 2012, he estimated that about 10,000 people participated in the movement’s first event in 1968 just before the Tet Offensive. At the protest Tôn Thất Lập told me that his song ‘Sing for my people to hear’ (‘Hát cho dân tôi nghe’) was sung in unison by a chorus of over 200 students. The song begins with the words:

 

Sing so the people hear, the sound of singing unfurls the flag each day.
Sing in the autumn nights, while fires burn the enemy’s camps.
A sombre song in the night, thousands of arms rise up.
Sing for the workers, to break their chains like a dispersing cloud.
Sing for the farmers, to put aside their ploughs and follow the call.
 

Each day the people freely rise up to break the chains of slavery.
Each day we stand undaunted together with our compatriots.
Take back the river water for growing rice in the green fields.
Take back the cities, hands rise up for peace.

norton-4

 

Tôn Thất Lập in Ho Chi Minh City in 2012. Photo by Barley Norton

 

The “Sing for our compatriots to hear” movement grew as more people became disillusioned with the war, especially after the devastation caused by the Tet Offensive. At a street protest held in September 1970, Tôn Thất Lập said the police fired flares from helicopters, threw tear gas grenades to disperse the crowd, and arrested him along with fellow students. According to Tôn Thất Lập the students were released a few days later after going on a hunger strike, but while in prison they continued to sing in defiance. In our interview, Tôn Thất Lập recalled that, during the time when he was imprisoned, the head of the police bureau called him in to his office and said angrily, “You can do whatever you want, but I forbid singing!”. In Tôn Thất Lập’s view the police chief had reprimanded him in this way because he was “afraid of the power of song”. Despite suppressing demonstrations, the authorities were unable to stem the wave of anti-war protests and they continued until the end of the war.

 

Music censorship in the Socialist Republic of Vietnam after 1975
On 30 April 1975, the North Vietnamese army took Saigon, and this marked the end of the Vietnamese-American war. With official reunification in 1976, the country was renamed the Socialist Republic of Vietnam under the leadership of the Vietnamese Communist Party.

Music censorship in the years after reunification was extremely severe. As part of the effort to mould the more commercially oriented culture of the south into the form of the socialist north, the Vietnamese Communist Party implemented “purification” campaigns that sought to eradicate the music culture of the former RVN. Communist cadres pilloried the popular music that had thrived in South Vietnam as neo-colonial poison. The state took control of the distribution and broadcasting of music, and “unhealthy” records, tapes and songbooks were systematically collected, confiscated and destroyed.

Many popular musicians from South Vietnam fled the country and those that remained were likely to be sent to “re-education” camps. In place of the “reactionary” culture of the former RVN regime, musicians were encouraged to compose edifying political songs with nationalist, revolutionary and socialist themes. This situation changed little until after 1986, when reforms began to be implemented.

 

Music and the renovation policy
The introduction of the Renovation policy, known as đổi mới, in 1986 was primarily aimed at introducing reforms to invigorate the failing post-war economy, but it also signalled a shift toward greater creative freedom in the arts.

The songwriter Trần Tiến was one of the first musicians to take advantage of the shift in cultural policy. In 1987, he formed the rock band Black and White (Đên Trắng) and in November that year the band performed their first concerts in Ho Chi Minh City. In an interview I conducted with Trần Tiến in 2011, he said the atmosphere at the concerts was akin to a street demonstration and he described how many of the audience were moved to tears when they heard his songs. After the second concert the authorities in Ho Chi Minh City acted: they accused Trần Tiến of “inciting a riot” and arrested him. Although Trần Tiến was detained for just one night, Black and White was prevented from performing any more concerts. According to the authorities, the band’s songs had caused “public discontent” because of their “bad content”.

One of Trần Tiến’s songs that caused much controversy was ‘Naked ’87’ (‘Trần Trụi ’87’). The song begins with the following lyrics:

 

I have seen my Vietnamese friends selling goods on the streets in Russia.
My friends beg on the streets of America.
Friends in the homeland trick each other because of poverty.
Does this cause you pain?
 

I have seen mothers who in the past greeted the troops,
And brought rice for the soldiers,
Mothers who now wander around as beggars on train coaches.
Does this cause you pain? Does this cause you pain?
 

Please don’t always sing songs that praise.
Songs with dull lyrics have lulled our glorious homeland, which is full
of pride, into forgetting about food, clothing and roses.
 

The soldiers who fell,
Never thought they would see,
Our homeland today,
Full of beggars, whose screaming breaks our hearts.

 

‘Naked ’87’ is a passionate rock ballad that speaks out against the use of music as Party propaganda. The lyrics challenge the system of censorship, which only permitted songs that “praised” the new society and ignored the severe hardships many were suffering in the post-war period. In a recording of the song, which is available on the internet, Trần Tiến’s vocal delivery is full of heartfelt anguish and seems to encapsulate the disillusionment that many people felt during the post-war economic depression. The reflections in the song lyrics on the impoverished position of those who gave so much for the war – including the ‘mothers’ whose sons fought in the war – are given added weight by the fact that Trần Tiến is himself a war veteran. In the song, the exodus of Vietnamese refugees to the US after 1975 and the dire circumstances of Vietnamese working in the Soviet Union are exposed as a sign of lost pride.

In the spirit of the new cultural freedoms promised by the Renovation policy, in “Naked ’87”, Trần Tiến offers a candid view of life in post-war Vietnam that is far removed from Party rhetoric. Trần Tiến told me his aim was to truthfully reflect people’s realities and sentiments, yet the authorities clearly thought he had gone too far. Despite the cultural liberalisation of the Renovation policy, the prohibition of Trần Tiến’s songs in the late 1980s made clear that the freedom of expression for musicians was still circumscribed.

As Vietnam introduced further market reforms during the 1990s, the government became increasingly concerned about declining morale standards, especially among the younger generation. Anxiety about morality led the government to initiate a campaign against “social evils” in the mid and late 1990s. Karaoke bars, which had become places where prostitution was commonplace, were a prominent target of the “social evils” campaign, and scrutiny of pop song lyrics also intensified.

In a high profile case, an album called ‘Solar Eclipse’ (Nhật Thực) featuring the famous pop diva Trần Thu Hà, encountered problems with the censors in 2001 because some of the lyrics were deemed to include “vulgar” sexual references. All the songs on the album, which were composed by male musician Ngọc Đại, use poems by the young female writer, Vi Thùy Linh. Lyrics thought to be too risqué included: “My body goes crazy when it is held in your arms” and “Suddenly in front of me, the skirt of a nun flew up”. While such lines may seem very mild, they were criticised for not conforming to Vietnamese cultural values and were “corrected” by the censors. When I discussed the censorship of Solar Eclipse with the composer Ngọc Đại in 2011, he expressed his view that the corrected lyrics were “coarse” compared with the original lines. Yet he said that he had no choice but to comply with the censors’ demands otherwise the album would not have been approved. After several months of delay and modifications to the titles of songs as well as lyrics, the album was officially authorised for release. However, only 7 of the 13 songs that were performed during the live concert tour were permitted on the album. Despite the censorship of the album, the Vietnamese press hailed Solar Eclipse as a significant landmark in the development of popular music and the album sold tens of thousands of copies, a large number in the Vietnamese context.

norton-5

 

Ngọc Đại performing in the Hanoi Opera House in 2009. Source: unknown

 

Since ‘Solar Eclipse’, Ngọc Đại has continued to push boundaries and court controversy. In 2010, I made a film called ‘Hanoi Eclipse: The Music of Dai Lam Linh’, which focused on Ngọc Đại and his band Đại Lâm Linh. The film includes a scene in which a panel of censors criticize Đại Lâm Linh’s concert performance. Although Đại Lâm Linh’s recorded album was not censored, the panel suggested that Ngọc Đại should “correct” and “improve” his songs so that there was “less noise and screaming”. As reported by artsfreedom.org, Ngọc Đại got into trouble with the Vietnamese authorities again in 2013 when he unofficially self-released and sold his solo album ‘Thằng Mõ 1’.

 

Vietnamese rap, the Internet and censorship
The rise of the internet in Vietnam since the late 1990s has greatly increased access to popular music from around the world. Although Vietnam is one of the most restricted countries in the world in terms of internet access and is listed as an ‘internet enemy’ by Reporters Without Borders, the censors have targeted most of their efforts on contentious political and religious content and they have found it hard to restrict the circulation of music.

Exposure to a vast array of music on the internet has stimulated many young Vietnamese musicians to experiment with styles of popular music like metal and rap. The “underground” rap scene in Vietnam is one of the most vibrant areas of musical activity that has proliferated in cyberspace. Most underground rap would not pass the censors because of its explicit lyrics, but it is widely circulated on social media, local internet forums and international sites like YouTube.

Underground rap addresses a diverse range of issues that concern young Vietnamese, but most rap does not deal directly with politics. One notable exception is the track by the rapper Nah called “Địt Mẹ Cộng Sản”, or “ĐMCS” for short, which translates as “Fuck Communism”. Nah, whose real name is Nguyễn Vũ Sơn (b.1991), grew up in Ho Chi Minh City, where he gained a reputation for conscious rap that commented on social issues.

 

norton 6.jpg

Rapper Nah. Source: Oogeewoogee.com

 

In 2013, he went to the US to study and, while there, he released ‘ĐMCS’ (‘Địt Mẹ Cộng Sản’) on YouTube in 2015.

The translation of the rap chorus is as follows:

 

Who would go to hell if not me? Fuck Communism
Is it wrong to dare to change the country? Fuck communism
You dare to sell our fathers’ land? Fuck communism.
Killing, blinding, gagging? Fuck communism
Slaughtering our people in Hue? Fuck communism
I will never fucking accept being a slave. Fuck communism.
You will be overthrown soon. Fuck communism.
Everyone will know the truth. Fuck communism.

 

Shortly after being posted on the internet, ‘ĐMCS’ went viral and it has stimulated considerable media interest, especially outside of Vietnam. It is unclear what the response of the authorities will be if and when Nah returns to Vietnam.

The circulation of uncensored rap tracks on the internet has enabled young Vietnamese to express themselves, at least to their peers, in ways that are far removed from anything that is permitted in the official media. This would seem to be indicative of the increasing inability of the state to control cultural expression in the way it has done in the past.

The potential of the internet for bypassing state censorship has often been noted, but it is important to point out limitations. In Vietnam, censorship of the web is widespread and without official permission to broadcast on state-run media, to perform publicly and to release recordings, it is hard for musicians to reach a large audience.

Anh Là Ai – Việt Khang

Technological change and access to the internet has challenged, to some extent, the state’s ability to control musical expression. Yet the Party is still quick to punish musicians who are seen as a political threat, as demonstrated by the imprisonment of Việt Khang discussed at the start of this article. As in the past, songwriters in contemporary Vietnam who dare to write lyrics that directly challenge the authority of the Party or its policies face extremely serious consequences.
barley-norton-new-pic-small.jpg


Barley Norton is a Reader in the Music Department at Goldsmiths, University of London and is currently serving as Chair of the British Forum for Ethnomusicology. His publications include the book ‘Songs for the Spirits: Music and Mediums in Modern Vietnam’, the co-edited volume ‘Music and Protest in 1968’, and the film ‘Hanoi Eclipse: The Music of Dai Lam Linh’. His writing on music censorship includes the chapter ‘Music and censorship in Vietnam since 1954’ in the Oxford Handbook of Music Censorship.

Translation of all lyrics were made by the author, except for the song ‘Địt Mẹ Cộng Sản’.
 

Read more:

» Oxford Handbooks:
‘Music and censorship in Vietnam since 1954’
» Documentary Educational Resources:
‘Hanoi Eclipse: The Music of Dai Lam Linh’
» University of Illinois Press:
‘Songs for the Spirits: Music and Mediums in Modern Vietnam’
» Cambridge University Press:
‘Music and Protest in 1968’

‘Who are you?’ (‘Anh là ai?’) by the Vietnamese singer-songwriter Việt Khang

 

 

This article is part of a Freemuse  INSIGHT  series edited by Marie Korpe. It was published in September 2016.

http://artsfreedom.org/?p=12556

Bài thơ: NGÓN TAY NGƯỜI NHẠC SỸ (Hồ Nhựt Quang sáng tác và diễn ngâm)

Bài thơ: NGÓN TAY NGƯỜI NHẠC SỸ (Hồ Nhựt Quang sáng tác và diễn ngâm)

Ajoutée le 27 sept. 2015

Kính thưa quý vị tri âm,

Vào ngày 02/09/2015, khi hay tin Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo bị đau thoái hóa ngón tay áp út phải đi bệnh viện và được bác sỹ khuyên không được sử dụng đàn nữa. Người nhạc sỹ mà không được đàn, nhìn những cây đàn thân yêu gắn bó cả cuộc đời phải treo mãi từ đây thì buồn biết bao nhiêu. Sau khi đến tư gia để thăm nhạc sư, lúc trở về Solomonvietnam cảm thấy rất buồn quá. Hiểu được tâm trạng của người nhạc sỹ tài hoa, Solomonvietnam đã thi hóa thành bài thơ NGÓN TAY NGƯỜI NHẠC SỸ, sau đó diễn ngâm và mượn nhiều tư liệu hình ảnh của Đài truyền hình Vĩnh Long, Đài truyền hình ANTV, Báo Pháp Luật và từ nhiều bạn bè thân hữu yêu mến nhạc sư để dựng thành Bản Phim. Tác phẩm này là cộng lực của nhiều nguồn khác nhau để xem như một món quà chia sẻ vui buồn cùng Nhạc sư Vĩnh Bảo. Mong sao Thầy thương mà hiểu rằng, xung quanh người còn cả một thế hệ thương yêu, kính trọng và trân quý những đóng góp của Nhạc sư trong suốt cuộc đời hơn mấy mươi năm cống hiến.

Nay tuổi đời 98 cũng được xem là bậc Thầy Thế Kỷ, mong sao Nhạc sư có được nhiều niềm vui, sức khỏe, hạnh phúc và an lạc để chúng con còn được nhìn ngắm người, được nghe kể chuyện, được nghe người dạy dỗ hay là cho chúng con nghe lại những cung bậc tuyệt mỹ cao sang trong khả năng có thể. Xin kính chúc Thầy PHÚC NHƯ ĐÔNG HẢI-THỌ TỶ NAM SAN!

Xin kính tặng Thầy tác phẩm này và xin được cùng chia sẻ với quý bạn hữu tri âm xa gần.

Trân trọng,
Diễn giả văn hóa: Hồ Nhựt Quang (Solomonvietnam)
Lúc 19:55 ngày 27/09/2015

Bài thơ
NGÓN TAY NGƯỜI NHẠC SỸ

Chín mươi tám năm người nhạc sỹ,
Ngón tay gầy, thô tựa cành thông.
Khi rung lên khơi mạch trong lòng,
Những cung bậc nhân sinh trầm bổng!

Nay hay tin, ngón tay sắp hỏng,
Và cung đàn treo mãi từ đây.
Những giọt lệ đã hóa thành dây,
Để ngân nga hồn xuân trở lại!

Xuân trở lại cho hồn bốc cháy,
Trao lửa truyền thế hệ mai sau.
Trao tình thương bền vững cho nhau,
Lời non nước, lời thương tiếng nhớ!

Đàn treo rồi nếu mai có lỡ…
Không thể nhìn sống động như xưa.
Lòng thế nhân nhớ mấy cho vừa,
Những âm thanh, cung tơ kỳ tuyệt!

Nhớ mái đầu pha sương trắng tuyết,
Nhớ bàn tay thô tựa thông già,
Đàn cho đời biết mấy bài ca,
Hồn cốt cách như mai bách lão.

Trong cuộc thế mấy cơn chao đảo,
Thân bách tùng nào sợ bão giông.
Chỉ thương sao những giấc đêm đông,
Nhớ hiền phụ, xót con thơ trẻ.

Đời thị phi, lắm điều biếm nhẽ,
Mặc ai danh ai lợi mặc ai.
Nhạc đốt cháy thành tiếng u hoài,
Hết bài Nam, ta vui sang Bắc.

Đời danh lợi, đời cầu vật chất,
Ta thương đời, ta tặng tình thương.
Rồi một lúc đời sẽ vấn vương,
Cũng là lúc ta không còn nữa!

Xin ai đó cho ta điểm tựa,
Để ta trao một khối tình thơ.
Tình non- tình nước mong chờ,
Tình thân hữu mến yêu trọn vẹn!

Nếu nhân hoàn cho ta điểm hẹn,
Kiếp lai sinh cũng hóa thi nhân.
Hóa nhạc công dốc sức ân cần,
Dâng tiếng nhạc tặng đời muôn thuở!

Solomonvietnam
Lúc 02-09-2015 BÌNH THẠNH-TPHCM-VIỆT NAM

TRAN QUANG HAI attended a Ca Trù concert at phố hàng Buồm, Hanoi, September 2015

TRAN QUANG HAI attended a Ca Trù concert at phố hàng Buồm, Hanoi, September 2015

TRẦN QUANG HẢI dự buổi trình diễn Ca trù tại phố Hàng Buồm , Hanoi, tháng 9, 2015

tqh 2.jpgtqh 1.jpg

Trần Quang Hải ăn tối cơm bụi

TQH 3.jpg

Trần Quang Hải

tqh-4

Ca nương Đặng Hường

tqh-5

tqh-6

Phạm thị Huệ

tqh-7

Phạm Thị Huệ & Trần Quang Hải

tqh-8

tqh-9

Trần Quang Hải với Phạm Thị Huệ và các ca nương

Tuyển Chọn Những Bài Quan Họ Cổ Hay Nhất 2014

Tuyển Chọn Những Bài Quan Họ Cổ Hay Nhất 2014

Ajoutée le 1 juil. 2014

Gìn Giữ Giá Những Trị Văn Hóa Quan Họ Bắc Ninh
────────────────────────────────
☀ Chúc Các Bạn Có Những Phút Giây Vui Vẻ ☀
►► Đừng Quên Like Ủng Hộ Mình Nha ◄◄
────────────────────────────────
►►Quan Họ NSND Thúy Cải : http://youtu.be/NLQAwxpc0oc
►►Quan Họ NSND Thúy Hường : http://youtu.be/AcqF9xP6KzQ
►►Dân Ca Quan Họ Bắc Ninh : http://youtu.be/5oBnO5UmIq4
►► Quan Họ Bắc Ninh Hay Nhất : http://youtu.be/hKOJHfGagvI
►►Tuyển Tập Quan Họ Bắc Ninh : http://youtu.be/JDE35A6Dyc0
────────────────────────────────
☀►►Danh Sách Bài Hát◄◄☀
────────────────────────────────
1. Mời nước mời trầu
2. Chim kêu gióng giả
3. Đi cấy
4. Đôi bên bác mẹ cùng già
5. Dưới trời mấy kẻ biết ra
6. Giăng lên phỏng độ nhường bào
7. Lòng vẫn đợi chờ
8. Nhất ngon là mía Lam Điền
9. Rẽ loan chia phượng
10. Tạm biệt từ đây
11. Tìm em trong chiều Hội Lim
12. Trăng thanh gió mát
13. Gọi đò
14.Con nhiện giăng mùng
15. Cò Lả
16. Ai ở Trong Rừng
17. Vào Chùa
18. Tuấn Khanh_Thúy Hường
19. Tình Quê Hương
20. Thỏa Nỗi nhớ mong
21. Nguyệt gác mái Đình
22. Mười nhớ
23. Khách đến chơi nhà
────────────────────────────────
Gin Giu Gia Tri Van Hoa Quan Ho Bac Ninh
Gìn Giữ Giá Những Trị Văn Hóa Quan Họ Bắc Ninh
Quan họ bắc ninh nghe nhạc dân ca quan ho bac ninh tuyển chọn
Giới thiệu về Dân ca Quan họ Bắc Ninh
NSND Thúy Hường: Quan họ là lẽ sống của đời tôi
Mùa hát Quan họ của liền Anh liền Chị – Bến hẹn lại lên
_________________________________________________
album dan ca bac bo
album duyen quan ho
album nhạc quan họ
album quan họ bắc ninh
bai hat dan ca bac bo hay nhat
bai hat quan ho bac ninh
bai quan ho bac ninh
beat quan họ bắc ninh
bài hát dân ca bắc bộ
ca nhac quan ho bac ninh
ca quan ho bac ninh
clip quan ho
con duyen quan ho bac ninh
các bài dân ca bắc bộ
các bài hát dân ca bắc bộ
các bài hát quan họ bắc ninh hay nhất
các bài hát về quan họ bắc ninh
dan ca 3 mien hay nhat
dan ca mien trung hay nhat
dan ca nhat ban
dan ca quan ho bac ninh
dan ca quan ho bac ninh chon loc
dan ca quan ho bac ninh mp3
dan ca quan ho bac ninh thu huyen
dan ca quan ho bac ninh video
danca quan ho bac ninh
download quan ho bac ninh
dân ca bắc bộ
dân ca bắc bộ hay
dân ca bắc bộ hay nhất
dân ca bắc trung bộ
hát dân ca bắc bộ
hát quan họ bắc ninh
karaoke quan họ bắc ninh
lien khuc quan ho bac ninh
liên khúc dân ca quan họ bắc ninh
lk quan ho bac ninh
ly cay da dan ca quan ho bac ninh
làng quan họ bắc ninh
moi trau quan ho bac ninh
mua quan ho bac ninh
nghe hat quan ho bac ninh
nghe nhac quan ho bac ninh
nghe nhac quan ho bac ninh mien phi
nghe quan ho bac ninh
nhac dan ca bac bo hay nhat
nhac quan ho bac ninh
nhung bai dan ca bac bo hay nhat
nhung bai hat hay nhat cua ca si lam hung
nhung ca khuc dan ca bac bo
nhung ca khuc hay nhat thanh thao
nhung ca khuc quan ho bac ninh hay nhat
nhạc dân ca bắc bộ
những bài dân ca bắc bộ
những bài hát dân ca bắc bộ
những bài hát dân ca bắc bộ hay nhất
những bài hát quan họ bắc ninh
qua ho bac ninh
quan ho bac ninh 2011
quan ho bac ninh 2012
quan ho bac ninh hay
quan ho bac ninh hay nhat
quan ho bac ninh karaoke
quan ho bac ninh moi trau
quan ho bac ninh mp3
quan ho bac ninh remix
quan ho beat
quan họ bắc ninh thúy hường
quang ho bac ninh
tai nhac dan ca bac bo
tai nhac dan ca hay nhat
tai nhac dan ca quan ho bac ninh
tai nhac quan ho bac ninh mien phi
tai quan ho
tai quan ho bac ninh
thuy cai quan ho bac ninh
thuý hường hát quan họ
thúy hường quan họ bắc ninh
trong bac ca si
vao chua quan ho bac ninh
video nhung ca khuc nhac vang hay nhat
video quan họ bắc ninh
http://www.dan ca quan ho bac ninh
youtube quan ho bac ninh

 

ĐOÀN THẠCH HÃN : NỮ CA SĨ BẠCH YẾN , Nữ ca sĩ Việt đầu tiên đến với kinh đô điện ảnh Hollywood.

_TCN7066

NỮ CA SĨ BẠCH YẾN

Nữ ca sĩ Việt đầu tiên đến với kinh đô điện ảnh Hollywood. 

image

Bạch Yến và Đoàn Thạch Hãn (2014)

Câu chuyện khá hấp dẫn, mời quý bạn đọc.9-bach-yen-1

Đầu năm 1965, đúng18 tuổi, tôi về Sài Gòn. Một buổi tối, tôi lên phòng trà Hòa Bình (tọa lạc trước g axe lửa Sài Gòn cũ nay là mũi tài công viên 23/9, trước chợ Bến Thành hiện nay). Đúng lúc, người ta giới thiệu ca sĩ Bạch Yến hát bài “Đêm đông”. Vẫn mái tóc đó, khuôn mặt đó, chẳng thể nào quên được. Tim đập loạn lên, nhưng tôi vẫn hỏi cho chắc : “Có phải hồi trước Bạch Yến này lái môtô bay không ?”. Anh nhạc sĩ đàn anh dẫn tôi đi đáp : “Đúng rồi đó”.

Tôi đứng như trời trồng, không phải nghe mà để tiếng hát trầm ấm, trong vắt rót vào hồn mình từng cung bậc. Nhẹ nhàng và tự nhiên lắm. Tiếng hát cứ như tuôn ra từ lồng ngực, rõ ràng từng chữ, không cố gắng, kiểu cách, nhưng sao lại có sức truyền cảm mãnh liệt đến thế!… Gần nửa thế kỷ trôi qua, tôi đã nghe không biết bao nhiêu giọng hát tuyệt vời của nhiều ca sĩ tài năng. Nhưng trong lòng, giọng hát Bạch Yến vẫn là niềm xao xuyến dạt dào nhất, chưa chút tàn phai.

Chị tên thật là Quách Thị Bạch Yến, chào đời tại Sóc Trăng năm 1942, có cha là người Triều Châu (Trung Quốc) và mẹ là một người Kinh rất yêu âm nhạc. Lên 9 tuổi, Bạch Yến theo học tiểu học Trường La providence, Cần Thơ, gia nhập đoàn thánh ca nhà thờ để làm quen với âm nhạc. Năm 1953, về Sài Gòn, chị tham gia cuộc thi tiếng hát nhi đồng do Đài Phát thanh Pháp Á tổ chức và đoạt ngay huy chương vàng. Được vinh quang này, Bạch Yến lại đối mặt với mất mát khác. Thân sinh của chị đòi đem cả nhà sang Phnôm Pênh (Campuchia) định cư. Mẹ Bạch Yến lại không muốn rời xa quê hương nên cương quyết ở lại. Thế là chia tay !

9-bach-yen-4Mẹ con Bạch Yến sống chen chúc trong một căn nhà nhỏ ở một con hẻm trên đường Cao Thắng nhưng cũng chẳng được bình yên. Một cơn hỏa hoạn đã thiêu rụi căn nhà này thành tro bụi. Một ông cậu ruột của Bạch Yến từ Cần Thơ lên, nảy ra ý định thành lập một gánh xiếc môtô bay thiếu nhi, lưu diễn khắp miền Nam để kiếm sống. Bạch Yến cùng với chị ruột, em trai và em họ đi theo cái nghề nguy hiểm này trong nỗi lo ngay ngáy của người mẹ. Một lần biểu diễn tại Thị Nghè, khi đang bay môtô trên độ cao 4 mét, Bạch Yến đã đạp nhầm thắng và rơi xuống sàn gỗ, bị chiếc môtô đè lên người, gãy ba xương sườn, màng tang trái bị chấn thương, phải điều trị mất một thời gian dài. Đoàn môtô bay của ông cậu cũng ngưng hoạt động sau tai nạn này!

Mới 14 tuổi, Bạch Yến đã cố trang điểm cho già dặn hơn để lần mò đến các vũ trường, phòng trà xin làm ca sĩ, những mong kiếm tiền để phụ giúp mẹ. Nơi Bạch Yến đến gõ cửa đầu tiên là phòng trà Trúc Lâm trên đường Phạm Ngũ Lão do hai nhạc sĩ Mạnh Phát và Ngọc Bích làm chủ. Chỉ mới thử giọng lần đầu, Bạch Yến đã được thu nhận với khoản thù lao hết sức khiêm tốn. Từ phòng trà Trúc Lâm, Bạch Yến tiến lên phòng trà Hòa Bình, được khán giả tán thưởng nồng nhiệt qua các ca khúc “Bến cũ”, “Gái xuân”… và một số bài hát pháp : “Tango Blue”, “Étoile Des Neiges”…

cs-bach-yenNăm 1957, tròn 15 tuổi, Bạch Yến đã khiến người nghe ngẩn ngơ khi trình bày ca khúc “Đêm đông” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương. Tên tuổi chị đã gắn liền với bài “Đêm đông” như một định mệnh. Từ đó, chị nhận được không biết bao nhiêu lời mời mọc với tiền cátxê cao ngất, dù còn ở tuổi thiếu niên.

Năm 1961, khi tên tuổi đã nổi như cồn, Bạch Yến lại từ bỏ tất cả, cùng với mẹ sang Pháp với mong ước được học hỏi những tinh hoa của âm nhạc Tây phương.

http://www.youtube.com/watch?v=GdxNeqD_rW8

Bạch Yến may mắn được ông Phạm Văn Mười thu nhận làm ca sĩ, hát tại nhà hàng sang trọng La Table Du Mandarin do ông ta làm chủ trên đường Rue de l Echelle, quận 1, Paris. Trong thời gian này, Bạch Yến được hãng Polydor của Pháp mời thâu đĩa và lưu diễn một số nước châu Âu.

Thu nhập lý tưởng, nhưng Bạch Yến không hài lòng. Trong mắt khán giả, chị chỉ là một khuôn mặt Á Đông xa lạ. Thế là năm 1963, Bạch Yến quay về cố hương và trụ lại phòng trà Tự Do của ông Ngô Văn Cường, một người từng sống lâu năm ở Pháp. Bấy giờ Bạch Yến đã bước sang tuổi 21, và đã trải qua 7 năm sống đời ca hát với những thành công rực rỡ. Chị được nhiều phòng trà, vũ trường mời gọi.

9-bach-yen-5Năm 1965, Bạch Yến được giới thiệu với chương trình ca nhạc truyền hình “Ed Sullivan Show” nổi tiếng, thu hút gần 40 triệu người xem trên toàn nước Mỹ. Bạch Yến ra điều kiện chỉ nhận lời nếu có mẹ cùng đi. Yêu cầu của chị được đáp ứng. Theo hợp đồng, Bạch Yến sẽ lưu lại Hoa Kỳ 12 ngày. Chị đã xuất hiện trong chương trình “Ed Sullivan Show” danh giá với ca khúc “Đêm đông” bất hủ của Việt Nam và ca khúc nổi tiếng “If I have a hammer” của Mỹ. Bạch Yến đậu lại ở Mỹ không chỉ 12 ngày mà tới 12 năm, đi lưu diễn trên khắp Hoa Kỳ và nhiều nước châu Mỹ : Canada, Mexico, Brasil, Venezuela, Colombia, Panama… bên cạnh những tên tuổi lớn của thế giới, thuộc nhiều lãnh vực nghệ thuật khác nhau :

http://www.youtube.com/watch?v=eLacOXltxJk

Bob Hope, Bing Crosby, Mike Douglas, Joey Bishop, Pat Boone… Nghệ sĩ dương cầm lừng danh của Hoa Kỳ Liberrace, danh ca Frankie Avalon và Mike Wayne đã mời Bạch Yến về Hollywood, hát cho bộ phim nổi tiếng “Green Berets” (Mũ nồi xanh),

http://www.youtube.com/watch?v=c34xKup2dMc

do nam tài tử gạo cội John Wayne đóng vai chính. Bạch Yến đã chọn vùng Beverly Hill, miền Nam California để cư ngụ. Láng giềng của chị toàn là những nghệ sĩ lừng danh thế giới trong hai lãnh vực điện ảnh và ca nhạc. Có thể nói, Bạch Yến là ca sĩ Việt Nam đầu tiên đến tiểu bang này. Lúc bấy giờ, trên toàn nước Mỹ mới chỉ có trên, dưới 1.000 người Việt định cư.

Có lần, ông bầu quyền lực Jimmy Durante mời chị đi hát ở Las Vegas. Chị mặc áo dài Việt Nam, vô tình đi ngang qua phòng thay đồ của đại danh ca Frank Sinatra (1915-1998). Vừa thấy Bạch Yến, Frank Sinatra đã nhờ ông bầu Jimmy Durante giới thiệu để làm quen và mời chị đi ăn tối. Mặc dù cảm thấy rất vinh hạnh, nhưng lòng kiêu hãnh của một cô gái Việt nổi lên, chị đã phớt lờ. Ông bầu gặp chị, hỏi lý do, Bạch Yến đáp là từ trước đến nay, chị đi đâu cũng có mẹ theo kèm, không dám đi một mình. Lập tức, Frank Sinatra không chỉ mời cả hai mẹ con đi ăn, mà còn mời đi nghe ông hát.

Frank Sinatra bấy giờ 50 tuổi. Ông là siêu sao của nước Mỹ, từng đoạt nhiều giải thưởng âm nhạc Grammy cao quý, đồng thời chiếm luôn giải Oscar dành cho nam diễn viên xuất sắc nhất trong bộ phim “From here to Etemity”. Sau này, ông đã được nhiều đời Tổng thống Mỹ vinh danh và ngành Bưu chính Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ in hình ông lên tem để ghi nhớ tài năng một con người đã làm rạng danh cho nghệ thuật nước Mỹ. Hôm Bạch Yến điện thoại chào từ biệt, Frank Sinatra đã thuyết phục chị cố gắng ở lại thêm một ngày, ông ta sẽ cho máy bay riêng chở về Hollwood. Bạch Yến khéo léo từ chối. Đối với đa số phụ nữ trên thế giới, được một lần diện kiến với Frank Sinatra là vinh dự lớn lao.

Thời gian Bạch Yến ở Mỹ, bà mẹ dặn chị 3 điều : Không được lấy chồng Tây, không được cắt tóc ngắn và cuối cùng là không được mặc bikini, dù là đi tắm. Chị kể : “Ở Mỹ, có rất nhiều đàn ông đeo đuổi tôi, Tây cũng có mà ta cũng có. Có một người Mỹ, là chủ của 6 đài truyền hình tha thiết muốn cưới tôi làm vợ. Anh ta nói tôi muốn cái gì, được cái đó. Nhưng tôi nói với anh ta rằng : “Tôi yêu anh nhưng chưa đủ để cưới anh !”. Thật oái oăm, tôi từ chối nhiều “ông Tây” nhưng khi yêu mấy “ông ta” thì họ toàn làm tôi khổ !”

9-bach-yen-6Năm 1978, Bạch Yến về lại Paris.*

http://www.youtube.com/watch?v=uLAAHe1gCc4

Nơi đây, chị gặp lại nhạc sĩ Trần Quang Hải, một con người nặng tình với dân ca, gần như dành cả đời cho những làn điệu hát ru, quan họ, chèo văn, nam ai, nam bình… Có lẽ do anh ảnh hưởng dòng máu của người cha, giáo sư, nhạc sĩ Trần Văn Khê. Như đùa, khi Trần Quang Hải buột miệng nói : “Mình cưới nhau đi”, Bạch Yến giỡn lại : “OK !”. Nào ngờ Trần Quang Hải làm thiệt, cho in thiệp cưới. Thế là thành vợ thành chồng. Bạch Yến nói : “Đó là duyên số, chúng tôi sống với nhau tràn đầy hạnh phúc cho đến hôm nay. Đã 34 năm rồi”.

Định cư hẳn ở Paris, Bạch Yến cũng làm một cuộc thay đổi lớn lao trong đời sống nghệ thuật. Chị rời bỏ nền âm nhạc Tây phương khi đang ở trên đỉnh cao danh vọng và kiếm được rất nhiều tiền, quay về với dân ca, cùng với chồng tìm trong âm điệu ngũ cung cái hồn dân tộc thấm đẩm ân tình. Với chị, Trần Quang Hải không chỉ là một người chồng, mà còn là một người thầy. Anh chỉ dẫn, nắn nót cho chị từng điệu hát ru, từng lời quan họ và những điệu hò phương Nam.

9-bach-yen-3Cho đến năm nay (2012), vợ chồng Bạch Yến – Trần Quang Hải đã có hơn 3.000 suất diễn dân ca Việt Nam trên 70 quốc gia. Hiện nay, hàng năm Bạch Yến và Trần Quang Hải vẫn duy trì 60 suất diễn cho khán giả ngoại quốc, trên dưới 10 xuất cho các cộng đồng người Việt hải ngoại. Bạch Yến khiêm tốn : “Giọng tôi không được mềm mại như những ca sĩ xuất thân từ nhạc cổ truyền một cách chính thống. Nhưng tôi biết thả hồn mình vào trong từng câu, từng lời khoan nhặt và dày công luyện tập để không vấp phải bất cứ một sai sót nào. Không chỉ người Việt tha hương thèm nghe làn điệu dân ca mà ngay cả người Tây cũng thích. Với họ đó là một sự lạ lẫm, mang tính khám phá”.

Năm 1983, vợ chồng Bạch Yến – Trần Quang Hải được nhận giải “Grand Prix Du Disque De L” Académie Charles Cros” (giải thưởng tối cao của Hàn Lâm Viện đĩa hát Charles Cros) do quyết định của một hội đồng giám khảo, bao gồm những nhà nghiên cứu âm nhạc hàng đầu thế giới tại Paris.

9-bach-yen-7Tháng 10/2009, cánh chim phiêu lãng Bạch Yến trở về quê hương sau 44 năm sống đời viễn xứ. Tại phòng trà Văn Nghệ với ca khúc bất hủ “Đêm đông” và một số bài hát quen thuộc khác, chị được khán giả chào đón nồng nhiệt. Bạch Yến xúc động: “Tôi rất hạnh phúc pha lẫn bất ngờ. Lúc đầu, tôi nghĩ khán giả đến với mình chắc là những người còn lại của thế hệ trước. Nào ngờ, hầu hết khán giả có mặt liên tục trong các đêm diễn toàn là người trẻ. Tôi quá cảm động và hạnh phúc khi thấy họ lắng nghe một cách say mê”.

http://www.youtube.com/watch?v=mxSssvqikvg

Có người hỏi Bạch Yến : “Chị có còn về Việt Nam nữa hay không ?”. Bạch Yến trả lời : “Tất nhiên, bởi bố chồng tôi (Giáo sư Trần Văn Khê) đang ở Việt Nam. Hơn nữa mảnh đất này mới thật sự là quê nhà của tôi”.

Yên Huỳnh post (theo Đoàn Thạch Hãn)

Mời Nghe Elvis Phương phỏng vấn nữ ca sĩ Bạch Yến, và nghe Bạch Yến trình bày nhạc phẩm Đêm Đông của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương

http://youtu.be/wST6RE-Cms4

http://cafevannghe.wordpress.com/2013/01/04/ns-pham-duy-cs-bach-yen/

Cũng nhạc nhạc phẩm Đêm Đông với phần hòa tấu saxophone của Lê Tấn Quốc

http://youtu.be/GXB4Fjhi5M4

TRAN QUANG HAI at the International Symposium GENDER VOICE MUSIC organized at the Institut für Musikwissenschaft, WIEN UNIVERSITAT, September 21 , 2012

TRAN QUANG HAI at the International Symposium GENDER VOICE MUSIC organized at the Institut für Musikwissenschaft, WIEN UNIVERSITAT, September 21 , 2012

tqh-autriche-1-2012

tqh autriche 2.jpg

tqh-autriche-3

TRAN QUANG HAI at the International Symposium GENDER VOICE MUSIC organized at the Institut für Musikwissenschaft, WIEN UNIVERSITAT, September 21 , 2012

tqh-autriche-4

TRAN QUANG HAI played the Jew’s harp in duet with Franz KUMPL, President of the International Jew’s Harp Society, at a vineyard outside of VIENNA, AUSTRIA, September 23, 2012

tqh-autriche-5

tran quang hai , raymond, regine et …..

 

 

T.H. :Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: Say sưa truyền thụ âm nhạc dân tộc

Ở tuổi 98, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo vẫn say sưa truyền thụ âm nhạc dân tộc.

(Cinet)- Được coi là bậc thầy duy nhất còn sót lại của đờn ca tài tử “nguyên gốc” Nam Bộ với nhiều đóng góp trong việc sưu tầm, sáng tạo và truyền bá âm nhạc truyền thống, Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo vừa được trao tặng giải thưởng Phan Châu Trinh lần thứ 8.
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918 tại Sa Đéc, trong một gia đình điền chủ có thú chơi âm nhạc tài tử. Cụ thân sinh của ông là Nguyễn Hàm Ninh, một địa chủ và là một thầy thuốc Đông y tài hoa, sử dụng thành thạo ba nhạc cụ đàn kìm, đàn tranh, đàn cò. Không những thế, thân sinh ông ca tài tử và hát bội rất hay. Gia đình ông còn là nơi họp mặt của nhiều nhà nho, văn sĩ và thi sĩ ba miền Bắc, Trung, Nam đầu thế kỷ XX. Chính nền tảng và truyền thống gia đình mà cậu bé Vĩnh Bảo mê nhạc từ rất sớm.
Được học đàn bài bản trực tiếp qua các nghệ nhân, nghệ sĩ và hàng trăm bạn đàn dù nhiều hay ít, cùng với biết bao lần biểu diễn, nhạc sư Vĩnh Bảo đã tự trui rèn cho mình những ngón đàn riêng độc đáo. Nối tiếp các nhạc sư Cao Văn Lầu, Trần Văn Kiên, nhạc sư Vĩnh Bảo sớm nổi tiếng với khả năng đàn và là một trong những gương mặt nghệ sĩ cổ nhạc của thế hệ tài danh một thời như: Chín Kỳ, Giáo Thinh, Hai Biểu, Chín Trích, Tư Nghi, Bảy Hàm, Mười Tiểng, Hai Phát, Năm Vĩnh, Mười Còn, Sáu Quý, Văn Sĩ, Sáu Tửng…
Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo còn là người cải tiến cây đàn tranh từ 16 dây thành đàn 17, 19 và 21 dây rất tiện lợi để có thể đờn các loại “hơi, điệu” mà không cần phải sửa dây, kéo nhạn.
Năm 1956, Trường Quốc gia Âm nhạc (nay là Nhạc viện TP. Hồ Chí Minh) thành lập thì nhạc sư Vĩnh Bảo là một trong những người thầy có mặt đầu tiên. Ông được mời dạy môn đàn tranh và là Trưởng ban Giáo sư nhạc tài tử miền Nam. GS Nguyễn Thuyết Phong, người nhiều năm nghiên cứu về âm nhạc dân tộc đã nhận xét: “Vào những năm cuối thập niên 50 đến đầu thập niên 70 của thế kỷ XX, hai nhạc sư Vĩnh Bảo và Nguyễn Hữu Ba là hai trí thức âm nhạc, là hai cánh chim đầu đàn của cả thế hệ âm nhạc toàn miền Nam”.

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo được vinh danh tại Lễ trao giải văn hóa Phan Châu Trinh lần thứ 8 – năm 2015.

Năm 2005, ông được nhà nước trao giải thưởng Đào Tấn cho những đóng góp của ông đối với sự phát triển của nhạc Đờn ca tài tử. Năm 2006, tại Hội thảo Dân Tộc Nhạc Học thế giới lần thứ 51 diễn ra tại thành phố Honolulu, bang Hawaii, Hoa Kỳ ông là một trong năm nhạc sư ở Châu Á được vinh danh “Quốc gia chi bảo”.
Năm 2008 nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo đã được Tổng thống Pháp tặng huy chương Officier des Arts et des Lettres – phần thưởng cao quý của nước Pháp dành những nghệ sĩ có cống hiến to lớn cho nghệ thuật và văn chương.
Có thể nói, nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo là một trong những người tiên phong trong việc dạy đàn cho người nước ngoài qua phương pháp hàm thụ. Từ những năm 1960 đến 2004, ông đã ghi âm tiếng đàn vào băng cassette gửi ra nước ngoài qua đường bưu điện. Sau này những học trò của ông đã trang bị cho thầy dàn máy vi tính, Mp3, máy in… để ông chuyển sang dạy trực tuyến (online) cho học trò nước ngoài. Tới nay dù ở tuổi 98, nhạc sư Vĩnh Bảo vẫn tiếp tục dạy đờn trên mạng internet cho một số người Việt hay ngoại quốc (Pháp , Bỉ, Hà Lan, Thụy Sĩ, Mỹ…). Ông cho biết: “Tôi năm nay 98 tuổi, vẫn còn đờn. Đó là câu trả lời cho câu hỏi rằng nhạc tài tử Việt Nam có cái gì hay”.
Tiếng đàn tranh của nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo đã in đậm trong trí nhớ của GS-TS Trần Văn Khê: “Nếu ngày nào đó nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo mất đi thì thế giới sẽ mất đi tiếng đàn liêu trai, phù thủy độc nhất vô nhị…”, và GS-TS Trần Văn Khê đã xưng tụng nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo là “Đệ nhất danh cầm”.

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo diễn tấu ngay tại sân khấu.

Gần một thế kỷ sống với đờn ca tài tử, với âm nhạc truyền thống dân tộc, ông có một nhân cách mà người đời cho là “bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất” hiếm có trong cả một đời giữa biết bao biến thiên, đổi dời, thăng trầm của thời cuộc.
Đối với Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo, giải thưởng Phan Châu Trinh thật sự là “món quà thú vị”. “Là một nhạc sĩ sống nội tâm, đối với tôi không có cái gì lớn, không có cái gì nhỏ nhưng khi được nhận giải thưởng này tôi thấy rất vui. Tôi trân trọng giải thưởng này vì nó mang tên nhà chính trị lớn, nhà yêu nước lớn, nhà văn, nhà thơ Phan Châu Trinh”.
Giờ đây, hằng ngày tiếng đàn tranh từ căn phòng nhỏ trong căn nhà nhỏ của ông vẫn vang xa, qua mọi miền, qua mọi biên giới để đến với những người yêu âm nhạc truyền thống Việt Nam khắp năm châu.
T.H

– See more at: http://cinet.vn/articledetail.aspx?sitepageid=541&articleid=23173#sthash.igiZsIsD.dpuf

TIẾN ĐỀ : Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: “Cuộc sống sẽ thối mục nếu chỉ lo thu trữ”

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo: “Cuộc sống sẽ thối mục nếu chỉ lo thu trữ”

Bài đã được xuất bản.: 05/04/2010 06:00 GMT+7

Dù đã có nhiều bài báo, phỏng vấn, tham luận và những nghiên cứu về ông, nhưng số đó vẫn chưa đủ để nói hết về một con người đã cống hiến cả đời mình cho nền âm nhạc dân tộc. Ông là nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo. 

Ở tuổi 93, ông vẫn rất mẫn tiệp, giọng nói hào sảng, mang đậm khí chất của một trí thức Nam Bộ xưa. Một nghệ sĩ lớn hiếm hoi còn sống, hiện đang lưu giữ trong mình vốn kiến thức uyên bác về âm nhạc dân tộc nhất là nhạc đờn ca tài tử Nam Bộ.

Ở ông toát lên một phong thái giản, gần gũi, cùng những triết lí sống thâm trầm sâu sắc qua những câu chuyện ông kể. Mối bận tâm lớn nhất cuộc đời ông cho đến tận giờ, đó là những trăn trở về sự phát triển của nền âm nhạc dân tộc hiện nay.

Người nghệ sĩ luôn ẩn mình sau người khác

– Theo ông, chúng ta phải làm sao để phát triển mà vẫn giữ được bản sắc và cái hồn cốt của âm nhạc dân tộc? 

Tiến bộ là cuộc chạy đua không ngừng. Không nên đòi hỏi cái tuyệt đối để bằng lòng với cái tối thiểu, nghĩa là cái hôm nay hay hơn cái hôm qua. Mọi cải tiến, cải biên phát triển nên xuất phát từ cái gốc tức là giữ cái bản sắc, nét đặc thù dân tộc, không vay mượn vá víu nhặt nhạnh theo kiểu đầu Ngô mình Sở lai căng lạc điệu.

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo. Ảnh: Tiến Đề

–         Trải qua biết bao biến cố cuộc đời, điều gì giúp ông duy trì được tình yêu âm nhạc dân tộc mãnh liệt cho đến tận bây giờ? Nghe nói từng có thời gian ông lui về ở ẩn, không tham gia vào bất kì hoạt động xã hội nào suốt một thời gian khá dài?

Trong cuộc sống, tất cả mọi người đều cần có một mục tiêu nhất định để làm điểm tựa hầu tiến đến đích thành công. Tôi bắt đầu học đàn từ tuổi lên năm. Âm nhạc gắn liền với cuộc đời tôi, với cuộc sống thầm kín nhất của tôi, cho tôi thấy cuộc đời thật đẹp, thật đơn giản, nhưng thật là phong phú. Tôi ôm choàng lấy nó để không thấy những ngày tăm tối, buồn chán trống rỗng. Mỗi khi tôi đàn thì tôi đắm mình trong trạng thái tĩnh lặng, rất dễ gần gũi với Thiền, giúp tôi thắng được chính mình và để bằng lòng với cái tối thiểu mà cuộc sống mang lại.

Cuộc sống thối mục là cuộc sống lo thu giữ. Lúc sống, người nghệ sĩ tự bảo vệ mình do công việc, cô đơn và yên lặng. Sau khi chết được bảo vệ do sự nghiệp của mình. Tôi luôn luôn đứng sau mọi người để phục vụ mọi người. Bổn phận trên hết. Tôi vẫn hăng say âm thầm làm việc cho âm nhạc. Hạnh phúc không có mức đo lường nào khác hơn là cảm giác. Vào cái tuổi quá chín mươi, tôi có cảm tưởng rằng thiên nhiên muốn đòi lại cái quyền của mình. Do sức khỏe, có những chuyện không làm được hoặc làm được nhưng với nhiều khó khăn nên ít xuất hiện trước công chúng.

–          Văn hoá là linh hồn dân tộc

– Trong một phát biểu mới đây ông có nói: “Một dân tộc mất đi nền văn hóa của chính mình ví như người có xác mà không hồn…” ông có thể nói rõ hơn về ý này?

Danh tiếng của một quốc gia là do ở niềm tin tưởng và linh hồn của nước ấy, chớ không phải do diện tích rộng hay hẹp. Tôi bỏ văn hóa, tiếng mẹ đẻ, âm nhạc của tôi để ôm chầm văn hóa, tiếng nói, âm nhạc của một nước khác, dĩ nhiên là tôi xem chúng là cha mẹ của mình thì tôi hóa ra con người mất gốc, còn thiết tha gì nữa trước sự tồn vong của quê cha đất tổ, tình nghĩa đồng bào…

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo và GS. TS Trần Văn Khê – đôi bạn già thân thiết. Ảnh: Tiến Đề

– Là người cải tiến cây đàn tranh truyền thống từ 16 dây thành 17 -19 – 21 dây với những ưu điểm vượt trội đang được áp dụng rộng rãi hiện nay, ông chia sẻ với thế với các lớp nghệ nhân đương đại? 

Việc cải tiến đàn dân tộc, tôi không phải là người đầu tiên hay là người duy nhất. Mỗi người mỗi nhận thức không ai giống ai. Tại sao biết chắc điều mình nghĩ, mình làm là đúng, là phải, còn của người khác là sai để kêu gọi người khác phải nghe theo. Ở đời, những gì hay, tốt, đẹp thì người ta đua nhau học và bắt chước

Cuộc sống sẽ thối mục nếu ta chỉ lo thu trữ. Nhiệt tâm là một tình cảm về tâm linh. Mục đích tối thượng trong đời người không phải là sự hiểu biết, mà là hành động. Ý định của tôi không gì khác hơn là trình bày quan điểm của mình nhằm giúp cho nghệ thuật dân tộc ngày càng thêm cao thêm đẹp và mở rộng chân trời khi chinh phục được tình thân thiện trong mọi giới.

Bà Trâm Anh – người bạn đời của nhạc sư. Ảnh: Tiến Đề

Con người muốn học hỏi phải cởi mở

– Theo Nhạc sư vì sao âm nhạc nghệ thuật giai đoạn trước đã sản sinh ra được nhiều tác phẩm, nhiều nghệ sĩ lừng danh, mà hiện nay thì lại thiếu những tác phẩm, những gương mặt nổi bật? 

Người già là người có nhiều năm sống. Nhưng người nhiều năm sống chưa hẳn là người trải đời, biết muôn điều muôn việc. Riêng tôi bất kỳ người nào mà tôi gặp, đều có chỗ hơn tôi, đáng cho tôi học hỏi. Những điều mà chúng ta biết là một giọt nước. Những điều mà chúng ta không biết là cả một đại dương. Con người muốn học hỏi phải cởi mở, cởi bỏ cái thành kiến sẵn có thì mới mong học được những điều mới lạ.

Tôi mong mọi người đoàn kết lại với nhau thành hàng ngũ, không vì danh vì lợi, với trái tim hơn là với trí óc, thẳng thắn trao đổi, lắng nghe người khác hơn là phô bày và nhận những lời chỉ giáo khôn ngoan của nhau hầu tìm ra chân lý để gia tăng những gì mình đã biết. Không bao giờ có văn hóa ở những nơi nào mà không có tự do đề cao nhân phẩm, thẳng thắng trao đổi, luận điệu một chiều.

Phê bình không phải là chống đối, mà là sự tôn trọng mình, sự đẹp của cuộc đời, thi vị của cuộc sống. Người ta thường nghĩ sai rằng phải những người cùng thị hiếu, cùng lý tưởng mới thân thiện với nhau được. Nhưng mà trái lại, những quan điểm khác nhau nhất là những sợi dây thắt chặt những tình bằng hữu thân mật nhất. Sự nịnh hót là thứ giấy bạc giả, chỉ có giá trị cho những ai thích phô trương.

– Làm sao để có thể được học một thứ âm nhạc đậm chất dân tộc không hề bị lai căng như một số đang tồn tại? 

Tôi là một trong những người được cái may mắn thụ hưởng chút gì đó của tiền nhân đã dày công sáng tạo và thể nghiệm. Tôi tự ví mình như người cộng tác của đương thời, nơi nương tựa của hậu thế và sẵn sàng san sẻ những gì đã học, đã biết lại cho tất cả mọi người, bất phân già trẻ, màu da. Tôi chỉ là người ham mê âm nhạc, nghiên cứu cũng như các khoa học gia say mê kiến thức khoa học, chưa đủ sức làm thầy ai để mà cho lời khuyên.

Ở đời không chỉ nên đứng một chỗ. Nghệ thuật sẽ tê liệt nếu không thay đổi. Âm nhạc là một vườn hoa, ai ai cũng có quyền mang hoa của mình đến, kể cả cỏ dại. Ta không nên dẫn dắt người khác theo thị hiếu hay cảm giác của mình. Những việc làm có cái vỏ bên ngoài, mặc dù có nhiều người ưa chuộng chạy theo, nhưng sớm hay muộn cũng không tránh được luật đào thải…

– Và ông sẽ nhắn gửi gì cho lớp con cháu đi sau? 

Nếu giới trẻ ngày nay quay lưng với nhạc truyền thống thì âu đó cũng là một phần lỗi của người lớn (trong ấy có tôi) bởi không cho chúng thấy cái tầm quan trọng của kho tàng âm nhạc dân tộc bằng những chứng minh đúng mức cái sâu sắc tinh vi của nhạc truyền thống, tạo ra cho chúng cái hào hứng, thấy có bổn phận gìn giữ.

Hỡi các bạn trẻ, lớp thế hệ của mai sau! Hãy coi chừng tiền nhân ngày nay sẽ không nhìn ra con cháu của mình trên đất mẹ khi chúng không còn thiết tha với di sản của tiền nhân, không biết “cây nêu”, “ông Táo”, “nấu cơm với nồi đất, “giã gạo”, “chèo ghe”… ra sao, không còn cảm xúc khi nghe một câu hát ru!

– Xin cảm ơn ông!

Tiến Đề 

http://www.tuanvietnam.net/2010-02-09-nhac-su-nguyen-vinh-bao-cuoc-song-se-thoi-muc-neu-chi-lo-thu-tru-

Ông tên thật là Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918, quê làng Mỹ Trà, quận Cao lãnh, tỉnh Sa Đéc (này là thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), trong một gia đình có truyền thống âm nhạc. Năm lên 6 tuổi, ông đã đàn được một số bài bản vắn bằng đàn Kìm và Cò.

Năm 1955, trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn thành lập, ông được mời dạy đàn tranh và được cử làm Trưởng ban cổ nhạc miền Nam. Ngón đàn « phong phú, bay bướm, sâu sắc » của ông được giới nghệ sĩ phong tặng Đệ nhất danh cầm.

Trong thời gian giảng dạy, nhạc sĩ Vĩnh Bảo được mời tham dự Hội nghị Âm nhạc Châu Á năm 1963 tại Tân Gia Ba; đài truyền hình NHK Nhật Bản mời sang Đông Kinh nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam (năm 1969) và trường đại học SIU – Hoa Kỳ mời sang giảng dạy âm nhạc Việt Nam với tư cách Giáo sư biệt thỉnh (1970, 1972).

Năm 1972, ông được Trung tâm Nghiên cứu Âm nhạc Đông Phương tại Pháp mời sang cùng tiến sĩ Vật lý Emile Leipp nhà chuyên môn đóng đàn Violon và Guitare nghiên cứu nghệ thuật đóng đàn. Ở đây, ông được Viện Nghệ thuật và khảo cổ mời nói chuyện và biểu diễn nhạc cụ dân tộc Việt Nam. Tiếng đàn của nhạc sĩ Vĩnh Bảo và giáo sư Trần Văn Khê được thu vào đĩa hát nhạc tài tử Nam bộ cho hãng Ocara và hãng Phillips, Unesco… để phổ biến và làm tư liệu. Năm 1970, ông thực hiện hai băng nhạc Nam Bình 1 và 2.

Từ năm 1955, ông nghiên cứu cải tiến đàn tranh từ 16 dây lên 17 dây rồi 19, 21 dây thuận tiện cho việc thể hiện các « hơi, điệu » mà không cần sửa dây, lên nhạn. Ông còn là nghệ nhân đóng đàn tranh, bầu, kìm, gáo… nổi tiếng, được người trong nghề đặt mua, quí trọng vì chất lượng cao.

Những năm 1960-1970, với vốn văn hóa sâu rộng và biết nhiều ngoại ngữ Anh, Hoa, Nhật, Pháp, ông từng đi thuyết trình giới thiệu và biểu diễn âm nhạc dân tộc Việt Nam ở Trung tâm văn hóa Pháp, Đức, Hội Việt – Mỹ ở Sài Gòn và nước ngoài. Tháng 2/1974, ông được mời tham dự Đại hội Âm nhạc tại Hoa Kỳ có 51 nước dự, nhưng chính quyền Sài Gòn không cho ông đi.

Từ sau ngày miền Nam giải phóng, dù tuổi cao, ông vẫn say mê dạy đàn tại nhà, dạy trực tiếp hoặc hàm thụ qua băng, đĩa cho rất nhiều nhạc sinh nước ngoài như Úc, Pháp, Thụy Sĩ, Đức, Canada và Việt kiều… Năm 1998, 1999, trường Collette thuộc Tổng lãnh sự Pháp tại thành phố Hồ Chí Minh mời nhạc sĩ Vĩnh Bảo dạy âm nhạc dân tộc Việt Nam cho con em người Pháp đang sinh sống, làm việc tại thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1998, hai anh em Eric (nhạc sĩ Guitare) và Laurent (nhà quay phim truyền hình) từ Pháp sang học đàn tranh với nhạc sĩ Vĩnh Bảo. Ông còn dành thời gian viết báo và soạn các quyển sách Tự học đàn tranh dày hơn 800 trang bằng hai thứ tiếng Pháp, Anh phổ biến cho người nước ngoài Lịch sử âm nhạc, Nghệ thuật đóng đàn dân tộc…

Năm 2005, ông được nhà nước trao giải thưởng Đào Tấn cho những đóng góp của ông đối với sự phát triển của nhạc Đờn ca tài tử. Năm 2006, tại Hội thảo Dân Tộc Nhạc Học thế giới lần thứ 51 đã diễn ra tại thành phố Honolulu, bang Hawaii, Hoa Kỳ ông là một trong năm nhạc sư ở Châu Á được vinh danh « Quốc gia chi bảo ».

Năm 2008 nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo đã được Tổng thống Pháp tặng huy chương Officier des Arts et des Lettres – phần thưởng cao quý của nước Pháp dành những nghệ sĩ có cống hiến to lớn cho nghệ thuật và văn chương.

Hiện nay, dù tuổi đã cao ông vẫn nhiệt tình giảng dạy nhạc qua Internet, phương pháp giảng dạy mới này đã thu hút rất nhiều học trò khắp nơi trong nước và ngoài nước tìm tới ông để học đàn.

 

Journal LIBERATION / Stéphane LAGARDE :Tran Quang Hai, 52 ans, ethnomusicologue, est son propre cobaye pour ses recherches sur la voix. L’empire des sons.

Portrait

Tran Quang Hai, 52 ans, ethnomusicologue, est son propre cobaye pour ses recherches sur la voix. L’empire des sons.

Par Stéphane LAGARDE 10 octobre 1996 à 23:15

TQH-chant-des-harmoniques

tqh sonagraph

Tout commence par un embouteillage. «Je chantais coincé sur le

périph’ lorsque, tout à coup, en prononçant la lettre L, j’ai entendu un sifflement. J’ai couru à la maison et je me suis enregistré.» Tran Quang Hai ­ Océan illuminant ­ n’a rien d’un illuminé. Pourtant, quand en 1971 il perce le mystère des voix mongoles, ses collègues chercheurs s’étonnent. La technique a de quoi surprendre: elle permet à l’interprète de produire deux sons en même temps à des niveaux différents.

Tran est depuis vingt-six ans son propre sujet de recherche. De concert en colloque, son chant enchante le monde entier. L’an passé, au Tuva, il a obtenu non sans fierté la carte de membre du Khoomei, distinction réservée aux chanteurs de gorge professionnels. «Si vous trouvez quelqu’un qui chante mieux que moi, dites-le, on fera un duo.» Passé maître du chant triphonique, Tran fredonne la Neuvième de Beethoven d’un seul souffle. Debout, le corps tendu, la tête en arrière, tout son être se met à vibrer. Un son échappe, venu de nulle part. C’est l’Hymne à la joie! Les visiteurs n’en reviennent pas: «Ce type est une chorale à lui tout seul!» Deux harmoniques sur une base fondamentale, soit trois voix en une seule gorge. Cela valait bien une médaille.

Dans son petit bureau saturé d’appareils de mesure, Tran ne participe guère au branle-bas qui agite le musée de l’Homme depuis la décision présidentielle de transférer certains objets au Louvre. Juste le temps pour un état des lieux furieux sur le manque de moyens, le manque d’envie d’un musée sans subventions. Les huit mille instruments de la réserve d’ethnomusicologie, recouverts de plastique, le désolent. Il plaisante en imitant le timbre métallique du synthétiseur. C’est lui qui doublait Nono le petit robot dans le dessin animé japonais des années 80. «Je dois mon talent au travail et à mes ancêtres.» Avec un arrière-arrière-grand-père musicien de cour, un grand-père joueur de luth et un père vice-président du Conseil international de musique à l’Unesco, on a la musique dans la peau. Sa fille chante à deux voix depuis l’âge de 5 ans. Auteur de plusieurs disques à la vièle chinoise, à la cithare vietnamienne ou encore à la vina indienne, il compose également pour le cinéma.

Les enregistrements qu’il archive au musée de l’Homme servent de base à sa recherche: «Je préfère le travail de bureau aux grands espaces.» Quand l’émission Envoyé spécial lui propose une semaine de tournage en Mongolie, il refuse. L’aventure est ailleurs. A Paris, par exemple, lorsqu’il expose ses cordes vocales aux rayons X pendant 10 minutes. La science réclame du concret, et la radiographie permet de constater directement les effets de son travail. Le résultat est probant (le Chant des harmoniques, un film plusieurs fois primé), mais pas sans danger. «C’est l’équivalent de 6 000 radios des poumons. Je sacrifie ma vie à mes recherches, heureusement Dieu est là.» Quand Tran chante, il ferme les yeux. Et il chante partout: en voiture, sous la douche, au bureau. Ses collègues admirent ce regard intérieur, «cette force de concentration que n’ont pas les Occidentaux».

Quand on lui parle de sérénité, il sourit. Se rallume une beedie, bredouille deux trois trucs sur les arts martiaux et reparle musique. Avec les années, sa voix est devenue plus grave. Il a commencé baryton, désormais il se consacre à l’étude du chant des moines tibétains. Le «O» de la prière, la fameuse harmonique n$10 qui demande tellement de travail et n’a rien à voir avec le «snobisme» des club de zen pour stressés occidentaux. Il en fait la preuve. Sur le sonographe, Tran voit sa voix, elle oscille entre 35 (très grave) et 2 000 Hz (aigu). Le «O» moyen est de 185 Hz, on est loin de l’harmonie universelle.

Hors du CNRS, le chercheur devient médecin. De gentil docteur Jekyll, il se transforme en un Mister Hyde doux rêveur. Tran veut changer la vie par le chant. Une voix dans tous ses éclats, utilisée jusqu’à l’accouchement sans douleur. A l’écouter, les problèmes conjugaux sont solvables dans l’air. Il conseille le «faux baiser de Rodin» aux couples en péril: les amants enlacés se font face, bouche à bouche. Pendant que l’un chante, l’autre remue les lèvres et produit la mélodie. Il s’amuse: «30% des disputes peuvent être résolus par cette méthode.» Il songe même à repeupler l’Europe.

Mais derrière le côté savant fou se dissimule l’humoriste. Physique d’opérette, ventre rond et grande bouche, il peut jouer Pop Corn avec n’importe quel instrument traditionnel. «Je suis le virtuose de la guimbarde, lance-t-il, fier de son effet. Je fais de la musique comme d’autres de la cuisine, en mélangeant les ingrédients.» Un opéra bouffe revendiqué sérieux. Avec des élèves du bac option musique, il monte un orchestre de 100 cuillères et décroche le titre de professeur au Conservatoire. La cuillère à café comme la louche deviennent de véritables instruments rythmiques et mélodiques. D’ailleurs la mélodie est partout, y compris dans les langues. Il en parle une dizaine, reproduit leurs intonations, parfois sans les comprendre. Car depuis l’en- fance, Tran jalouse les imitateurs. Il les connaît tous, de Le Luron à Leeb, en passant par «ce Canadien formidable qui imite 120 personnes dans son spectacle.» Modeste, il déclare: «Je ne peux pas chanter comme France Gall, mais j’arrive à reproduire les accents de l’opéra de Pékin.» Dans le bruit et la fureur du monde, Tran Quang Hai reprend le chant des autres avec enthousiasme. Son bras bat la mesure, il entonne Marinella de Tino Rossi, suivi d’un jodel des montagnes suisses. Les Voix du monde, une anthologie des expressions vocales à laquelle il a collaboré, sortira fin septembre.

Un vaste chant des possibles reste encore à explorer. Dans son laboratoire, Tran se met à rêver: «Mon prochain but, jusqu’à ma mort, c’est de chanter à quatre voix.» Il a bon espoir. Le petit homme sait que, comme le cygne, on ne meurt pas en chantant.

photo LAURENT MONLAÜ Tran Quang Hai en 6 dates 1944 Naissance à Linh Dông Xa, au Viêt-nam 1968 Intègre le départe-ment ethno-musicologie du musée de l’Homme 1984 Rencontre du chanteur mongol Sundui, qu’il considère comme son maître 1989 Sortie du film le Chant des harmoniques 1995 Président du jury d’un festival de chant au Tuva 1996 Reçoit la médaille de cristal du CNRS.

Stéphane LAGARDE

http://www.liberation.fr/portrait/1996/10/10/tran-quang-hai-52-ans-ethnomusicologue-est-son-propre-cobaye-pour-ses-recherches-sur-la-voix-l-empir_184494